Mimarlık Eğitiminde Sanatın Rolü ve Kaliteye Etkisi: Disiplinler Arası Kavramsal Bir Değerlendirme

Öz

Sanat, yalnızca estetik bir unsur olarak değerlendirilemez; aynı zamanda mimarlık eğitiminde kaliteyi belirleyen temel bileşenlerden biri olarak öne çıkmaktadır. Pedagojik derinlik kazandırması, tasarıma çok boyutlu bir bakış açısı sunması ve öğrenme süreçlerini zenginleş tirmesi, sanatın bu alandaki işlevini vazgeçilmez kılmaktadır. Mimarlık eğitiminin disiplinlerarası yapısı içinde sanat, öğrencilerin yaratıcı düşünme kapasitelerini geliştirmenin yanı sıra ifade becerilerini güçlendirmekte, eleştirel ve sorgulayıcı bir yaklaşım kazandırmaktadır. Bu yönleriyle sanat, yalnızca tasarımsal süreçleri değil, aynı zamanda eğitim kalitesinin bütünsel boyutlarını destekleyen önemli bir faktör konumundadır. Türkiye’de mimarlık ve tasarım alanlarında akreditasyon süreçlerini yürüten MİAK (Mimarlık Eğitimi Akreditasyon Der neği) ile SATEAD’ın (Sanat ve Tasarım Eğitim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği) ölçütleri karşılaştırmalı biçimde incelendiğinde, sanatın kalite göstergeleriyle doğrudan ya da dolaylı şekilde ilişkili olduğu açıkça görülmektedir. Bu bağlamda, sanatın mimarlık eğitimindeki yeri üzerine yapılan değerlendirmeler, yükseköğretimde kalite arayışlarına katkı sunan, yenilikçi ve sürdürülebilir yaklaşımlar geliştirmek açısından anlamlı bir zemin oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mimarlık eğitimi
• Sanat
• Kalite
• Akreditasyon

The Role of Art in Architecture Education and Its Impact on Quality: An Interdisciplinary Conceptual Evaluation

Öz

Art cannot be considered solely as an esthetic element; it also stands out as one of the fundamental components that determine quality in architectural education. Its ability to provide pedagogical depth, offer a multi-dimensional perspective to design, and enrich learning processes makes art’s function in this field indispensable. Within the interdisciplinary structure of architectural education, art not only enhances students’ creative thinking abilities but also strengthens their expressive skills, fostering a critical and inquisitive approach. In these aspects, art is an important factor that supports not only design processes but also the holistic dimensions of educational quality. When the criteria of MİAK (Association for Accreditation of Architecture Education) and SATEAD (Association for Evaluation and Accreditation of Art and Design Education Programs), which manage accreditation processes in the fields of architecture and design in Turkey, are examined comparatively, it is clear that art is directly or indirectly related to quality indicators. In this context, evaluations of the place of art in architectural education provide a meaningful foundation for developing innovative and sustainable approaches that contribute to the pursuit of quality in higher education.

Anahtar Kelimeler

• Architecture education
• Art
• Quality
• Accreditation

Kaynakça

1. Arnold, K. L., & Holler, M. (1995). Quality assurance: Methods and technologies, Glencoe/McGraw-Hill.
2. Ayaydın, A. (2010). Temel tasarım eğitiminde bilgisayar teknolojis inin gerekliliği ve geleceği. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eği t im Fakültesi Dergisi, (15), 52-62.
3. Boge, P., & Sullivan, J. (2004). Curricular Weaving. In 92nd ACSA Annual Meeting, School of Architecture and Community De sign, University of South Florida (pp. 496-500).
4. Boullée, E. L. (2019). Mimarlık, Sanat Üzerine Deneme. A. Tümertekin, Çev.) İstanbul: Janus Yayıncılık, 49-50.
5. Crowther, P. (2013). Understanding the signature pedagogy of the design studio and the opportunities for its technological en hancement. Journal of Learning Design, 6(3), 18-28.
6. Corbusier, L. (2010). Bir Mimarlığa Doğru (14. Baskı). (S. Merzi, Çev.). Yapı-Kredi Yayınları, (Orjinal çalışma 1927 de yayım landı).
7. Çabuk, S. N. (2010). Peyzaj mimarlığı eğitiminde kalite yönetimi ve akreditasyon: Ülkesel bir model önerisi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
8. Danaci, H. M. (2015). Creativity and knowledge in architectur al education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 174, 1309-1312. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.01.752

9. Dede, H. (2016). Öğrencilerin sanata karşı bakış açılarını ortaya koymaya yönelik bir tutum ölçeği. İDİL Sanat ve Dil Dergisi, 5(25), 1559-1576.
10. D’Souza, N. (2007). Design intelligences: A case for multiple intel ligences in architectural design, International Journal of Archi tectural Research: ArchNet-IJAR, 1(2), 15-34.
11. Erkmen, N. (2009). Bauhaus ve Marmara üniversitesi güzel san atlar fakültesi. Bauhaus: Modernleşmenin Tasarımı, 105-120.
12. European Association for Architectural Education (EAAE). (2025). About EAAE, https://www.eaae.be [Visit Date: 09.04.2025].
13. Fichera, T. A. (2012). The effectiveness of distance delivery stu dios in interior design education. Master Thesis, University of Nebraska. https://digitalcommons.unl.edu/arch_id_theses/8/
14. Figure Source 1: The Bauhaus masters on the roof of the Bauhaus building in Dessau. From the left: Josef Albers, Hinnerk Schep er, Georg Muche, László Moholy-Nagy, Herbert Bayer, Joost Schmidt, Walter Gropius, Marcel Breuer, Vassily Kandinsky, Paul Klee, Lyonel Feininger, Gunta Stölzl and Oskar Schlemmer. https://www.bauhaus.de/en/das_bauhaus/48_1919_1933/ [Visit Date: 03.05.2025]. 1928.
15. Figure Source 2: Bauhaus School, Josef Albers Creativity Work shop, https://dergi.salom.com.tr/uploads/imag es/2792021FZkNk_.jpg [Visit Date: 03.05.2025].
16. Figure Source 3: Yozgat Bozok University, Department of Architec ture, Studio Jury [Author’s Personal Archive]
17. Gardiner, S. (1983). Inside architecture, Englewood Cliffs.
18. Gropius, W. (1967). Tadeusz Barucki. Reflections on Architecture, Projekt 2, 58, pp. 2-12.
19. Grutter, J. K. (2010). Aesthetics in Architecture. Trans. Mojtaba Dolatakhah, Solmaz Hemmati, Hadafmand publication. 1st print, Tehran.
20. Gümrükçü, H. (2010). Bologna Süreci’nin Tarihi Gelişimi ve Bolo gna Toplantılarında Alınan Kararların Analizleri. Bologna Süreci ve Türkiye: Avrupa Yükseköğretim Alanı’nın Gerçekleştirilme si, Gümrükçü H., Epskamp H., Ed., Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yayın, (6).
21. Kalaycı, N. (2008). Yükseköğretimde uygulanan toplam kalite yönetici sürecinde göz ardı edilen unsurlardan “TKY merkezi” ve “eğitim programları”, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 163-188.
22. Kaufman, E. (1995). Frank Lloyd Wright. An American Architec ture, Horizon Press, Newyork, 1995.
23. Kostof, S. (1985). A history of architecture: Settings and rituals, Oxford University Press.
24. Mahdavinejad, M., Bahtooei, R., Hosseinikia, S. M., Bagheri, M., Motlagh, A. A. & Farhat, F. (2014). Aesthetics and architec tural education and learning process. Procedia-Social and Be havioral Sciences, 116, 4443-4448. https://doi.org/10.1016/j. sbspro.2014.01.963
25. Masatlıoğlu, C. S. E. (2021). “Ortam” nasıl? stüdyo kültürü kavramı bağlamında mimari tasarım eğitimi üzerine bir değerlendirme, Mimarist Dergi, 21(70), 56-59.
26. MİAK (Mimarlık Eğitimi Akreditasyon Derneği). (2025). Kısaca MİAK, https://www.miak.org/ [Visit Date: 24.03.2025].
27. MİAK (Mimarlık Eğitimi Akreditasyon Derneği). (2023). MİAK-MAK Akreditasyon Koşulları, https://miak.org/page_file/bb1d 1de03ebfb2be6afa9b527b49adfc_EK_4_MiAK-MAK_Akredi tasyon_Kosullari_2023.pdf [Visit Date: 24.03.2025].
28. Mostafa, M., & Mostafa, H. (2010). How do architects think? Learning styles and architectural education. ArchNet-IJAR: In ternational Journal of Architectural Research, 4(2/3), 310.
29. NAAB. (2025). About NAAB, National American Accreditation Board, https://www.naab.org/who-we-are/about-naab [Visit Date: 24.03.2025].
30. Orr, S. & Shreeve, A. (2017). Art and design pedagogy in higher ed ucation: knowledge, values and ambiguity in the creative cur riculum. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315415130
31. Ozdamar, B. B. & Ozdamar, M. (2021). Evaluation of Interior Ar chitecture Education Programmes in Terms of the Multidisci plinary Approach. Eurasian Journal of Educational Research, 92, 253-274.
32. Özçiçek, Y. ve Karaca, A. (2019). Yükseköğretim kurumlarında kali te ve akreditasyon: mühendislik eğitim programlarının değer lendirilmesi. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(1), 114-149.
33. Özsavaş, N. ve Güler, Ö. K. (2012). İçmimarlık eğitiminde akredita syon: ECIA ve CIDA ölçütleri karşılaştırması, İç Mimarlık Eğitimi 2. Ulusal Kongresi, 20 Aralık 2020, Türkiye, İstanbul.
34. Özsırkıntı K. H. ve Seçer, K. F. (2010). Mimarlık eğitiminde plastik sanatların yeri, Mimarlık Eğitiminin Dünü Bugünü Yarını, S.Ü. Mimarlık Bölümünün 40. Yılı Anısına, 25-27 Kasım 2010, Tür kiye, Konya.
35. Pietig, J. (1997). Architecture as a Metaphor for Education. Art Ed ucation, 50(2), 45–51. https://doi.org/10.1080/00043125.199 7.11654356
36. Prendergast, J., Saleh, M., Lynch, K. & Murphy, J. (2001). A revolu t ionary style at third level education towards TQM. Journal of Materials Processing Technology, 118(1-3), 362-367. https:// doi.org/10.1016/S0924-0136(01)00982-7
37. RIBA. (2025). About RIBA, The Royal Institute of British Architects, https://www.architecture.com/about [Visit Date: 24.03.2025].
38. Roth, L. M. & Clark, A.C.R. (1993), Understanding architecture: Its elements, history, and meaning, (Fourth Edition). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003143956
39. SATEAD (Sanat ve Tasarım Eğitimi Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği). (2019). Sanat ve Tasarım Akred itasyon Kurulu Değerlendirme Ölçütleri, http://satead.org. tr/wp-content/uploads/2022/04/Sanat-ve-Tasarim-Akredi tasyon-Kurulu-Degerlendirme-Olcutleri-version-1.pdf [Visit Date: 16.04.2025].
40. Shulman, L. S. (2005). Signature Pedagogies in the Profes sions. Daedalus, 134(3), 52–59. http://www.jstor.org/sta ble/20027998
41. Stevens, G. (2014). A history of architectural education in the west 2001, https://www.archsoc.com/kcas/Historyed.html [Visit Date: 22.03.2025].
42. Schön, D. A. (1987). Educating the reflective practitioner: Toward a new design for teaching and learning in the professions. Jossey-Bass.
43. Şekerci, Y. (2023). Türkiye ve KKTC’deki içmimarlık eğitim pro gramları için uluslararası akreditasyon ölçütleri çerçevesinde eğitim müfredat önerileri. Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
44. Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesi (TYYÇ). (2011). Te mel alan yeterlilikleri “Mimarlık ve Yapı” Temel Alan Kodu:58, 13 Ocak 2011, Ankara, https://uluslararasi.yok.gov.tr/Docu ments/Uluslararasilasma/TYYC-Temel-Alan-Raporlari/58.pdf [Visit Date: 09.04.2025]
45. Yavuzcan, H. G. (2008). “Bologna Süreci”, Bologna Süreci’nin Tür kiye’de uygulanması bologna uzmanları ulusal takım projesi 2007-2008 sonuç raporu. Edinsel K. (Ed.)
46. Yazıcıoğlu, F. (2013). Bütünsel mimarlık eğitiminin bir bileşeni olarak mimarlıkta teknoloji eğitimi için model önerisi. Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstan bul.
47. Yılmaz, B., Salar, R., Aslan, B., Sözbilir, M. ve Keskin, A. (2023). Yükseköğretimde Kalite Ve Akreditasyon: Program Akred itasyonunda Atatürk Üniversitesi’nin Uygulamalari. Ka lite Ve Strateji Yönetimi Dergisi, 3(2), 67-87. https://doi. org/10.56682/ksydergi.1284982
48. Yorgancıoğlu, D. (2011). Mimari tasarım eğitiminde disiplinler arası iş birliğinin önemi: tarihsel arka planın yeniden inşası [Konferans sunumu], Mimari Tasarım Eğitimi: Bütünleşme 2 Ulusal Sempozyumu, , 20-21 Ekim 2011, Türkiye, İstanbul
49. Yücel, S. (2015). Türkiye’de mimarlık ortamı ve mimarın eğitimi. Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri En stitüsü, İstanbul.
50. Yükseköğretim Kurulu. (2010). Yükseköğretimde yeniden yapılan ma: 66 soruda bologna süreci uygulamaları. https://uluslar arasi.yok.gov.tr/Documents/yayinlar/yuksekogretimde_ yeniden_yapilanma_66_soruda_bologna_2010.pdf
51. Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2020). European Association for Quality Assurance in Higher Education (ENQA), https://yokak. gov.tr/Uluslararasilasma/Uyelikler [Visit Date: 09.04.2025].
52. Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK). (2025). Uluslararasılaşma, https://www.yokak.gov.tr/ [Visit Date: 09.04.2025]