OSMANLI NESRİNDE EKLEME ŞİİRLER: SADECE SÜSLEME VE DEKORASYON MU?
Öz
Mensur metinlerde şiire yer verme Osmanlı edebiyatının ilk dönemlerinden itibaren yaygın bir gelenektir. Nasirler, mensur metinlerdeki monotonluğu kırmak, düşünceyi ispat etmek, duygu durumunu aktarmak, konuyu özetlemek gibi amaçlarla mensur metinlerde şiire sıkça başvurmuşlardır. Bu sadece tahkiye içerikli metinlerde değil tezkirelerde, tarih kitaplarında, halk anlatılarında ve başka türdeki mensur eserlerde de karşımıza çıkmaktadır. Nesirden ziyade şiirin önemsendiği Osmanlı edebiyatı bağlamında nasirlerin bu tavrı önemli bir meseledir. Mensur metinlere yerleştirilen şiirler Richard Kreutl, Hans-Joachim Kissling, Fuad Köprülü ve Nihal Atsız gibi araştırmacılar tarafından gereksiz, kusurlu, zevksiz, zayıf ve değersiz görülerek göz ardı edilmiştir. Belki de bu yüzden uzun süre bu konuda çalışma yapılmamıştır. Son zamanlarda ise kimi araştırmacılar, Osmanlı sahasında kaleme alınan mensur metinlerdeki şiirler üzerine farklı çalışmalar ortaya koymuşlardır. Örnek vermek gerekirse, Barbara Flemming, Jan Schmidt, Robert Dankoff ve Murat Efe Balıkçıoğlu farklı mensur metinlerdeki şiirleri incelemişlerdir. Bu makalede öncelikle şimdiye kadar mensur etinler üzerine yapılan çalışmaların bulguları incelenecektir. Ardından, Malkaralı Nevʻî’nin (ö. 1599) Netâyicü’l-fünûn’u, Mustafa Âlî'nin Mevâidü’n-nefâis fî Kavâidü’l-mecâlis’i ve Kemâlî’nin kaleme aldığı mecmûa üzerinden mensur metinlerdeki şiirlerin işlevleri hakkında değerlendirme yapılacaktır. Bu minvalde, mensur metinlere yerleştirilen şiirlerin dört işlevi üzerinde durulacaktır: kültürel atıflar, duygular, mensur metni yapılandırma, konuşturma
Anahtar Kelimeler
Osmanlı Edebiyatı, Mensur, Nesirde Şiir Kullanımı, Ekleme Şiir
Teşekkür
Şimdiden teşekkür ederim.
Kaynakça
- Atsız, Hüseyin Nihal. (1985), Âşıkpaşaoğlu Tarihi Osmanlı Tarihleri I, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara.
- Abik, Ayşehan Deniz. (2006), ʿAlī Şīr Nevāyī: Ḫamsetü’l-Müteġayyirīn (Metin Çeviri-Açıklamalar-Dizin), Seçkin, Ankara.
- Akün, Ömer Faruk. (1989), “Âlî Mustafa Efendi”, TDVİA, C 2, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul.
- Balıkçıoğlu, Efe Murat. (2013), “Poetry in the text: the use and function of poetry in Rāwandī's Rāḫat al-ṣudūr and Yazıcızāde ʿAlī's translation of the same work in Tevārīkh-i Āl-i Selçuk”, Osmanlı Araştırmaları, C 42, s. 349-371.
- Bombaci, Alessio. (1969), La letteratura turca: con un profilo della letteratura mongola, Sansoni, Firenze.
- Brookes, S. Douglas. (2003), The Ottoman Gentlemen of the Sixteenth Century: Mustafa Âli's Mevâʼidüʼn-nefâʼis Fî Kavâʻidiʼl-mecâlis, “Tables of delicacies concerning the rules of social gatherings.”, (Editörler: Şinasi Tekin, Gönül Alpay Tekin), Harvard University Press, Cambridge.
- Burian, Orhan. (1950), “Bozuk İdareden Şikâyetçi İki Şair”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, C 8, S 4, s. 675–681.
- Dankoff, Robert. (1984), “The Lyric in the Romance: The Use of Ghazals in Persian and Turkish Masnavīs” In Journal of Near Eastern Studies, C 43, S 1, s. 9-25.
- Flemming, Barbara. (2002), "ʿĀşıkpaşazādes Blick auf Frauen”, In Frauen, Bilder und Gelehrte. Studien zu Gesellschaft und Künsten im Osmanischen Reich Festschrift Hand Georg Majer, (Editörler: Sabine Prätor, Christoph K. Neumann), Simurg Yayınları, İstanbul, s. 69-96.
- Flemming, Barbara. (2003), “The Poem in the Chronicle: The Use of Poetry in Early Ottoman Historiography”, In Turcica et Islamica, (Editör: Marazzi), Dipt di Studi Asiatici, Napoli, s. 175-184.