İlahiyat Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyete İlişkin Tutumları (Harran Üniversitesi Örneği)

Öz

Özet Bu çalışma Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğrencilerinin toplumsal cinsiyete ilişkin algı ve tutumlarını konu edinmektedir. Araştırma, öğrencilerin toplumsal cinsiyet kavramına dair tanımları, toplumda kadın ve erkek rolleri ve sorumluluklarıyla ilgili görüşlerinin dini bilgi, kültürel değerler ve bireysel deneyimlerle nasıl şekillendiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Ayrıca İslami referansların öğrencilerin toplumsal cinsiyetle ilgili tutumları üzerindeki etkisi ve bu referansların toplumsal normlarla etkileşimi detaylı bir şekilde incelenmektedir. Bu şekilde toplumsal cinsiyet konusunda anlayışların altında yatan dinamik ve etmenlerin daha iyi anlaşılması amaçlanmaktadır. Bu araştırmanın metodolojik çerçevesini nitel yöntem ve fenomenolojik yaklaşım oluşturmaktadır. Bu yaklaşım katılımcıların ilgili konu hakkındaki algı ve deneyimlerini anlamaya yönelik bir bakış açısı sunmaktadır. Araştırma süresince amaçlı örneklem, maksimum çeşitlilik örneklemi ve kartopu örneklemi gibi örneklem çeşitleri kullanılmaktadır. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanan veriler, katılımcıların deneyimlerini anlamak için açık uçlu sorular aracılığıyla derinlemesine analiz edilmektedir. Görüşmeler ses kayıt cihazı kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Yazıya dökülen veriler içerik analizi ile tematik analiz aşamalarıyla işlenmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği konusunda duyarlılık ve bilinçlenme düzeylerinin, toplumsal değişim süreçlerinin bir parçası olarak değerlendirildiği bu araştırma, katılımcı bireylerin dini eğitimle şekillenen kimlikleri bağlamında toplumsal cinsiyet rollerinin önemini vurgulama amacı gütmektedir. Katılımcıların toplumsal cinsiyet eşitsizliği konusundaki duyarlılıkları ve bu konudaki bilinçlenmeleri, toplumsal değişim sürecinin bir parçası olarak görülebilir. Bu çalışma Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğrencilerinin toplumsal cinsiyete ilişkin algı ve tutumlarının derinlemesine incelenmesiyle birlikte konuya dair mevcut literatüre önemli katkılar sunmayı hedeflemektedir. Çalışma ayrıca niteliksel bir inceleme sunduğu için önemli bir boşluğu doldurma potansiyeline sahiptir. Toplumsal cinsiyet konusundaki algı ve tutumların incelenmesi, özellikle dini eğitim alanında öğrenci perspektiflerinin anlaşılması açısından büyük bir önem arz etmektedir. Katılımcıların toplumsal cinsiyet rolleri ve eşitliğiyle ilgili görüşleri onların genel tutumunu anlamak için önemlidir. Katılımcıların büyük çoğunluğunun ev içi sorumluluklarını kadınlara, evin dışında kalan sorumlulukları ve liderlik gibi vasıfları erkeklere hasretmesi onların toplumsal cinsiyet normlarını büyük ölçüde içselleştirdiklerini göstermektedir. Cinsiyet eşitliği konusunda ise katılımcıların büyük bir kısmı bu durumu kabul etse de bazı katılımcılar bu eşitliğin uygulanabilirliği konusundaki tereddütlerini aktarmaktadırlar. Bu durum bazı katılımcıların halen gelenek tarafından şekillenen düşünce yapısına bağlı kaldıklarını göstermektedir. Araştırma verileri Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğrencilerinin toplumsal cinsiyete ilişkin algı ve tutumları geleneksel ve modern değerlerin arasında şekillendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Harran Üniversitesi
• İlahiyat Öğrencileri
• Cinsiyet Tutumları
• Cinsiyet.

The Attitudes of Theology Students Towards Gender (Harran University Example)

Öz

This study examines the perceptions and attitudes of students from the Faculty of Theology at Harran University regarding gender. The research aims to reveal how students' definitions of the concept of gender and their views on the roles and responsibilities of women and men in society are shaped by religious knowledge, cultural values, and individual experiences. Additionally, it closely investigates the impact of Islamic references on students' attitudes toward gender and the interaction of these references with social norms. In this way, the study aims for a better understanding of the dynamics and factors underlying perceptions of gender. The methodological framework of this research is based on qualitative methods and a phenomenological approach. This approach provides a perspective aimed at understanding the perceptions and experiences of participants regarding the relevant topic. During the research process, various sampling methods such as purposive sampling, maximum diversity sampling, and snowball sampling are utilized. The data collected through semi-structured interviews are analyzed in depth using open-ended questions to understand participants' experiences. The interviews are conducted using a voice recorder, and the transcribed data are processed through content and thematic analysis stages. This research, which evaluates the levels of sensitivity and awareness regarding gender inequality as part of social change processes, aims to highlight the importance of gender roles within the context of identities shaped by religious education. The sensitivity of participants to gender inequality and their awareness of this issue can be seen as part of the social change process. By conducting a detailed analysis of the perceptions and attitudes of Harran University Theology Faculty students toward gender, this study aims to make significant contributions to the existing literature on the topic. Additionally, since it presents a qualitative investigation, it has the potential to fill an important gap. Examining perceptions and attitudes regarding gender is of great significance, especially in understanding student perspectives in the context of religious education. The views of participants regarding gender roles and equality are crucial for understanding their overall attitudes. The majority of participants significantly internalize gender norms, as most assign domestic responsibilities to women and attribute external responsibilities and leadership qualities to men. Although a significant portion of participants acknowledges gender equality, some express hesitation regarding the applicability of such equality. This indicates that some participants remain attached to a mindset influenced by tradition. As a result, the perceptions and attitudes of Harran University Theology Faculty students regarding gender are shaped between traditional and modern values.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Harran University
• Theology Students
• Gender Attitudes
• Gender.

Kaynakça

1. Ahmed, Leyla. Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate. Yale University Press, 1992. Ahnas, Mehmet Ozan, İhsan Toker. “İmamlar Üzerinde Hegemonik Erkeklik Biçimleri ve Din: Diyarbakır Kent Örneği”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 66/1 (2025), 267-299.
2. Akgül, Hanife. “X, Y ve Z Kuşağı Bireylerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumlarının İncelenmesi”. Uluslararası Eğitim Spektrumu Dergisi 4/1 (2022), 31-42.
3. Badran, Margot. Feminists, Islam, and Nation: Gender and the Making of the Modern Egypt. Princeton, NJ, Princeton University Press:1995.
4. Batton, Michael Quinn, Qualitative Research&Evaluation Methods, Sage Publications, 2015.
5. Beuving, Joost, Geert de Vries. Doing Qualitative Research, The Craft of Naturalistic Inquiry. Amsterdam University Press, 2015.
6. Blackstone, Amy M. “Gender Roles and Society”. Human Ecology: An Encyclopedia of Children, Families, Communities, and Environments. ed. Julia R. Miller vd. 335-338, 2010.
7. Bruce, Steve, Steven Yearley, The Sage Dictionary of Sociology. SAGE Publications, 2006.
8. Butler, Judith, Cinsiyet Belası, Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi, İstanbul, Metis Yayınları: 2019.

9. Cirhinlioğlu, Zafer; Ayşe Çağrıcı Zengin. “Dindarlık ve Toplumsal Cinsiyet Ayrımcılığı”. Dinbilimleri Journal, 2022.
10. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2016.
11. Creswell, John W. Nicel ve Nitel Araştırmanın Planlanması, Yürütülmesi ve Değerlendirmesi. Edam, 2017. Çağırkan, Barış. “Kimlik Ögesi Olarak Erkeklik Kavramı ve Postmodern Toplumlarda Farklı Erkeklik Algıları” Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 5/5 (2018), 93-105.
12. Çaha, Ömer, Sivil Kadın, Türkiye’de Kadın ve Sivil Toplum, Ankara: Savaş Yayınevi, 2018.
13. Çelik, Hüseyin. “Kadınların Dövülmesi Meselesi (Nisâ Suresi 34. Ayet Bağlamında Bir Tahlil)”. İslami İlimler Araştırmaları Dergisi 11 (Haziran 2022), 1-29.
14. Çiçek, Birgül, Zeynep Çopur. “Bireylerin Kadınların Çalışmasına ve Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları”. International Journal of Eurasian Education And Culture 4 (2018), 2602-4047.
15. Erdiç, Şaban. “Eril Toplumun Dişil Dindar Dinamikleri, İlahiyat Fakültelerinde Kız Öğrencilerin İslam Anlatısı (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Örneği)”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22/2 (Aralık / 2022), 147-163.
16. Ersoy, Ersan, “Cinsiyet Kültürü İçerisinde Kadın ve Erkek Kimliği (Malatya Örneği)”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19/2 (2009), 209-230.
17. Giddens, Anthony. Sosyoloji, İstanbul: Kırmızı Yayınları, 2008.
18. Gintings, Lestari Dara Cinta Utami. “Women in the Public Sphere: Gender Equality in Islamic Theology”. Pharos Journal of Theology 105/1 (2024).
19. Gök, Şevval, Ali Fuat Ersoy. “Şiddet Türlerini Deneyimleyen Kadınlarla Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Bağlamında Nitel Bir Çalışma”, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi 56/1 (2021), 531-559.
20. Gürhan, Nazife. “Toplumsal Cinsiyet ve Din”. İslami Araştırmalar Dergisi IV, (2010), 58- 80.
21. Kaval, Musa. “İlahi Dinlerde Kadın’ın Kıymet Problemi”. Akademik Bakış Dergisi 55 (2016), 306-324.
22. Karakaya Handan, Semra Özkan. “Erkeklik ve Toplumsal Cinsiyet, Nitel Bir Araştırma”. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 10/1 (2024).
23. Kur’an-ı Kerim Meali. çev. Halil Altuntaş-Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 3. Basım, 2009.
24. Kümbetoğlu, Belkıs. Sosyolojide ve Antropolojide Niteliksel Yöntem ve Araştırma. İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 2005.
25. Lövheim, Mia. “Media, Religion and Gender, Key İssues and New Challenges”. İntroduction: Gender a Blind Spot in Media, Religion and Culture?. ed. Mia Lövheim. Routledge, London and Newyork: 2013.
26. Lune, Howard, Bruce L. Berg, Qualitative Research Methods for the Social Sciences. Pearson Education Limited, 2017.
27. Marini, Margaret Mooney, vd. “Gender and Job Values.” Sociology of Education 69/1 (1996) 49-65.
28. McGuire, Meredith B. Lived Religion, Faith and Practice in Everyday Life. Oxford University Press, 2008.
29. Mernissi, Fatima. Beyond the Veil: Male-female Dynamics in Modern Muslim Society. Bloomington, IN: Indiana University Press, 1991.
30. Neuman, W. Lawrence, Toplumsal Araştırma Yöntemleri, Nitel ve Nicel Yaklaşımlar. çev. Sedef Özge. Ankara: Yayınodası Yayıncılık, 2016.
31. Oakley, Ann. Sex, Gender and Society. Gower Publishing Company, 1985.
32. Okumuş Ejder. “Toplumsal Değişme ve Din”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 8/30 (2009), 323-347.
33. Ozansoy Tunçdemir, Nihan. “Toplumsal Cinsiyet ve Annelik: Kadınların Deneyimleri Üzerinden Nitel Bir Araştırma”. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi VII/1 (2023), 178-207.
34. Özaydınlık, Kevser. “Toplumsal Cinsiyet Temelinde Türkiye’de Kadın ve Eğitim”, Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi. 14 /33 (ARALIK 2014) 93-112.
35. Özbudun, Sibel. Kadınlar, İslam, Akp ve Ötesi. Ankara: Ütopya Yayıncılık, 2016.
36. Polkinghorne, Donald E. “Language and Meaning: Data Collection in Qualitative Research”. Journal of Counseling Psychology, 52/2 (2005), 137–145.
37. Sancar, Serpil. Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti, Erkekler Devlet, Kadınlar Aile Kurar. İstanbul: İletişim Yayınları, 2020.
38. Seidman, Irving. Interviewing as Qualitative Research, A Guide for Researchers in Education and the Social Sciences. Teachers College Press, 2006.
39. Şentürk, İlknur. “Üniversitede Kadın Olmak: Akademik Örgütte toplumsal Cinsiyet Sorunu, Nitel Bir Araştırma”. Kadın, (2000), 13-46.
40. Terzioğlu, Hülya. “Toplumsal Cinsiyet Anlayışına Katkısı Bağlamında Dini Söylemin Etkisi”. Kelam Araştırmaları Dergisi 14/2 (2016), 541-558.
41. Toker, İhsan. “Eşitlik ve Adalet Kavramları Çerçevesinde Müslüman Kadınlarda Toplumsal Cinsiyet Örüntüleri”. Ankyra, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (2009).
42. Turner, Bryan S.. The Cambridge Dictionary of Sociology. Cambridge University Press, 2006.
43. Wienclaw,Ruth A.. Gender Roles, Gender Roles& Equality. New Jersey: Salem Press, 2011.
44. Zhou, Min. “Gender Differences In The Provision of Job-Search Help”. GENDER & SOCIETY 33/5 (2019) 746–771.