Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Sehl et-Tüsterî’nin Tefsîr’inde Hadis Kullanımı

Yıl 2025, Sayı: 54, 22 - 44, 15.12.2025

Abdullah Çimen

https://doi.org/10.30623/hij.1721749

Öz

Sehl et-Tüsterî (ö. 283/896), hicrî üçüncü asırda yaşamış daha çok sûfî ve müfessir olarak tanınan bir âlimdir. İran’ın Tüster şehrinde dünyaya gelen Tüsterî, çocukluk yaşlarında dayısının tavsiyesiyle tasavvufa yönelmiştir. Çeşitli beldeleri ilim için gezdiği söylenen Tüsterî’nin hocaları arasında ilk dönem sûfîlerinden Zünnûn el-Mısrî’nin (ö. 245/859?) de olduğu söylenmiştir. Talebelerinden en meşhuru Hallâc-ı Mansûr’dur (ö. 309/922). Kaynaklardaki bilgilerden anlaşıldığına göre Tüsterî, uzun yıllar takva hayatı yaşamış neticesinde “sûfîlerin şeyhi” ünvanıyla anılmıştır. Takvâ sahibi bir şahsiyet olarak nitelendirilmiş, çevresindeki insanlara şefkat ve merhametle yaklaşmayı ilke edindiği, konuşmaktan çok düşünmeyi sevdiği belirtilmiştir. Kaynaklarda birçok kerametinden söz edilmekle birlikte kendisi kötü huyların iyiye dönüştürülmesini en büyük keramet olarak görmüştür. Tüsterî’nin tasavvuf anlayışının merkezinde yedi ana esas olan Kur’ân’a sarılmak, sünnete tâbî olmak, helal lokma yemek, eziyetten kaçınmak, günahlardan sakınmak, tövbe etmek ve hakları yerine getirmek yer almıştır. Tüsterî’nin hadis ilmiyle münasebetini göstermesi açısından İbnü’l-İmâd’ın (ö. 1089/1679) naklettiği şu bilgi kayda değerdir. Kendisine ne zamana kadar hadis yazmalıyım şeklinde sorulan bir soruya Tüsterî “Ölünceye kadar yani son kalan mürekkebini kabre dökünceye kadar” cevabını vermiştir. Sehl et-Tüsterî’nin mezhebî mensubiyeti hususunda literatürde farklı yaklaşımlar mevcuttur. Klasik kaynaklardan Abdülkâhir el-Bağdâdî, Tüsterî’yi Sünnî gelenek içerisinde yer alan sûfîler arasında değerlendirmiştir. Bu bağlamda onun, rü’yetullah, halku’l-Kur’ân, kazâ ve kader gibi kelâmî meselelere dair görüşleri, Sünnî bir sûfî kimliğine işaret etmektedir. Öte yandan, bazı çağdaş araştırmacılar Tüsterî’nin fıkhî mezhebi konusunda Hanefî olduğunu ileri sürmekteyse de mevcut veriler ışığında Mâlikî mezhebine mensubiyet ihtimali daha güçlü görünmektedir. Kendisine nispet edilen eserlerden birisi Tefsîru’l-Kur’âni’l-azîm ya da Tefsîru’t-Tüsterî adıyla bilinen tefsirdir. Bu eser her sûreden bir ya da birkaç âyetin işârî tefsîrini içermektedir. Tüsterî âyetleri izah ederken hadislerden de faydalanmıştır. Bu makalede tasavvuf anlayışında sünnetin de önemli bir yeri bulunan Tüsterî’nin tefsîrinde kullandığı hadislerin kaynaklarının ve gerektiği durumlarda sıhhat durumlarının analizi yapılacaktır. Burada mutasavvıf, müfessir bir âlimin eserinde zikrettiği hadislerin kaynaklarını kullanmada ne ölçüde titiz davrandığını ortaya koymak hedeflenmektedir. Tüsterî’nin hadisleri naklederken herhangi bir kaynağa atıfta bulunmaması, rivâyetleri isnadsız zikretmesi ve mana ile rivâyete delâlet edecek şekilde farklı lafızlar kullanması sebebiyle onun esas aldığı kaynakları net olarak belirlemek mümkün görünmemektedir. Bununla birlikte eserde yer alan hadislerin önemli bir kısmı Kütüb-i sitte başta olmak üzere temel hadis kaynaklarında geçmektedir. Bu çalışmada Tüsterî’nin eserinde zikrettiği 64 hadisin 44 tanesi hadis kaynaklarında yer alırken, 10 tanesi hadis kaynakları dışında tasavvuf kitapları gibi farklı eserlerde bulunmuş. 10 tanesi ise hiçbir kaynakta tespit edilememiştir. Bu rivâyetlerin, kelâm-ı kibâr türünden sözler olarak hadis diye aktarılmış olması kuvvetle muhtemeldir. Hadis kaynaklarında yer alan hadisler bazen tasavvuf kitaplarında da yer almıştır. Tüsterî’nin kullandığı hadislerden elde edilen bulgulara göre 44 rivâyetin (%69) hadis kaynaklarında yer alması onun genellikle hadisleri naklederken hadis kaynaklarına ehemmiyet gösterdiğine delâlet etmektedir. 10 rivâyetin tasavvuf kaynaklarında tespit edilmiş olması ilmî olarak sahip olduğu geleneğin etkisi bağlamında değerlendirilmelidir. 10 rivâyetin kaynaklarda tespit edilememiş olması da tasavvuf âlimlerinin genel hadis anlayışına paralel olarak tesâhül göstergesi kabul edilmelidir. Yaptığımız tahlillerde hadislerin sıhhat açısından ise %27 sahîh, %33 hasen, %31 zayıf veya aşırı zayıf, %9 ise mevzû‘ oduğu neticesine varılmıştır. Bu durum hadislerinin yüzde altmış kadarının makbûl rivâyetlerden yüzde kırka yakınının da merdûd hadislerden oluştuğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Hadis Sehl et-Tüsterî Tefsîru’t-Tüsterî Literatür Tahrîc

Kaynakça

  • ʿAbdurrezzâḳ, Ebû Bekr ʿAbdurrezzâḳ b. Hemmâm es-Ṣanʿânî. el-Muṣannef. thk. Ḥabîburraḥmân el-ʾAzamî. 11 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403.
  • Aclûnî, İsmâîl b. Muhammed. Keşfü’l-hafâ ve müzîlü’l-ilbâs amme’ştehera mine’l-ehâdîsi alâ elsineti’n-nâs. thk. Abdülhumeyd b. Ahmed b. Yusuf b. Hindâvî. el-Mektebetü’l-Asriyye, 2000.
  • Aḥmed b. Ḥanbel, Ebû ʿAbdullâh Aḥmed b. Muḥammed b. Ḥanbel eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Aḥmed b. Ḥanbel. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ - ʿÂdil Murşid v.dğr. 50 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
  • Akpınar, Sümeyye. “Sehl et-Tüsterî’nin (ö. 283/896) Hayatı, Görüşleri ve Eserleri = Sahl al-Tustari (d. 283/896): His Life, Views and Works”. Genç Mütefekkirler Dergisi IV/1 (2023), 73-94.
  • Başer, Tuğba. Sehl b. Abdullah et-Tüsteri’nin (ö. 283/896) Tasavvuf Anlayışı. Yalova Üniversitesi, 2017.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Muḥammed ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. 3 Cilt. Beyrut: y.y., 1424/2003.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. es-Sunenu’ṣ-Ṣaġîr. thk. ʿAbdulmuʿṭî Emîn Kalʿacî. 4 Cilt. Karaçi: y.y., 1410/1989.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. Şuʿabu’l-Îmân. thk. ʿAbdulʿaliyy ʿAbdulḥamîd. 14 Cilt. Riyad: Mektebetu’r-Ruşd, 1423/2003.
  • Bezzâr, Ebû Bekr Aḥmed b. ʿAmr el-ʿİtkî el-. el-Baḥru’z-Zeḫḫâr. thk. Maḥfûẓurraḥmân Zeynullâh vd. 18 Cilt. Medine: Mektebetu’l-ʿUlûm ve’l-Ḥikem, 1988/2009.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. el-Câmiu’s-Sahîh. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâki v.dğr. Kahire: Dâru Tavki’n-Necât, 1979.
  • Buḫârî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. İsmâʿîl b. İbrâhîm el-Buḫârî el-. el-ʾEdebu’l-Mufred. thk. Semîr b. Emîn ez-Züheyrî. Riyad: y.y., 1419/1998.
  • Dârimî, Ebû Muḥammed ʿAbdullâh b. ʿAbdurrahman et-Temîmî ed-. Sunenu’d-Dârimî. thk. Ḥuseyn Selîm ʾEsed ed-Dârânî. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Muğnî, 1412/2000.
  • Deylemî, Şîreveyh b. Şehridâr b. Şîreveyh b. Fenâḫserû، Ebû Şucâʿ ed-Deylemî el-Hemeẕânî ed-. el-Firdevs bi’Meʾs̱ûri’l-Ḫiṭâb. thk. es-Saʿîd b. Besyûnî Zağlûl. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1406/1986.
  • Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas̱ es-Sicistânî. ez-Zuhd. thk. Ebû Temîm Yâsir b. İbrahim - Ebû Bilâl Ganîm. Hilvan: y.y., 1414/1993.
  • Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas̱ es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Muḥammed Muḥyiddîn ʿAbdulḥamîd. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetu’l-ʿAṣriyye, ts.
  • Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş‘as es-Sicistânî. Sünen-ü Ebî Dâvûd. thk. Şuayb el-Arnaûd - Muhammed Kâmil Karabelli. Dımeşk: Dâru’r-Risâle el-Âlemiyye, 2009.
  • Ebû Muḥammed el-Beğavî, el-Ḥuseyn b. Mesʿûd b. Muḥammed b. el-Ferrâʾ. Meṣâbîḥu’s-Sunne. thk. Yûsuf ʿAbdurraḥmân el-Marʿaşlî vd. 4 Cilt. Beyrut: y.y., 1407/1987.
  • Ebû Nuaym el-İṣfahâni, Ebû Nuʿaym Aḥmed b. ʿAbdillâh b. İshâk el-İṣfahânî. Ḥilyetu’l-Evliyâʾ ve Ṭabaḳâtu’l-Aṣfiyâʾ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-ʿArabî; Dâru’l-Fikr li’t-Ṭabâʿati ve’n-Neşri; Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1394/1974.
  • Ebû Umeyye et-Ṭarsûsî, Ebû Umeyye Muḥammed b. İbrâhîm el-Bağdâdî. Musnedu Ebî Umeyye et-Ṭarsûsî. b.y.: y.y., 2004.
  • Ebû Yaʿlâ, Ebû Yaʿlâ Aḥmed b. ʿAlî el-Mevṣılî. Musnedu Ebî Yaʿlâ. thk. Ḥuseyn Selîm Esed. 13 Cilt. Dımaşk: y.y., 1404/1984.
  • Ebû ʿAvâne, Ebû ʿAvâne Yaʿḳûb b. İsḥâḳ en-Nîsâbûrî. Mustaḫrecu Ebî ʿAvâne. Suud: el-Câmiatü’l-İslâmiyye, 2014.
  • Ebû’ş-Şeyḫ, Ebû Muḥammed ʿAbdullâh b. Muḥammed el-Iṣbehânî. Kitâbu’l-Ems̱âl fi’l-Ḥadîs̱i’n-Nebevî. thk. ʿAbdu’l-ʿAlî ʿAbdulḥamîd Ḥâmid. Bombay: y.y., 1408/1987.
  • Efendioğlu, Mehmet. “Taktî‘”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/483-484. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  • Elbânî, Nâsırüddîn el-. Silsiletü’l-ehâdîsi’z-za‘îfe ve’l-mevz‘ûa ve eseruhu’s-seyyiü fi’l-ümme. Riyad: Dâru’l-Me‘ârif, 1992.
  • Feyizli, Hasan Tahsin. Feyzü’l-Furkân Kur’ân-ı Kerîm Meâli. İstanbul: Server Yayınları, 3. Basım, 2006.
  • Gedik, Fatma. Sehl b. Abdullah et-Tüsterî ve Tasavvufî Görüşleri. Ankara Üniversitesi, Thesis, 2019.
  • Göçer, Muhammet. İşârî Tefsirlerin Kur’ân’da Bahsedilen Maddî Nimetleri Yorumlama Biçimi (Tüsterî, Sülemî, Kuşeyrî Örneği). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Thesis, 2020. (TDV İslâm Araştırmaları Merkezi). https://kutuphane.isam.org.tr/detayilhtezt.php?navdil=tr&tidno=35601
  • Ḥâkim, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. ʿAbdullâh en-Nîsâbûrî el-. el-Mustedrek âle’s-Ṣaḥiḥayn. thk. Muṣṭafâ ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1411/1990.
  • Hâkim en-Nisâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. Beyrut, 1990.
  • Ḥakîm et-Tirmiẕî, EbûʿAbdullâh Muḥammed b. ʿAlî el-. Nevâdiru’l-Uṣûl fî Eḥâdîs̱i’r-Rasûl. thk. ʿAbdurraḫmân ʿAmîre. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, ts.
  • Ḫarâʾiṭî, Ebû Bekr Muḥammed b. Caʿfer b. Muḥammed b. Sehl es-Sâmirî el-. Mekârimu’l-Aḫlâḳ. thk. Eymen ʿAbdulcâbir el-Baḥirî. Kahire: y.y., 1419/1999.
  • Ḫarâʾiṭî, Ebû Bekr Muḥammed b. Caʿfer b. Muḥammed b. Sehl es-Sâmirî el-. ʾİʿtilâlu’l-Ḳulûb. thk. Ḥamdî ed-Demirdâş. Riyad: Nizâr Muṣṭafâ el-Bâz, 2. Basım, 1421/2000.
  • Heys̱emî, Ebu’l-Ḥasan Nûruddîn ʿAlî b. Ebî Bekr b. Suleymân el-. Mecmaʿu’z-Zevâîd ve Menbaʿu’l-Fevâid. thk. Ḥusâmeddîn el-Ḳudsî. 10 Cilt. Kahire: Mektebetu’l-Ḳudsî, 1414/1994.
  • Irâkî, Ebü’l-Fadl Zeynüddîn Abdürrahîm b. el-Huseyn. Tahrîcü ehâdîsi’l-İhyâ=el-Muğnî an hamli’l-esfâr fi’l-esfâr. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2005.
  • İbn Baṭṭa, Ebû ʿAbdullâh b. Muḥammed b. Muḥammed el-ʿUkberî. el-İbânetu’l-Kubrâ. thk. Rıḍâ Muʿṭî vdğr. 9 Cilt. Riyad: el-Mektebu’l-İslâmî, 2005.
  • İbn Ebî Ḥâtim, Ebû Muḥammed ʿAbdurraḥman b. Muḥammed er-Râzî. el-ʿİlel. thk. Saʿd b. ʿAbdullâh el-Ḥamîd ve Ḫâlid b. ʿAbdurrahman el-Cerîsî. 7 Cilt. b.y.: Meṭâbiʿu’l-Ḥamîḍî, 1427/2006.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekir. el-Musannef. thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1988.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe ʿAbdullâh b. el-ʿAbsî. el-Kitâbu’l-Muṣannef fi’l-Eḥâdîs̱ ve’l-ʾÂs̱âr. thk. Kemâl Yûsuf el-Ḥût. 7 Cilt. Riyad: Mektebu’-r-Ruşd, 1409.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe ʿAbdullâh b. el-ʿAbsî. el-Musned. thk. ʿÂdil b. Yûsuf el-ʿAzzâzî - Aḥmed b. Ferîd el-Mezîdî. 2 Cilt. Riyad: Dâru’l-Vaṭan, 1418/1997.
  • İbn Ḥibbân, Ebû Ḥâtim Muḥammed b. Ḥibbân el-Bustî. es-Ṣaḥîḥ. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 18 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1408/1988.
  • İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Yezîd el-Ḳazvînî. Sunenu İbn Mâce. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 5 Cilt. b.y.: Dâru’-r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.
  • İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Yezîd el-Ḳazvînî. Sunenu İbn Mâce. thk. Muḥammed Fuâd ʿAbdulbâḳî. 2 Cilt. b.y.: Dâru ʾİḥyâʾi’l-Kutubi’l-ʿArabiyye, ts.
  • İbnu’l-Es̱îr, Ebû’s-Saʿâdât el-Mubârek b. Muḥammed el-Cezerî. Câmiʿu’l-Uṣûl. thk. ʿAbdulḳâdir el-Arnaûṭ. 12 Cilt. b.y.: Dâru’l-Ḥulvânî, 1389/1969-1392/1972.
  • İbnu’l-Mubârek, Ebû ʿAbdurraḥmân ʿAbdullâh b. Mubârek b. Vâḍıḥ et-Turkî. ez-Zuhd ve’r-Reḳâʾiḳ l’ibni’l-Mubârek ve’z-Zuhd li Nuʿaym b. Ḥammâd. thk. Ḥabîburraḥmân el-ʾAʿẓamî. Beyrut: y.y., ts.
  • İbnu’l-ʿİmâd, ʿAbdulḥayy b. Aḥmed b. Muḥammed b. el-ʿİmâd el-ʿAkrî el-Ḥanbelî. Şeẕerâtu’ẕ-Ẕeheb fî Aḫbâr men Ẕeheb. thk. Maḥmûd el-Ernâvûṭ. 11 Cilt. Dımaşk; Beyrut: Dâru İbn Kes̱îr, 1986.
  • İnce, Eyüp. Tüsterî Tefsirindeki Tasavvufî Yorumlar ve Bunların Baklî, Bursevî Tefsirleriyle Mukâyesesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, 2022.
  • İsmâʿil Ḥaḳḳı Bursevî, İsmâʿîl Ḥaḳḳî b. Muṣṭafâ el-İstânbûlî el-Ḥanefî el-Ḫalvetî. Rûḥu’l-Beyân. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Kayış, Mahmut. Ahkâm Ayetleri Açısından İlk Dönem İşâri Tefsirler - Tüsterî, Sülemî, Kuşeyrî Özelinde -. Sakarya Üniversitesi, 2024.
  • Kelâbâẕî, Ebû Bekr Muḥammed b. Ebî İsḥâḳ b. İbrâhîm el-Buḫârî el-. Baḥru’l-Fevâidi’l-Musemmâ bi Meʿâni’l-Aḫbâr - Kelâbâẕî. thk. Muḥammed Ḥasen Muḥammed Ḥasen İsmail - Aḥmed Ferîd el-Mezîdî. Beyrut: y.y., 1420/1999.
  • Ḳuḍâʿî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Selâme b. Caʿfer b. ʿAlî el-Mıṣrî el-. Musnedu’ş-Şihâb el-Ḳuḍâʿî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 2 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1407/1986.
  • Mâlik b. Enes, Ebû ʿAbdullâh Mâlik b. Enes b. Mâlik el-Medenî. el-Muvaṭṭaʾ. thk. Muḥammed Fuʾâd ʿAbdulbâḳî. Beyrut: y.y., 1406/1985.
  • Maʿmer b. Râşid, Ebû ʿUrve Maʿmer b. Râşid el-Ezdî. el-Câmiʿ. thk. Ḥabîbu’r-Raḥmân el-ʾAʿẓamî. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403/1982.
  • Munâvî, Zeynuddîn Muḥammed ʿAbdirraûf b. Tâcu’l-ʿÂrifîn el-Ḥaddâdî el-. Feyḍu’l-Ḳadîr fî Şerḥi’l-Câmiʿi’ṣ-Ṣağîr. 6 Cilt. Mısır: el-Mektebetu’t-Ticâriyyetu’l-Kubrâ, 1356/1937.
  • Muttaḳî el-Hindî, ʿAlâʾu’d-Dîn ʿAlî b. Ḥisâmi’d-Dîn b. Ḳâḍî Ḫân el-Ḳâdirî eş-Şâẕelî el-Hindî el-Burhânfûrî el-. Kenzu’l-ʿUmmâl. thk. Bekrî Ḥayyânî. b.y.: y.y., 1401/1981.
  • Müslim b. Haccâc, Ebü’l-Huseyn el-Kuşeyrî. el-Müsnedü’s-sahîh. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2013.
  • Nesâʾî, Ebû ʿAbdurraḥmân Aḥmed b. Şuʿayb el-Ḫorâsânî en-. el-Muctebâ mine’s-Sunen es-Sunenu’s-Ṣuğrâ. thk. ʿAbdulfettâḥ Ebû Ġudde. 9 Cilt. Halep: Mektebetu’l-Maṭbûʿâti’l-İslâmiyye, 1406/1986.
  • Nesâʾî, Ebû ʿAbdurraḥmân Aḥmed b. Şuʿayb el-Ḫorâsânî en-. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Ḥasen ʿAbdulmunʿîm. 10 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
  • Öztürk, Mustafa. “Sehl et-Tüsterî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/321-323. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Öztürk, Mustafa. “Sehl et-Tüsterî (Ö.283/896) ve Tasavvufî Tefsiri Üzerine Bazı Tespit ve Değerlendirmeler”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi III/9 (2002), 239-265.
  • Ṣafedî, Ṣalâḥuddîn Ḫalîl b. Aybek b. ʿAbdullâh eṣ-. el-Vâfî bi’l-Vefeyât. thk. Aḥmed el-Arnâʾûṭ - Turkî Muṣṭafâ. 29 Cilt. Beyrut: y.y., 1420/2000.
  • Siyambaş, Selahattin. Sehl b. Abdullah et-Tüsterî ve Tasavvufî Tefsiri. Bursa Uludağ Üniversitesi, 1993.
  • Sulemî, EbûʿAbdurraḥman Muḥammed b. el-Ḥuseyn en-Nîsâbûrî es-. Ṭabaḳâtu’ṣ-Ṣûfiyye li’s-Sulemî ve Yelîhi Ẕikru’n-Nisveti’l-Muteʿabbidâti’ṣ-Ṣûfiyyât. thk. Muṣṭafâ ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. Beyrut: y.y., 1419/1998.
  • Süyûṭî, Ebü’l-Fażl Celâlüddîn ʿAbdurraḥmân b. Ebî Bekr b. Muḥammed el-Ḫuḍayrî es-. el-Câmiʿu’ṣ-Ṣağîr ve Ziyâdetuhû. b.y.: y.y., ts.
  • Şemsuddîn ed-Dâvûdî, Muḥammed b. ʿAlî b. Aḥmed el-Mâlikî. Ṭabaḳâtu’l-Mufessirîn. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. el-Muʿcemu’l-Kebîr - et-Ṭaberânî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kahire: Mektebetu İbn Teymiyye, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. el-Muʿcemu’l-ʾEvsaṭ. thk. Ṭâriḳ b. ʿİvaḍullâh b. Muḥammed - ʿAbdulmuḥsin b. İbrahim el-Ḥuseynî. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Ḥaremeyn, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. Musnedu’ş-Şâmiyyîn - et-Ṭaberânî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 4 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1405/1984.
  • Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed. el-Mu‘cemü’l-kebîr. Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1994.
  • Ṭayâlisî, Ebû Dâvûd Suleymân b. Dâvûd el-Baṣrî et-. el-Musned. thk. Muḥammed b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkî. 4 Cilt. b.y.: Dâru Hicr, 1419/1999.
  • Tayâlîsî, Ebû Dâvûd Süleyman b. Dâvûd et-. Müsnedü Ebî Dâvûd et-Tayâlîsî. thk. Muhammed b. Abdülmuhsin et-Türkî. Mısır: Dâru Hicr, 1999.
  • Tirmizî, Muhammed b. Îsâ es-Sevrî. es-Sünen. Medine: Dâru’s-Selâm, 2012.
  • Tusterî, Ebû Muḥammed Sehl b. ʿAbdullâh et-. Tefsîru’t-Tusterî. thk. Muḥammed Bâsil ʿUyûnu’s-Sûd. Beyrut: y.y., 1423.
  • Uludağ, Süleyman. “Hallâc-ı Mansûr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/377-381. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
  • Zebîdî, Muḥammed b. Muḥammed b. ʿAbdurrezzâḳ ez-. Taḫrîcu Eḥâdîs̱i İḥyâʾi ʿUlûmi’d-Dîn. 7 Cilt. Riyad: y.y., 1408/1987.
  • Zeynuddîn el-ʿIrâḳî, Ebû’l-Faḍl ʿAbdirraḥîm b. el-Ḥuseyn b. ʿAbdurraḥmân. Taḫrîcu Eḥâdîs̱i’l-İḥyâʾ = el-Muğnî ʿan Ḥamli’l-Esfâr. Beyrut: y.y., 1426/2005.
  • Ziriklî, Hayrüddîn b. Mahmûd. el-A‘lâm. Dâru’l-İlm Li’l-Melâyîn, ts.

Yıl 2025, Sayı: 54, 22 - 44, 15.12.2025

Abdullah Çimen

https://doi.org/10.30623/hij.1721749

Öz

Kaynakça

  • ʿAbdurrezzâḳ, Ebû Bekr ʿAbdurrezzâḳ b. Hemmâm es-Ṣanʿânî. el-Muṣannef. thk. Ḥabîburraḥmân el-ʾAzamî. 11 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403.
  • Aclûnî, İsmâîl b. Muhammed. Keşfü’l-hafâ ve müzîlü’l-ilbâs amme’ştehera mine’l-ehâdîsi alâ elsineti’n-nâs. thk. Abdülhumeyd b. Ahmed b. Yusuf b. Hindâvî. el-Mektebetü’l-Asriyye, 2000.
  • Aḥmed b. Ḥanbel, Ebû ʿAbdullâh Aḥmed b. Muḥammed b. Ḥanbel eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Aḥmed b. Ḥanbel. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ - ʿÂdil Murşid v.dğr. 50 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
  • Akpınar, Sümeyye. “Sehl et-Tüsterî’nin (ö. 283/896) Hayatı, Görüşleri ve Eserleri = Sahl al-Tustari (d. 283/896): His Life, Views and Works”. Genç Mütefekkirler Dergisi IV/1 (2023), 73-94.
  • Başer, Tuğba. Sehl b. Abdullah et-Tüsteri’nin (ö. 283/896) Tasavvuf Anlayışı. Yalova Üniversitesi, 2017.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Muḥammed ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. 3 Cilt. Beyrut: y.y., 1424/2003.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. es-Sunenu’ṣ-Ṣaġîr. thk. ʿAbdulmuʿṭî Emîn Kalʿacî. 4 Cilt. Karaçi: y.y., 1410/1989.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. Şuʿabu’l-Îmân. thk. ʿAbdulʿaliyy ʿAbdulḥamîd. 14 Cilt. Riyad: Mektebetu’r-Ruşd, 1423/2003.
  • Bezzâr, Ebû Bekr Aḥmed b. ʿAmr el-ʿİtkî el-. el-Baḥru’z-Zeḫḫâr. thk. Maḥfûẓurraḥmân Zeynullâh vd. 18 Cilt. Medine: Mektebetu’l-ʿUlûm ve’l-Ḥikem, 1988/2009.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. el-Câmiu’s-Sahîh. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâki v.dğr. Kahire: Dâru Tavki’n-Necât, 1979.
  • Buḫârî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. İsmâʿîl b. İbrâhîm el-Buḫârî el-. el-ʾEdebu’l-Mufred. thk. Semîr b. Emîn ez-Züheyrî. Riyad: y.y., 1419/1998.
  • Dârimî, Ebû Muḥammed ʿAbdullâh b. ʿAbdurrahman et-Temîmî ed-. Sunenu’d-Dârimî. thk. Ḥuseyn Selîm ʾEsed ed-Dârânî. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Muğnî, 1412/2000.
  • Deylemî, Şîreveyh b. Şehridâr b. Şîreveyh b. Fenâḫserû، Ebû Şucâʿ ed-Deylemî el-Hemeẕânî ed-. el-Firdevs bi’Meʾs̱ûri’l-Ḫiṭâb. thk. es-Saʿîd b. Besyûnî Zağlûl. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1406/1986.
  • Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas̱ es-Sicistânî. ez-Zuhd. thk. Ebû Temîm Yâsir b. İbrahim - Ebû Bilâl Ganîm. Hilvan: y.y., 1414/1993.
  • Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas̱ es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Muḥammed Muḥyiddîn ʿAbdulḥamîd. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetu’l-ʿAṣriyye, ts.
  • Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş‘as es-Sicistânî. Sünen-ü Ebî Dâvûd. thk. Şuayb el-Arnaûd - Muhammed Kâmil Karabelli. Dımeşk: Dâru’r-Risâle el-Âlemiyye, 2009.
  • Ebû Muḥammed el-Beğavî, el-Ḥuseyn b. Mesʿûd b. Muḥammed b. el-Ferrâʾ. Meṣâbîḥu’s-Sunne. thk. Yûsuf ʿAbdurraḥmân el-Marʿaşlî vd. 4 Cilt. Beyrut: y.y., 1407/1987.
  • Ebû Nuaym el-İṣfahâni, Ebû Nuʿaym Aḥmed b. ʿAbdillâh b. İshâk el-İṣfahânî. Ḥilyetu’l-Evliyâʾ ve Ṭabaḳâtu’l-Aṣfiyâʾ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-ʿArabî; Dâru’l-Fikr li’t-Ṭabâʿati ve’n-Neşri; Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1394/1974.
  • Ebû Umeyye et-Ṭarsûsî, Ebû Umeyye Muḥammed b. İbrâhîm el-Bağdâdî. Musnedu Ebî Umeyye et-Ṭarsûsî. b.y.: y.y., 2004.
  • Ebû Yaʿlâ, Ebû Yaʿlâ Aḥmed b. ʿAlî el-Mevṣılî. Musnedu Ebî Yaʿlâ. thk. Ḥuseyn Selîm Esed. 13 Cilt. Dımaşk: y.y., 1404/1984.
  • Ebû ʿAvâne, Ebû ʿAvâne Yaʿḳûb b. İsḥâḳ en-Nîsâbûrî. Mustaḫrecu Ebî ʿAvâne. Suud: el-Câmiatü’l-İslâmiyye, 2014.
  • Ebû’ş-Şeyḫ, Ebû Muḥammed ʿAbdullâh b. Muḥammed el-Iṣbehânî. Kitâbu’l-Ems̱âl fi’l-Ḥadîs̱i’n-Nebevî. thk. ʿAbdu’l-ʿAlî ʿAbdulḥamîd Ḥâmid. Bombay: y.y., 1408/1987.
  • Efendioğlu, Mehmet. “Taktî‘”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/483-484. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  • Elbânî, Nâsırüddîn el-. Silsiletü’l-ehâdîsi’z-za‘îfe ve’l-mevz‘ûa ve eseruhu’s-seyyiü fi’l-ümme. Riyad: Dâru’l-Me‘ârif, 1992.
  • Feyizli, Hasan Tahsin. Feyzü’l-Furkân Kur’ân-ı Kerîm Meâli. İstanbul: Server Yayınları, 3. Basım, 2006.
  • Gedik, Fatma. Sehl b. Abdullah et-Tüsterî ve Tasavvufî Görüşleri. Ankara Üniversitesi, Thesis, 2019.
  • Göçer, Muhammet. İşârî Tefsirlerin Kur’ân’da Bahsedilen Maddî Nimetleri Yorumlama Biçimi (Tüsterî, Sülemî, Kuşeyrî Örneği). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Thesis, 2020. (TDV İslâm Araştırmaları Merkezi). https://kutuphane.isam.org.tr/detayilhtezt.php?navdil=tr&tidno=35601
  • Ḥâkim, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. ʿAbdullâh en-Nîsâbûrî el-. el-Mustedrek âle’s-Ṣaḥiḥayn. thk. Muṣṭafâ ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1411/1990.
  • Hâkim en-Nisâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. Beyrut, 1990.
  • Ḥakîm et-Tirmiẕî, EbûʿAbdullâh Muḥammed b. ʿAlî el-. Nevâdiru’l-Uṣûl fî Eḥâdîs̱i’r-Rasûl. thk. ʿAbdurraḫmân ʿAmîre. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, ts.
  • Ḫarâʾiṭî, Ebû Bekr Muḥammed b. Caʿfer b. Muḥammed b. Sehl es-Sâmirî el-. Mekârimu’l-Aḫlâḳ. thk. Eymen ʿAbdulcâbir el-Baḥirî. Kahire: y.y., 1419/1999.
  • Ḫarâʾiṭî, Ebû Bekr Muḥammed b. Caʿfer b. Muḥammed b. Sehl es-Sâmirî el-. ʾİʿtilâlu’l-Ḳulûb. thk. Ḥamdî ed-Demirdâş. Riyad: Nizâr Muṣṭafâ el-Bâz, 2. Basım, 1421/2000.
  • Heys̱emî, Ebu’l-Ḥasan Nûruddîn ʿAlî b. Ebî Bekr b. Suleymân el-. Mecmaʿu’z-Zevâîd ve Menbaʿu’l-Fevâid. thk. Ḥusâmeddîn el-Ḳudsî. 10 Cilt. Kahire: Mektebetu’l-Ḳudsî, 1414/1994.
  • Irâkî, Ebü’l-Fadl Zeynüddîn Abdürrahîm b. el-Huseyn. Tahrîcü ehâdîsi’l-İhyâ=el-Muğnî an hamli’l-esfâr fi’l-esfâr. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2005.
  • İbn Baṭṭa, Ebû ʿAbdullâh b. Muḥammed b. Muḥammed el-ʿUkberî. el-İbânetu’l-Kubrâ. thk. Rıḍâ Muʿṭî vdğr. 9 Cilt. Riyad: el-Mektebu’l-İslâmî, 2005.
  • İbn Ebî Ḥâtim, Ebû Muḥammed ʿAbdurraḥman b. Muḥammed er-Râzî. el-ʿİlel. thk. Saʿd b. ʿAbdullâh el-Ḥamîd ve Ḫâlid b. ʿAbdurrahman el-Cerîsî. 7 Cilt. b.y.: Meṭâbiʿu’l-Ḥamîḍî, 1427/2006.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekir. el-Musannef. thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1988.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe ʿAbdullâh b. el-ʿAbsî. el-Kitâbu’l-Muṣannef fi’l-Eḥâdîs̱ ve’l-ʾÂs̱âr. thk. Kemâl Yûsuf el-Ḥût. 7 Cilt. Riyad: Mektebu’-r-Ruşd, 1409.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe ʿAbdullâh b. el-ʿAbsî. el-Musned. thk. ʿÂdil b. Yûsuf el-ʿAzzâzî - Aḥmed b. Ferîd el-Mezîdî. 2 Cilt. Riyad: Dâru’l-Vaṭan, 1418/1997.
  • İbn Ḥibbân, Ebû Ḥâtim Muḥammed b. Ḥibbân el-Bustî. es-Ṣaḥîḥ. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 18 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1408/1988.
  • İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Yezîd el-Ḳazvînî. Sunenu İbn Mâce. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 5 Cilt. b.y.: Dâru’-r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.
  • İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Yezîd el-Ḳazvînî. Sunenu İbn Mâce. thk. Muḥammed Fuâd ʿAbdulbâḳî. 2 Cilt. b.y.: Dâru ʾİḥyâʾi’l-Kutubi’l-ʿArabiyye, ts.
  • İbnu’l-Es̱îr, Ebû’s-Saʿâdât el-Mubârek b. Muḥammed el-Cezerî. Câmiʿu’l-Uṣûl. thk. ʿAbdulḳâdir el-Arnaûṭ. 12 Cilt. b.y.: Dâru’l-Ḥulvânî, 1389/1969-1392/1972.
  • İbnu’l-Mubârek, Ebû ʿAbdurraḥmân ʿAbdullâh b. Mubârek b. Vâḍıḥ et-Turkî. ez-Zuhd ve’r-Reḳâʾiḳ l’ibni’l-Mubârek ve’z-Zuhd li Nuʿaym b. Ḥammâd. thk. Ḥabîburraḥmân el-ʾAʿẓamî. Beyrut: y.y., ts.
  • İbnu’l-ʿİmâd, ʿAbdulḥayy b. Aḥmed b. Muḥammed b. el-ʿİmâd el-ʿAkrî el-Ḥanbelî. Şeẕerâtu’ẕ-Ẕeheb fî Aḫbâr men Ẕeheb. thk. Maḥmûd el-Ernâvûṭ. 11 Cilt. Dımaşk; Beyrut: Dâru İbn Kes̱îr, 1986.
  • İnce, Eyüp. Tüsterî Tefsirindeki Tasavvufî Yorumlar ve Bunların Baklî, Bursevî Tefsirleriyle Mukâyesesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, 2022.
  • İsmâʿil Ḥaḳḳı Bursevî, İsmâʿîl Ḥaḳḳî b. Muṣṭafâ el-İstânbûlî el-Ḥanefî el-Ḫalvetî. Rûḥu’l-Beyân. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Kayış, Mahmut. Ahkâm Ayetleri Açısından İlk Dönem İşâri Tefsirler - Tüsterî, Sülemî, Kuşeyrî Özelinde -. Sakarya Üniversitesi, 2024.
  • Kelâbâẕî, Ebû Bekr Muḥammed b. Ebî İsḥâḳ b. İbrâhîm el-Buḫârî el-. Baḥru’l-Fevâidi’l-Musemmâ bi Meʿâni’l-Aḫbâr - Kelâbâẕî. thk. Muḥammed Ḥasen Muḥammed Ḥasen İsmail - Aḥmed Ferîd el-Mezîdî. Beyrut: y.y., 1420/1999.
  • Ḳuḍâʿî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Selâme b. Caʿfer b. ʿAlî el-Mıṣrî el-. Musnedu’ş-Şihâb el-Ḳuḍâʿî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 2 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1407/1986.
  • Mâlik b. Enes, Ebû ʿAbdullâh Mâlik b. Enes b. Mâlik el-Medenî. el-Muvaṭṭaʾ. thk. Muḥammed Fuʾâd ʿAbdulbâḳî. Beyrut: y.y., 1406/1985.
  • Maʿmer b. Râşid, Ebû ʿUrve Maʿmer b. Râşid el-Ezdî. el-Câmiʿ. thk. Ḥabîbu’r-Raḥmân el-ʾAʿẓamî. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403/1982.
  • Munâvî, Zeynuddîn Muḥammed ʿAbdirraûf b. Tâcu’l-ʿÂrifîn el-Ḥaddâdî el-. Feyḍu’l-Ḳadîr fî Şerḥi’l-Câmiʿi’ṣ-Ṣağîr. 6 Cilt. Mısır: el-Mektebetu’t-Ticâriyyetu’l-Kubrâ, 1356/1937.
  • Muttaḳî el-Hindî, ʿAlâʾu’d-Dîn ʿAlî b. Ḥisâmi’d-Dîn b. Ḳâḍî Ḫân el-Ḳâdirî eş-Şâẕelî el-Hindî el-Burhânfûrî el-. Kenzu’l-ʿUmmâl. thk. Bekrî Ḥayyânî. b.y.: y.y., 1401/1981.
  • Müslim b. Haccâc, Ebü’l-Huseyn el-Kuşeyrî. el-Müsnedü’s-sahîh. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2013.
  • Nesâʾî, Ebû ʿAbdurraḥmân Aḥmed b. Şuʿayb el-Ḫorâsânî en-. el-Muctebâ mine’s-Sunen es-Sunenu’s-Ṣuğrâ. thk. ʿAbdulfettâḥ Ebû Ġudde. 9 Cilt. Halep: Mektebetu’l-Maṭbûʿâti’l-İslâmiyye, 1406/1986.
  • Nesâʾî, Ebû ʿAbdurraḥmân Aḥmed b. Şuʿayb el-Ḫorâsânî en-. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Ḥasen ʿAbdulmunʿîm. 10 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
  • Öztürk, Mustafa. “Sehl et-Tüsterî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/321-323. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Öztürk, Mustafa. “Sehl et-Tüsterî (Ö.283/896) ve Tasavvufî Tefsiri Üzerine Bazı Tespit ve Değerlendirmeler”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi III/9 (2002), 239-265.
  • Ṣafedî, Ṣalâḥuddîn Ḫalîl b. Aybek b. ʿAbdullâh eṣ-. el-Vâfî bi’l-Vefeyât. thk. Aḥmed el-Arnâʾûṭ - Turkî Muṣṭafâ. 29 Cilt. Beyrut: y.y., 1420/2000.
  • Siyambaş, Selahattin. Sehl b. Abdullah et-Tüsterî ve Tasavvufî Tefsiri. Bursa Uludağ Üniversitesi, 1993.
  • Sulemî, EbûʿAbdurraḥman Muḥammed b. el-Ḥuseyn en-Nîsâbûrî es-. Ṭabaḳâtu’ṣ-Ṣûfiyye li’s-Sulemî ve Yelîhi Ẕikru’n-Nisveti’l-Muteʿabbidâti’ṣ-Ṣûfiyyât. thk. Muṣṭafâ ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. Beyrut: y.y., 1419/1998.
  • Süyûṭî, Ebü’l-Fażl Celâlüddîn ʿAbdurraḥmân b. Ebî Bekr b. Muḥammed el-Ḫuḍayrî es-. el-Câmiʿu’ṣ-Ṣağîr ve Ziyâdetuhû. b.y.: y.y., ts.
  • Şemsuddîn ed-Dâvûdî, Muḥammed b. ʿAlî b. Aḥmed el-Mâlikî. Ṭabaḳâtu’l-Mufessirîn. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. el-Muʿcemu’l-Kebîr - et-Ṭaberânî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kahire: Mektebetu İbn Teymiyye, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. el-Muʿcemu’l-ʾEvsaṭ. thk. Ṭâriḳ b. ʿİvaḍullâh b. Muḥammed - ʿAbdulmuḥsin b. İbrahim el-Ḥuseynî. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Ḥaremeyn, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. Musnedu’ş-Şâmiyyîn - et-Ṭaberânî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 4 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1405/1984.
  • Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed. el-Mu‘cemü’l-kebîr. Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1994.
  • Ṭayâlisî, Ebû Dâvûd Suleymân b. Dâvûd el-Baṣrî et-. el-Musned. thk. Muḥammed b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkî. 4 Cilt. b.y.: Dâru Hicr, 1419/1999.
  • Tayâlîsî, Ebû Dâvûd Süleyman b. Dâvûd et-. Müsnedü Ebî Dâvûd et-Tayâlîsî. thk. Muhammed b. Abdülmuhsin et-Türkî. Mısır: Dâru Hicr, 1999.
  • Tirmizî, Muhammed b. Îsâ es-Sevrî. es-Sünen. Medine: Dâru’s-Selâm, 2012.
  • Tusterî, Ebû Muḥammed Sehl b. ʿAbdullâh et-. Tefsîru’t-Tusterî. thk. Muḥammed Bâsil ʿUyûnu’s-Sûd. Beyrut: y.y., 1423.
  • Uludağ, Süleyman. “Hallâc-ı Mansûr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/377-381. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
  • Zebîdî, Muḥammed b. Muḥammed b. ʿAbdurrezzâḳ ez-. Taḫrîcu Eḥâdîs̱i İḥyâʾi ʿUlûmi’d-Dîn. 7 Cilt. Riyad: y.y., 1408/1987.
  • Zeynuddîn el-ʿIrâḳî, Ebû’l-Faḍl ʿAbdirraḥîm b. el-Ḥuseyn b. ʿAbdurraḥmân. Taḫrîcu Eḥâdîs̱i’l-İḥyâʾ = el-Muğnî ʿan Ḥamli’l-Esfâr. Beyrut: y.y., 1426/2005.
  • Ziriklî, Hayrüddîn b. Mahmûd. el-A‘lâm. Dâru’l-İlm Li’l-Melâyîn, ts.

Yıl 2025, Sayı: 54, 22 - 44, 15.12.2025

Abdullah Çimen

https://doi.org/10.30623/hij.1721749

Öz

Sahl al-Tustarī (d. 283/896) was a scholar who lived in the third century of the Hijra and is primarily known as a ṣufī and a mufassir (Qur’ān commentator). He was born in the city of Tustar in Iran and turned to sufism in his childhood following the advice of his uncle. It is said that al-Tustarī traveled to various regions in pursuit of knowledge, and among his teachers was one of the early ṣufīs, Dhū al-nūn al-Miṣrī (d. 245/859?). The most famous of his students was al-Ḥusayn ibn Manṣūr al-Ḥallāj (d. 309/922). According to the information in the sources, al-Tustarī lived a life of piety for many years, as a result of which he was referred to as ‘the shaykh of the ṣufīs’. He was described as a person of taqwā (piety/God-consciousness); it was stated that he adopted the principle of approaching the people around him with compassion and mercy, and that he liked to contemplate more than talking. Although many of his miracles are mentioned in the sources, he considered the transformation of bad habits into good ones as the greatest miracle. At the center of al-Tustarī’s understanding of sufism were seven main principles: embracing the Qur’ān, following the sunnah, eating ḥalāl (lawful) food, avoiding harm/injury (to others), avoiding sins, repenting, and fulfilling rights. The following information narrated by Ibn al-ʿImād (d. 1089/1679) is noteworthy in terms of showing al-Tustarī’s relationship with the science of ḥadīth: When he was asked, “Until when should I write ḥadīth?”, al-Tustarī replied, “Until you die, until you spill the remaining ink into the grave.”
There are different approaches to Sahl al-Tustarī’s sectarian affiliation in the literature. Among the classical sources, ʿAbd al-Qāhir al-Baghdādī evaluated al-Tustarī among the ṣufīs within the sunnī tradition. In this context, his views on theological issues such as ru'yat Allāh (the vision of God), khalq al-Qur'ān (the createdness of the Qur’ān), and qaḍā’ and qadar (divine decree and destiny) point to his identity as a sunnī ṣufī. Conversely, although some contemporary scholars claim that al-Tustarī belonged to the Ḥanafī school regarding his jurisprudential affiliation, in the light of the available data, it seems more likely that he belonged to the Mālikī school. One of the works attributed to him is a tafsīr known as Tafsīr al-Qur'ān al-ʿAẓīm or Tafsīr al-Tustarī. This work contains the ishārī (allusive/symbolic) commentary of one or a few verses from each sūrah (chapter). While explaining the verses, al-Tustarī also made use of ḥadīth. This article analyzes the sources, and where necessary, the authenticity of the ḥadīth used by al-Tustarī in his tafsīr, an author whose ṣufī understanding also places importance on the sunnah. The aim here is to reveal the extent to which a ṣufī mufassir scholar was meticulous in referencing the sources of the ḥadīth he mentioned in his work. Since al-Tustarī does not refer to any source while narrating the ḥadīth, mentions the narrations without any isnād (chain of narration), and uses different words to indicate the meaning (narration by meaning), it does not seem possible to clearly determine the sources he relies on. However, a significant number of the ḥadīths in the work are included in the main ḥadīth sources, especially in al-Kutub al-Sitta (The Six Books). In this study, 44 of the 64 ḥadīth mentioned by al-Tustarī in his work are included in ḥadīth sources, while 10 of them are included in different works, such as ṣufī books, other than ḥadīth sources. 10 of them could not be found in any source. It is highly probable that these narrations were mentioned as ḥadīth in the form of kalām al-kibār (sayings of great figures). Ḥadīths found in ḥadīth sources were sometimes also included in ṣufī books. According to the findings obtained from the ḥadīths used by al-Tustarī, the fact that 44 narrations (69%) were included in the ḥadīth sources indicates that he generally paid attention to the ḥadīth sources while transmitting the narrations. The fact that 10 narrations were found in ṣufī sources should be evaluated in the context of the influence of his scholarly tradition. The fact that 10 narrations could not be identified in the sources should be accepted as an indicator of leniency/permissiveness (tesâhül) in parallel with the general ḥadīth understanding of ṣufī scholars. Our analyses concluded that, in terms of authenticity, 27% of the ḥadīth are ṣaḥīḥ (sound), 33% are ḥasan (good), 31% are ḍaʿīf or extremely ḍaʿīf (weak or extremely weak), and 9% are mawḍūʿ (fabricated). This indicated that approximately sixty percent of his ḥadīth were maqbūl (acceptable) narrations, while close to forty percent were mardūd (rejected) ḥadīth.

Anahtar Kelimeler

Ḥadīth Sahl al-Tustarī Tafsīr al-Tustarī Literature Takhrīj

Kaynakça

  • ʿAbdurrezzâḳ, Ebû Bekr ʿAbdurrezzâḳ b. Hemmâm es-Ṣanʿânî. el-Muṣannef. thk. Ḥabîburraḥmân el-ʾAzamî. 11 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403.
  • Aclûnî, İsmâîl b. Muhammed. Keşfü’l-hafâ ve müzîlü’l-ilbâs amme’ştehera mine’l-ehâdîsi alâ elsineti’n-nâs. thk. Abdülhumeyd b. Ahmed b. Yusuf b. Hindâvî. el-Mektebetü’l-Asriyye, 2000.
  • Aḥmed b. Ḥanbel, Ebû ʿAbdullâh Aḥmed b. Muḥammed b. Ḥanbel eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Aḥmed b. Ḥanbel. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ - ʿÂdil Murşid v.dğr. 50 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
  • Akpınar, Sümeyye. “Sehl et-Tüsterî’nin (ö. 283/896) Hayatı, Görüşleri ve Eserleri = Sahl al-Tustari (d. 283/896): His Life, Views and Works”. Genç Mütefekkirler Dergisi IV/1 (2023), 73-94.
  • Başer, Tuğba. Sehl b. Abdullah et-Tüsteri’nin (ö. 283/896) Tasavvuf Anlayışı. Yalova Üniversitesi, 2017.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Muḥammed ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. 3 Cilt. Beyrut: y.y., 1424/2003.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. es-Sunenu’ṣ-Ṣaġîr. thk. ʿAbdulmuʿṭî Emîn Kalʿacî. 4 Cilt. Karaçi: y.y., 1410/1989.
  • Beyhaḳî, Ebû Bekr Aḥmed b. el-Ḥüseyin b. ʿAlî el-Ḫüsrevcirdî el-. Şuʿabu’l-Îmân. thk. ʿAbdulʿaliyy ʿAbdulḥamîd. 14 Cilt. Riyad: Mektebetu’r-Ruşd, 1423/2003.
  • Bezzâr, Ebû Bekr Aḥmed b. ʿAmr el-ʿİtkî el-. el-Baḥru’z-Zeḫḫâr. thk. Maḥfûẓurraḥmân Zeynullâh vd. 18 Cilt. Medine: Mektebetu’l-ʿUlûm ve’l-Ḥikem, 1988/2009.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. el-Câmiu’s-Sahîh. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâki v.dğr. Kahire: Dâru Tavki’n-Necât, 1979.
  • Buḫârî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. İsmâʿîl b. İbrâhîm el-Buḫârî el-. el-ʾEdebu’l-Mufred. thk. Semîr b. Emîn ez-Züheyrî. Riyad: y.y., 1419/1998.
  • Dârimî, Ebû Muḥammed ʿAbdullâh b. ʿAbdurrahman et-Temîmî ed-. Sunenu’d-Dârimî. thk. Ḥuseyn Selîm ʾEsed ed-Dârânî. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Muğnî, 1412/2000.
  • Deylemî, Şîreveyh b. Şehridâr b. Şîreveyh b. Fenâḫserû، Ebû Şucâʿ ed-Deylemî el-Hemeẕânî ed-. el-Firdevs bi’Meʾs̱ûri’l-Ḫiṭâb. thk. es-Saʿîd b. Besyûnî Zağlûl. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1406/1986.
  • Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas̱ es-Sicistânî. ez-Zuhd. thk. Ebû Temîm Yâsir b. İbrahim - Ebû Bilâl Ganîm. Hilvan: y.y., 1414/1993.
  • Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eşʿas̱ es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Muḥammed Muḥyiddîn ʿAbdulḥamîd. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetu’l-ʿAṣriyye, ts.
  • Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş‘as es-Sicistânî. Sünen-ü Ebî Dâvûd. thk. Şuayb el-Arnaûd - Muhammed Kâmil Karabelli. Dımeşk: Dâru’r-Risâle el-Âlemiyye, 2009.
  • Ebû Muḥammed el-Beğavî, el-Ḥuseyn b. Mesʿûd b. Muḥammed b. el-Ferrâʾ. Meṣâbîḥu’s-Sunne. thk. Yûsuf ʿAbdurraḥmân el-Marʿaşlî vd. 4 Cilt. Beyrut: y.y., 1407/1987.
  • Ebû Nuaym el-İṣfahâni, Ebû Nuʿaym Aḥmed b. ʿAbdillâh b. İshâk el-İṣfahânî. Ḥilyetu’l-Evliyâʾ ve Ṭabaḳâtu’l-Aṣfiyâʾ. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-ʿArabî; Dâru’l-Fikr li’t-Ṭabâʿati ve’n-Neşri; Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1394/1974.
  • Ebû Umeyye et-Ṭarsûsî, Ebû Umeyye Muḥammed b. İbrâhîm el-Bağdâdî. Musnedu Ebî Umeyye et-Ṭarsûsî. b.y.: y.y., 2004.
  • Ebû Yaʿlâ, Ebû Yaʿlâ Aḥmed b. ʿAlî el-Mevṣılî. Musnedu Ebî Yaʿlâ. thk. Ḥuseyn Selîm Esed. 13 Cilt. Dımaşk: y.y., 1404/1984.
  • Ebû ʿAvâne, Ebû ʿAvâne Yaʿḳûb b. İsḥâḳ en-Nîsâbûrî. Mustaḫrecu Ebî ʿAvâne. Suud: el-Câmiatü’l-İslâmiyye, 2014.
  • Ebû’ş-Şeyḫ, Ebû Muḥammed ʿAbdullâh b. Muḥammed el-Iṣbehânî. Kitâbu’l-Ems̱âl fi’l-Ḥadîs̱i’n-Nebevî. thk. ʿAbdu’l-ʿAlî ʿAbdulḥamîd Ḥâmid. Bombay: y.y., 1408/1987.
  • Efendioğlu, Mehmet. “Taktî‘”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/483-484. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  • Elbânî, Nâsırüddîn el-. Silsiletü’l-ehâdîsi’z-za‘îfe ve’l-mevz‘ûa ve eseruhu’s-seyyiü fi’l-ümme. Riyad: Dâru’l-Me‘ârif, 1992.
  • Feyizli, Hasan Tahsin. Feyzü’l-Furkân Kur’ân-ı Kerîm Meâli. İstanbul: Server Yayınları, 3. Basım, 2006.
  • Gedik, Fatma. Sehl b. Abdullah et-Tüsterî ve Tasavvufî Görüşleri. Ankara Üniversitesi, Thesis, 2019.
  • Göçer, Muhammet. İşârî Tefsirlerin Kur’ân’da Bahsedilen Maddî Nimetleri Yorumlama Biçimi (Tüsterî, Sülemî, Kuşeyrî Örneği). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Thesis, 2020. (TDV İslâm Araştırmaları Merkezi). https://kutuphane.isam.org.tr/detayilhtezt.php?navdil=tr&tidno=35601
  • Ḥâkim, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. ʿAbdullâh en-Nîsâbûrî el-. el-Mustedrek âle’s-Ṣaḥiḥayn. thk. Muṣṭafâ ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1411/1990.
  • Hâkim en-Nisâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. Beyrut, 1990.
  • Ḥakîm et-Tirmiẕî, EbûʿAbdullâh Muḥammed b. ʿAlî el-. Nevâdiru’l-Uṣûl fî Eḥâdîs̱i’r-Rasûl. thk. ʿAbdurraḫmân ʿAmîre. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, ts.
  • Ḫarâʾiṭî, Ebû Bekr Muḥammed b. Caʿfer b. Muḥammed b. Sehl es-Sâmirî el-. Mekârimu’l-Aḫlâḳ. thk. Eymen ʿAbdulcâbir el-Baḥirî. Kahire: y.y., 1419/1999.
  • Ḫarâʾiṭî, Ebû Bekr Muḥammed b. Caʿfer b. Muḥammed b. Sehl es-Sâmirî el-. ʾİʿtilâlu’l-Ḳulûb. thk. Ḥamdî ed-Demirdâş. Riyad: Nizâr Muṣṭafâ el-Bâz, 2. Basım, 1421/2000.
  • Heys̱emî, Ebu’l-Ḥasan Nûruddîn ʿAlî b. Ebî Bekr b. Suleymân el-. Mecmaʿu’z-Zevâîd ve Menbaʿu’l-Fevâid. thk. Ḥusâmeddîn el-Ḳudsî. 10 Cilt. Kahire: Mektebetu’l-Ḳudsî, 1414/1994.
  • Irâkî, Ebü’l-Fadl Zeynüddîn Abdürrahîm b. el-Huseyn. Tahrîcü ehâdîsi’l-İhyâ=el-Muğnî an hamli’l-esfâr fi’l-esfâr. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2005.
  • İbn Baṭṭa, Ebû ʿAbdullâh b. Muḥammed b. Muḥammed el-ʿUkberî. el-İbânetu’l-Kubrâ. thk. Rıḍâ Muʿṭî vdğr. 9 Cilt. Riyad: el-Mektebu’l-İslâmî, 2005.
  • İbn Ebî Ḥâtim, Ebû Muḥammed ʿAbdurraḥman b. Muḥammed er-Râzî. el-ʿİlel. thk. Saʿd b. ʿAbdullâh el-Ḥamîd ve Ḫâlid b. ʿAbdurrahman el-Cerîsî. 7 Cilt. b.y.: Meṭâbiʿu’l-Ḥamîḍî, 1427/2006.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekir. el-Musannef. thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1988.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe ʿAbdullâh b. el-ʿAbsî. el-Kitâbu’l-Muṣannef fi’l-Eḥâdîs̱ ve’l-ʾÂs̱âr. thk. Kemâl Yûsuf el-Ḥût. 7 Cilt. Riyad: Mektebu’-r-Ruşd, 1409.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr b. Ebî Şeybe ʿAbdullâh b. el-ʿAbsî. el-Musned. thk. ʿÂdil b. Yûsuf el-ʿAzzâzî - Aḥmed b. Ferîd el-Mezîdî. 2 Cilt. Riyad: Dâru’l-Vaṭan, 1418/1997.
  • İbn Ḥibbân, Ebû Ḥâtim Muḥammed b. Ḥibbân el-Bustî. es-Ṣaḥîḥ. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 18 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1408/1988.
  • İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Yezîd el-Ḳazvînî. Sunenu İbn Mâce. thk. Şuʿayb el-ʾArnaʾûṭ. 5 Cilt. b.y.: Dâru’-r-Risâleti’l-ʿÂlemiyye, 2009.
  • İbn Mâce, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Yezîd el-Ḳazvînî. Sunenu İbn Mâce. thk. Muḥammed Fuâd ʿAbdulbâḳî. 2 Cilt. b.y.: Dâru ʾİḥyâʾi’l-Kutubi’l-ʿArabiyye, ts.
  • İbnu’l-Es̱îr, Ebû’s-Saʿâdât el-Mubârek b. Muḥammed el-Cezerî. Câmiʿu’l-Uṣûl. thk. ʿAbdulḳâdir el-Arnaûṭ. 12 Cilt. b.y.: Dâru’l-Ḥulvânî, 1389/1969-1392/1972.
  • İbnu’l-Mubârek, Ebû ʿAbdurraḥmân ʿAbdullâh b. Mubârek b. Vâḍıḥ et-Turkî. ez-Zuhd ve’r-Reḳâʾiḳ l’ibni’l-Mubârek ve’z-Zuhd li Nuʿaym b. Ḥammâd. thk. Ḥabîburraḥmân el-ʾAʿẓamî. Beyrut: y.y., ts.
  • İbnu’l-ʿİmâd, ʿAbdulḥayy b. Aḥmed b. Muḥammed b. el-ʿİmâd el-ʿAkrî el-Ḥanbelî. Şeẕerâtu’ẕ-Ẕeheb fî Aḫbâr men Ẕeheb. thk. Maḥmûd el-Ernâvûṭ. 11 Cilt. Dımaşk; Beyrut: Dâru İbn Kes̱îr, 1986.
  • İnce, Eyüp. Tüsterî Tefsirindeki Tasavvufî Yorumlar ve Bunların Baklî, Bursevî Tefsirleriyle Mukâyesesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, 2022.
  • İsmâʿil Ḥaḳḳı Bursevî, İsmâʿîl Ḥaḳḳî b. Muṣṭafâ el-İstânbûlî el-Ḥanefî el-Ḫalvetî. Rûḥu’l-Beyân. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Kayış, Mahmut. Ahkâm Ayetleri Açısından İlk Dönem İşâri Tefsirler - Tüsterî, Sülemî, Kuşeyrî Özelinde -. Sakarya Üniversitesi, 2024.
  • Kelâbâẕî, Ebû Bekr Muḥammed b. Ebî İsḥâḳ b. İbrâhîm el-Buḫârî el-. Baḥru’l-Fevâidi’l-Musemmâ bi Meʿâni’l-Aḫbâr - Kelâbâẕî. thk. Muḥammed Ḥasen Muḥammed Ḥasen İsmail - Aḥmed Ferîd el-Mezîdî. Beyrut: y.y., 1420/1999.
  • Ḳuḍâʿî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Selâme b. Caʿfer b. ʿAlî el-Mıṣrî el-. Musnedu’ş-Şihâb el-Ḳuḍâʿî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 2 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1407/1986.
  • Mâlik b. Enes, Ebû ʿAbdullâh Mâlik b. Enes b. Mâlik el-Medenî. el-Muvaṭṭaʾ. thk. Muḥammed Fuʾâd ʿAbdulbâḳî. Beyrut: y.y., 1406/1985.
  • Maʿmer b. Râşid, Ebû ʿUrve Maʿmer b. Râşid el-Ezdî. el-Câmiʿ. thk. Ḥabîbu’r-Raḥmân el-ʾAʿẓamî. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî, 1403/1982.
  • Munâvî, Zeynuddîn Muḥammed ʿAbdirraûf b. Tâcu’l-ʿÂrifîn el-Ḥaddâdî el-. Feyḍu’l-Ḳadîr fî Şerḥi’l-Câmiʿi’ṣ-Ṣağîr. 6 Cilt. Mısır: el-Mektebetu’t-Ticâriyyetu’l-Kubrâ, 1356/1937.
  • Muttaḳî el-Hindî, ʿAlâʾu’d-Dîn ʿAlî b. Ḥisâmi’d-Dîn b. Ḳâḍî Ḫân el-Ḳâdirî eş-Şâẕelî el-Hindî el-Burhânfûrî el-. Kenzu’l-ʿUmmâl. thk. Bekrî Ḥayyânî. b.y.: y.y., 1401/1981.
  • Müslim b. Haccâc, Ebü’l-Huseyn el-Kuşeyrî. el-Müsnedü’s-sahîh. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2013.
  • Nesâʾî, Ebû ʿAbdurraḥmân Aḥmed b. Şuʿayb el-Ḫorâsânî en-. el-Muctebâ mine’s-Sunen es-Sunenu’s-Ṣuğrâ. thk. ʿAbdulfettâḥ Ebû Ġudde. 9 Cilt. Halep: Mektebetu’l-Maṭbûʿâti’l-İslâmiyye, 1406/1986.
  • Nesâʾî, Ebû ʿAbdurraḥmân Aḥmed b. Şuʿayb el-Ḫorâsânî en-. es-Sunenu’l-Kubrâ. thk. Ḥasen ʿAbdulmunʿîm. 10 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
  • Öztürk, Mustafa. “Sehl et-Tüsterî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/321-323. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Öztürk, Mustafa. “Sehl et-Tüsterî (Ö.283/896) ve Tasavvufî Tefsiri Üzerine Bazı Tespit ve Değerlendirmeler”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi III/9 (2002), 239-265.
  • Ṣafedî, Ṣalâḥuddîn Ḫalîl b. Aybek b. ʿAbdullâh eṣ-. el-Vâfî bi’l-Vefeyât. thk. Aḥmed el-Arnâʾûṭ - Turkî Muṣṭafâ. 29 Cilt. Beyrut: y.y., 1420/2000.
  • Siyambaş, Selahattin. Sehl b. Abdullah et-Tüsterî ve Tasavvufî Tefsiri. Bursa Uludağ Üniversitesi, 1993.
  • Sulemî, EbûʿAbdurraḥman Muḥammed b. el-Ḥuseyn en-Nîsâbûrî es-. Ṭabaḳâtu’ṣ-Ṣûfiyye li’s-Sulemî ve Yelîhi Ẕikru’n-Nisveti’l-Muteʿabbidâti’ṣ-Ṣûfiyyât. thk. Muṣṭafâ ʿAbdulḳâdir ʿAṭâ. Beyrut: y.y., 1419/1998.
  • Süyûṭî, Ebü’l-Fażl Celâlüddîn ʿAbdurraḥmân b. Ebî Bekr b. Muḥammed el-Ḫuḍayrî es-. el-Câmiʿu’ṣ-Ṣağîr ve Ziyâdetuhû. b.y.: y.y., ts.
  • Şemsuddîn ed-Dâvûdî, Muḥammed b. ʿAlî b. Aḥmed el-Mâlikî. Ṭabaḳâtu’l-Mufessirîn. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. el-Muʿcemu’l-Kebîr - et-Ṭaberânî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kahire: Mektebetu İbn Teymiyye, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. el-Muʿcemu’l-ʾEvsaṭ. thk. Ṭâriḳ b. ʿİvaḍullâh b. Muḥammed - ʿAbdulmuḥsin b. İbrahim el-Ḥuseynî. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Ḥaremeyn, ts.
  • Ṭaberânî, Ebü’l-Ḳâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Aḥmed b. Eyyûb eṭ-. Musnedu’ş-Şâmiyyîn - et-Ṭaberânî. thk. Ḥamdî b. ʿAbdulmecîd es-Selefî. 4 Cilt. Beyrut: Muʾessesetu’r-Risâle, 1405/1984.
  • Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed. el-Mu‘cemü’l-kebîr. Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1994.
  • Ṭayâlisî, Ebû Dâvûd Suleymân b. Dâvûd el-Baṣrî et-. el-Musned. thk. Muḥammed b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkî. 4 Cilt. b.y.: Dâru Hicr, 1419/1999.
  • Tayâlîsî, Ebû Dâvûd Süleyman b. Dâvûd et-. Müsnedü Ebî Dâvûd et-Tayâlîsî. thk. Muhammed b. Abdülmuhsin et-Türkî. Mısır: Dâru Hicr, 1999.
  • Tirmizî, Muhammed b. Îsâ es-Sevrî. es-Sünen. Medine: Dâru’s-Selâm, 2012.
  • Tusterî, Ebû Muḥammed Sehl b. ʿAbdullâh et-. Tefsîru’t-Tusterî. thk. Muḥammed Bâsil ʿUyûnu’s-Sûd. Beyrut: y.y., 1423.
  • Uludağ, Süleyman. “Hallâc-ı Mansûr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/377-381. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
  • Zebîdî, Muḥammed b. Muḥammed b. ʿAbdurrezzâḳ ez-. Taḫrîcu Eḥâdîs̱i İḥyâʾi ʿUlûmi’d-Dîn. 7 Cilt. Riyad: y.y., 1408/1987.
  • Zeynuddîn el-ʿIrâḳî, Ebû’l-Faḍl ʿAbdirraḥîm b. el-Ḥuseyn b. ʿAbdurraḥmân. Taḫrîcu Eḥâdîs̱i’l-İḥyâʾ = el-Muğnî ʿan Ḥamli’l-Esfâr. Beyrut: y.y., 1426/2005.
  • Ziriklî, Hayrüddîn b. Mahmûd. el-A‘lâm. Dâru’l-İlm Li’l-Melâyîn, ts.
Toplam 76 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Hadis
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Abdullah Çimen 0000-0003-2069-0769

Gönderilme Tarihi 17 Haziran 2025
Kabul Tarihi 30 Kasım 2025
Yayımlanma Tarihi 15 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Sayı: 54

Kaynak Göster

ISNAD Çimen, Abdullah. “Sehl et-Tüsterî’nin Tefsîr’inde Hadis Kullanımı”. Harran İlahiyat Dergisi 54 (Aralık2025), 22-44. https://doi.org/10.30623/hij.1721749.


Harran İlahiyat Dergisi Creative Commons Alıntı-Gayriticari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.