Filistin’i Savunmada Türk Sesi: Mehmet Âkif’in “Mescid-i Aksâ” Şiiri
Öz
Kudüs, eski ve modern Türk şiirinin hafızasında seçkin bir yer işgal etmiştir. Türk şairleri Kudüs’ü çeşitli açılardan ele almış, bu yaklaşımlar arasında dinî boyut en geniş payı almıştır. Ancak Kudüs’ün 1948 yılından itibaren İsrail işgali altına girmesi, Kudüs’ün Türk şiirsel hafızasındaki varlığını yeniden canlandırmış; bu kez düşünsel ve siyasî açılardan ele alınmasına yol açmıştır. Böylece Kudüs, özgürlüğün sembolü, Müslümanların birliğinin simgesi ve Osmanlı Hilafeti’nin yıkılışından sonra uluslararası dengelerin değişmesiyle ortaya çıkan yenilgi ve kırılma duygusunu yansıtan ağıtsal bir imge hâline gelmiştir. Bu çizgiyi Türkiye’de İslami duyarlılığa sahip bir grup şair taşımış; buradan hareketle bu çalışma, “Filistin’i Savunmada Türk Sesi: Mehmet Âkif İnan’ın ‘Mescid-i Aksâ’ Şiiri” başlığıyla, işgal altındaki Kudüs’ün ele alınışında modern Türk sesini incelemeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, çağdaş Türk şiirini ve Arap meselelerini, özellikle de Filistin meselesini savunan canlı sesini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Türk şair Mehmet Âkif İnan’ın “Mescid-i Aksâ” adlı şiiri eleştirel ve analitik bir okumayla incelenmiş; şiirin sanatsal yapısı ve anlamsal boyutları ortaya konulmuştur. Çalışmanın önemi ise Türk ve Filistin halkları arasındaki kültürel ve edebî etkileşimi ele alma yönündeki ciddi çabasından kaynaklanmakta; özellikle 1948’den bu yana süregelen İsrail saldırıları bağlamında, çağdaş Türk edebiyatının bu nitelikli dayanışmayı nasıl somutlaştırdığını göstermektedir. Bu çalışma, Filistin meselesinin dünya edebiyatlarındaki yansımalarının incelenmesine duyulan artan ihtiyaçtan doğmuştur. Özellikle Filistin davasıyla belirgin bir etkileşim sergileyen Türk edebiyatında bu meselenin ele alınışı önem arz etmektedir. Ayrıca çalışma, özellikle Birinci İntifada’dan sonra Türk şiirinde Filistin meselesine yönelik dönüşümün anlaşılmasına katkı sağlamakta; bu durum Türk ve Filistin halkları arasındaki derin bağları yansıtmaktadır. Bu çalışmanın temel problemi şu sorularda somutlaşmaktadır: Şair Urfalı Mehmet Âkif İnan’ın şiiri bağlamında çağdaş Türk şiiri, Filistin meselesine yönelik tutumunu nasıl ifade etmiştir? Bu tutumu aktarmada şiir hangi sanatsal ve estetik araçları kullanmıştır. Çalışmada, bağlamsal ve bağlam dışı yaklaşımları birleştiren bütüncül bir eleştirel-analitik yöntem benimsenmiştir. Bu yöntem, bir yandan şiirin dilsel yapısını (özellikle sözdizimi açısından), diğer yandan da şiirsel içerikleri ile tarihsel, toplumsal ve kültürel bağlamlarını incelemeye odaklanmaktadır. Bu çalışma, Filistin meselesiyle Türk edebiyatı arasındaki etkileşimin derinliğini ortaya koymakta ve şiirin, Türk halkının Filistin’le dayanışma içindeki sesini aktaran sembolik bir araç olarak nasıl kullanıldığını göstermektedir. Çalışma, Filistin meselesinin Türk edebiyatındaki varlığını daha derinlikli biçimde incelemek amacıyla, başka şiirsel ve anlatısal örneklerin ele alınması yoluyla edebî araştırmaların genişletilmesini önermektedir. Bu yaklaşım, Arap ve Türk halkları arasındaki kültürel etkileşim mekanizmalarını güçlendirecektir.
Anahtar Kelimeler
الصوت التركي في الدفاع عن فلسطين: قصيدة "المسجد الأقصى" لمحمد عاكف
Öz
احتلَّتِ القدسُ مكانةً مرموقةً في ذاكرةِ الشعرِ التركيِّ القديمِ والحديثِ، وقد تناولَ شعراءُ التركيّةِ القدسَ من عدّةِ زوايا، وكان للجانبِ الدينيِّ القِسطُ الأوفرُ من تلك التداولات، غيرَ أنّ وقوعَ القدسِ تحتَ الاحتلالِ الإسرائيليِّ منذَ عامِ 1948م أعادَ حضورَ القدسِ في الذاكرةِ الشعريّةِ التركيّةِ من جديدٍ، ولكن طُرِقَت هذه المرّةَ من زوايا فكريّةٍ وسياسيّةٍ، لتغدوَ القدسُ رمزًا للحريّةِ، وعنوانًا على وحدةِ المسلمينَ، وبكائيّةً تعكسُ الشعورَ بالانكسارِ والهزيمةِ في ظلِّ تغيّرِ المواقعِ الدوليّةِ بعدَ سقوطِ الخلافةِ العثمانيّةِ. وقد حملَ هذا اللواءَ زمرةٌ من شعراءِ الصوتِ الإسلاميِّ في تركيا، ومن هنا جاءتْ هذه الدراسةُ بعنوان "الصوت التركي في الدفاع عن فلسطين: قصيدة "المسجد الأقصى" لمحمد عاكف نموذجًا. لتتناولَ هذا الصوتَ التركيَّ الحديثَ في تناولهِ القدسَ تحتَ الاحتلالِ. وتهدف هذه الدراسة إلى تسليط الضوء على الشعر التركي المعاصر، وصوته النابض بالدفاع عن القضايا العربية، وخصوصًا القضية الفلسطينية، وذلك من خلال قراءة نقدية تحليلية لقصيدة "المسجد الأقصى" للشاعر التركي محمد عاكف أنان، والوقوف على بنيتها الفنية والمضمونية. بينما تكمن أهمية هذه الدراسة في محاولتها الجادة لتناول قضية التفاعل الثقافي والأدبي بين الشعبين التركي والفلسطيني، وكيف لعب الأدب التركي المعاصر دورًا بارزا في تجسيد هذا التضامن النوعي، خاصة في ظل التصعيد الإسرائيلي المستمر منذ عام 1948. وتنبع أهمية هذه الدراسة من الحاجة المتزايدة لدراسة حضور القضية الفلسطينية في الآداب العالمية، وخصوصًا في الأدب التركي، الذي شهد تفاعلًا واضحًا مع القضية الفلسطينية. كما أنَّ هذه الدراسة تمثل حاجة في كيفية فهم التحول الشعري التركي تجاه القضية الفلسطينية - بعد الانتفاضة الأولى تحديدًا - مما يعكس عمق الترابط بين الشعبين التركي والفلسطيني. وتكمن إشكالية هذه الدراسة في كيفية تعبير الشعر التركي المعاصر، ممثلًا بقصيدة الشاعر الأورفلي محمد عاكف أنان، عن موقفه من القضية الفلسطينية؟ وأي أدوات فنية وجمالية استخدمتها القصيدة لإيصال هذا الموقف. ولقد اعتمدت الدراسة منهجًا نقديًا تحليليًا تكامليا، يركز على البنية اللغوية للقصيدة من نحو، وعلى المضامين الشعرية وفضاءاتها التاريخية والاجتماعية والثقافية من نحو آخر. وتكشف هذه الدراسة عن مدى عمق التفاعل التركي مع قضية فلسطين، وتوضح كيف استُخدم الشعر أداة رمزية لنقل صوت الشعب التركي التضامني مع فلسطين. وتوصي الدراسة بضرورة تعميق البحث الأدبي وتوسيعه في إطار حضور القضية الفلسطينية في الأدب التركي من خلال تناول نماذج شعرية وسردية أخرى، بما يعزز آليات التفاعل الثقافي بين الشعبين العربي، والتركي.
Anahtar Kelimeler
The Turkish Voice in Defense of Palestine: The Poem “Al-Aqsa Mosque” by Mehmet Akif
Öz
Jerusalem has occupied a prominent place in the memory of both classical and modern Turkish poetry. Turkish poets have addressed Jerusalem from multiple perspectives, with the religious dimension receiving the largest share of this discourse. However, the fall of Jerusalem under Israeli occupation in 1948 brought the city back into the Turkish poetic consciousness once again, yet this time it was approached from intellectual and political angles. Thus, Jerusalem came to symbolize freedom, represent the unity of Muslims, and function as an elegiac expression reflecting feelings of defeat and fracture in light of the changing international order following the collapse of the Ottoman Caliphate. A group of poets associated with the Islamic voice in Turkey carried this banner, and from this perspective the present study is titled “The Turkish Voice in Defense of Palestine: The Poem ‘Al-Masjid al-Aqsa’ by Mehmet Akif İnan as a Model,” aiming to examine this modern Turkish voice in its engagement with Jerusalem under occupation. The study seeks to shed light on contemporary Turkish poetry and its vibrant voice in defending Arab causes, particularly the Palestinian cause, through a critical analytical reading of the poem “Al-Masjid al-Aqsa” by the Turkish poet Mehmet Akif İnan, while examining its artistic and thematic structure. The significance of this study lies in its serious attempt to address the issue of cultural and literary interaction between the Turkish and Palestinian peoples and to demonstrate how contemporary Turkish literature has played a prominent role in embodying this distinctive solidarity, especially in light of the continuous Israeli escalation since 1948. The importance of the study also stems from the growing need to examine the presence of the Palestinian cause in world literature, particularly in Turkish literature, which has shown clear engagement with the Palestinian issue. Furthermore, this study responds to the need to understand the transformation in Turkish poetic discourse toward the Palestinian cause—particularly after the First Intifada—reflecting the depth of the bond between the Turkish and Palestinian peoples. The central problem of this study concerns how contemporary Turkish poetry, represented by the poem of the Urfa-born poet Mehmet Akif İnan, expresses its stance toward the Palestinian cause, and what artistic and aesthetic tools the poem employs to convey this stance. The study adopts an integrative critical analytical approach that focuses on the linguistic structure of the poem on the one hand and on its poetic themes and their historical, social, and cultural contexts on the other. The findings of the study reveal the depth of Turkish engagement with the Palestinian cause and demonstrate how poetry has been used as a symbolic medium to convey the Turkish people’s voice of solidarity with Palestine. The study recommends expanding and deepening literary research on the presence of the Palestinian cause in Turkish literature through the examination of other poetic and narrative models, thereby strengthening the mechanisms of cultural interaction between the Arab and Turkish peoples. Keywords: Arabic Language and Literature, Turkish Poetry, Mehmet Akif İnan, Jerusalem, World Literature, Palestine.
Anahtar Kelimeler
