Batı Karadeniz Bölgesi’ndeki Yanık Hastalarının Sosyodemografik ve Etiyolojik Değerlendirmesi: Yeni Kurulan Bir Yanık Ünitesinden Elde Edilen Veriler

Öz

Bu çalışma Batı Karadeniz Bölgesi’ndeki yanık hastalarının sosyodemografik ve etiyolojik özelliklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi Yanık Ünitesinde 17 Ocak 2023 ve 1 Şubat 2025 tarihleri arasında tedavi alan 216 birey oluşturdu. Araştırmanın verileri, retrospektif yöntemle hasta kayıtları incelenerek Sosyodemografik Bilgi Formu, Hastaların Yanık Yaralanmaları Bilgi Formu ve Lund Browder Şeması ile toplandı. Veriler tanımlayıcı istatistiklerle değerlendirildi, karşılaştırmalı analizler için Mann Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri kullanıldı. Bireylerin yaş ortalaması 46,43 ± 18,50 yıl olup %32,4’ü 25-44 yaş, %31,9’u 45-64 yaş arasındadır. Bireylerin %56’sı erkek, %60,6’sı evli, %42,1’i ilkokul mezunudur. Yanık nedenleri incelendiğinde %58,3’ü haşlanma, %30,1’i alev, %5,1’i sıcak cisimlerle temas, %5,1’i kimyasal, %0,9’u ark/flaş ve %0,5’i elektrik nedeni ile yanmıştır. Bireylerin %62,5’i 2. derece, %21,3’ü ikinci ve üçüncü derece birlikte, %13,4’ü üçün cü derece ve %2,8’i birinci derece yanığa sahiptir. Yanık hastalarının toplam yanık vücut yüzey alanı ortalama 6,10 ± 6,40’dır. Yaş aralığı 64-75 olan bireylerin pansuman sayıları (20,94 ± 13,18) ve yatış sürelerinin (21,68 ± 14,16 gün) 25-44 yaş arasındaki bireylerin pansuman sayısından (12,56 ± 10,96) ve yatış sürelerinden (12,85 ± 11,13 gün) anlamlı düzeyde fazladır (p<0,05). Erkeklerin pansuman sayısı (16,34 ± 11,67), kadınların pansuman sayısından (12,80 ± 11,25) daha fazladır (p<0,05). Kronik hastalığa sahip bireylerin pansuman sayılarının (18,55 ± 11,81) ve yatış sürelerinin (22,56 ± 19,24) kronik hastalığa sahip olmayan bireylerin pansuman sayısından (13,45 ± 11,30) ve yatış sürelerinden (13,99 ± 11,64) anlamlı düzeyde fazla olduğu bulundu (p<0,05). Batı Karadeniz Bölgesi’ndeki yanık hasta profilinin literatürle benzerlikler bulunmasının yanında yaş ortalamasının daha yüksek olması gibi bölgeye özgü farklılıklar da taşıdığı saptanmıştır. Yanıklar büyük ölçüde önlenebilir yaralanmalar olduğundan, toplum temelli eğitim ve farkındalık kampanyalarına öncelik verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yanıklar
• Yanık üniteleri
• Demografi
• Etiyoloji

Sociodemographic and Etiological Assessment of Burn Patients in the Western Black Sea Region: Data from a Newly Established Burn Unit

Öz

T his study aimed to determine the sociodemographic and etiological characteristics of burn patients in the Western Black Sea Region. T he study sample consisted of 216 individuals who received treatment at the Zonguldak Atatürk State Hospital Burn Unit between Janu ary 17, 2023, and February 1, 2025. Data were collected retrospectively by reviewing patient records using a Sociodemographic Informa tion Form, a Patient Burn Injuries Information Form, and the Lund-Browder Chart. Data were evaluated using descriptive statistics; the Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests were used for comparative analyses. T he mean age of the individuals was 46.43 ± 18.50 years, with 32.4% aged 25-44 and 31.9% aged 45-64. Of the individuals, 56% were male, 60.6% were married, and 42.1% were primary school graduates. Analysis of burn etiologies revealed that 58.3% were scalds, 30.1% were f lame burns, 5.1% were contact burns with hot objects, 5.1% were chemical burns, 0.9% were arc/flash burns, and 0.5% were electrical burns. In terms of burn depth, 62.5% had second-degree burns, 21.3% had combined second- and third-degree burns, 13.4% had third-de gree burns, and 2.8% had first-degree burns. The mean total body surface area was 6.10 ± 6.40. The number of dressings (20.94±13.18) and length of stay (21.68 ±14.16 days) for individuals aged 64-75 were significantly higher than the number of dressings (12.56 ± 10.96) and length of stay (12.85 ± 11.13 days) for individuals aged 25-44 (p<0.05). The number of dressing changes for males (16.34 ± 11.67) was significantly higher than for females (12.80 ± 11.25, p < 0.05). Individuals with a chronic disease had a significantly higher number of dressing changes (18.55 ± 11.81) and a longer hospital stay (22.56 ± 19.24 days) compared to individuals without a chronic disease (13.45 ± 11.30 dressing changes and 13.99 ± 11.64 days, p < 0.05). It was determined that the burn patient profile in the Western Black Sea Region shares similarities with the literature but also exhibits region-specific characteristics, such as a higher mean age. Since burns are largely preventable injuries, it is recommended to prioritize community-based education and awareness campaigns.

Anahtar Kelimeler

• Burns
• Burn units
• Demography
• Etiology

Kaynakça

1. ACI. ACI Statewide Burn Injury Service-Clinical Guidelines: Burn Patient Management. 4th Edition. Agency for Clinical Inno vation. 2024. Retrieved September 13, 2025, from https:// aci.health.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0009/250020/
2. ACI-Burn-patient-management-guidelines.pdf
3. Al-Mousawi AM, Mecott-Rivera GA, Jeschke MG, Herndon DN. Burn teams and burn centers: the importance of a comprehensive team approach to burn care. Clin Plast Surg. 2009;36(4):547 554. https://doi.org/10.1016/j.cps.2009.05.015
4. Aytaç S, Özgenel GY, Akın S, Kahveci R, Özbek S, Özcan M. Güney Marmara Bölgesindeki Çocuklarda Yanık Epidemiyolojisi. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 30 (3) 145-149, 2004.
5. Bulut B, Genc M, Akkan OzM, Yazici R, Mutlu H, Sert ET, Kokulu K, Borazan İ, Turan OF, Kahraman FA, Ay S. Yanık hastalarında hastane öncesi ve acil servis verilerinin analizi: 5 yıllık dönem de mortalite belirteçleri ve yanıt süreleri. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg. 2025;31(2):140-147. https://doi.org/10.14744/ tjtes.2024.00413.
6. Çiçek BU, Kocatakan P. Türkiye’deki iki referans yanık merkezinin üç yıllık veriler eşliğinde değerlendirilmesi. ETD. 2024;63(4):505 12. https://doi.org/10.19161/etd.1483832
7. Demir HA, Çavuşoğlu Ç, Dinç N. Geriatrik Hastalarda Yanık Yaralan malarının Epidemiyolojik İncelenmesi: 10 Yıllık Analiz. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2022;19(2):245-250. https:// doi.org/10.35440/hutfd.1131754
8. Esen O, Güven M, Yıldırım A, Turgut HT, Tiryaki Ç, Yazicioglu MB, Haksal MC, Çiftçi A, Kahraman Esen H. Epidemiology of burn injuries in Burn Center. South Clin Ist Euras. 2021;32(4):360 365. https://dx.doi.org/10.14744/scie.2021.93270

9. EWMA. Zena M. Managing wounds as a team. European Wound Management Association. 2018. Retrieved September 13, 2025, from https://ewma2016.org/fileadmin/user_upload/ EWMA.org/Project_Portfolio/EWMA_Documents/Managing_ Wounds_as_a_team_AG6_Z_Moore_ATL.pdf
10. Gün Soytürk E, Kılıç Ü, Oruç MA. Clinical Assessment of Pediat ric Burns: A Retrospective Study. Sabuncuoglu Serefeddin Health Sciences, 2023;5(3):1-14. https://doi.org/10.55895/ sshs.1404349
11. Hair JF, Black WC, Babin BJ, Anderson RE, Tatham RL. Multivariate Data Analysis. 8th ed. Annabel Ainscow Publisher. Cengage Learning, EMEA, United Kingdom, 2019. Retrieved October 3, 2025, from https://eli.johogo.com/Class/CCU/SEM/_Multi variate%20Data%20Analysis_Hair.pdf
12. Hüseyinoğlu E, Kırmızı S. Genel Cerrah Perspektifinden İlimizin İlk Yanık Birimi Pratiği. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2021;18(2):336-341. https://doi.org/10.35440/hutfd.928745
13. ISBI Practice Guidelines Committee; Steering Subcommittee; Advisory Subcommittee. ISBI Practice Guidelines for Burn Care. Burns. 2016;42(5):953-1021. https://doi.org/10.1016/j. burns.2016.05.013
14. Jawad AM, Kadhum M, Evans J, Cubitt JJ, Martin N. Recovery of functional independence following major burn: A sys tematic review. Burns. 2024;50(6):1406-1423. https://doi. org/10.1016/j.burns.2024.02.017
15. Karan A, Amado V, Vitorino P, Kulber D, Taela A, DeUgarte D. Evaluating the Socioeconomic and Cultural Factors Associat ed with Pediatric Burn Injuries in Maputo, Mozambique. Pe diatr Surg Int. 2015;31(11):1035–40. https://doi.org/10.1007/ s00383-015-3761-5
16. Karaveli TÇ, Karakaya AE, Karaveli. Doğu Akdeniz bölgesindeki yanıklı çocukların epidemiyolojik özellikleri. Çocuk Cerra hisi Dergisi 30(2):95-101, 2016 http://dx.doi.org/10.5222/ JTAPS.2016.095
17. Lee KC, Joory K, Moiemen NS. History of burns: The past, pres ent and the future. Burn Trauma. 2014;2:169–80. https://doi. org/10.4103/2321-3868.143620
18. Özçetin B, Tihan D, Demirci H, Altıntaş MM, Arayıcı V, Taha A. Two and a half years experience at a new burn center. Turk J Surg. 2012;28(3):146-148. https://doi.org/10.5152/UCD.2012.04
19. Özlü Ö, Başaran A. Epidemiology and outcome of 1442 pediatric burn patients: A single-center experience. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg. 2022;28(1):57-61. https://dx.doi.org/10.14744/ tjtes.2020.69447
20. Öztürk S, Aykan A. Yanıkta Kullanılan Pansuman Materyalleri. Tür kiye Klinikleri J Plast Surg-Special Topics. 2010;2(1):43-9. Renz EM, Cancio LC. Acute Burn Care. Chapter 12. 2020:593-638. Retrieved September 13, 2025, from https://medcoeckapw storprd01.blob.core.usgovcloudapi.net/pfw-images/borden/ ccc/UCLAchp12.pdf
21. Resmi Gazete. Yanık tedavi birimleri hakkında yönetmelik. 2019. Retrieved September 13, 2025, from https://www.resmi gazete.gov.tr/eskiler/2019/10/20191008-1.htm
22. Sıkar HE., Yurdakul Sıkar E. Afyonkarahisar Devlet Hastanesi’nde Yanık Nedeniyle Tedavi Edilen Hastaların Değerlendirilmesi: Retrospektif Çalışma. Kocaeli Med J 2018; 7; 1:92-95. http:// dx.doi.org/10.5505/ktd.2018.68553
23. The Royal Children’s Hospital Melbourne (RCH). Nursing manage ment of burn injuries. 2022. Retrieved September 13, 2025, from https://www.rch.org.au/rchcpg/hospital_clinical_guide line_index/Nursing_management_of_burn_injuries/
24. TPCD. Tarihçe. Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi’nin başlangıçtan günümüze kadar geçirdiği aşamalar. Türk Plastik ve Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Derneği. Retrieved Sep tember 13, 2025, from https://plastikcerrahi.org.tr/menu/29/ tarihce
25. Wagner A, Beyene R. Adult Burn Fluid Resuscitation. Vanderbilt University Medical Center. Retrieved September 13, 2025, from https://www.vumc.org/burn/sites/default/files/public_ f iles/Protocols/Acute%20Burn%20Resuscitation%20Protocol. pdf
26. Yakupu A, Zhang J, Dong W, Song F, Dong J, Lu S. The epidemio logical characteristic and trends of burns globally. BMC Public Health, 2022;22:1596 https://doi.org/10.1186/s12889-022 13887-2
27. Yılmaz M, Demir P. Yanık yaralanmaları, başlangıç değerlendirme ve stabilizasyon, ilk yardım yönetim stratejileri. In: Yılmaz M, editör. Yanık Yaralanması: Güncel Bakım Stratejileri ve Yöne t imi. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri, 2022. 1-8.