CEZRİ BİR BATICI AHMET HAMDİ TANPINAR
Öz
Türk Edebiyatı’nda bazı isimler edebiyatçı kimlikleri yanında mütefekkir kimliğine de bürünerek toplumsal ve siyasi konularda çeşitli görüş ve önerilerde bulunurlar. Bunlardan biri de hiç şüphesiz Ahmet Hamdi Tanpınar’dır. Ahmet Hamdi Tanpınar, kaleme aldığı romanlarında edebiyatçı kimliğini aşarak ictimai meselelere dair fikirler de beyan eder. Ayrıca gelenekle yakın temaslar kurup ona karşı olumlu bir tavır sergiler. Buna karşılık günlükleri, mektupları, 19’un Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Mücevherlerin Sırrı ve Yahya Kemal isimli kitaplarında daha farklı bir Ahmet Hamdi Tanpınar ile karşılaşırız. Bu eserlerinde Batı’yı merkeze alan, Batı’yı varılması gerekli nihai hedef olarak gösteren, kurtuluşu orada arayan ve zihin dünyasını oradan besleyen bir Ahmet Hamdi Tanpınar görürüz.
Biz bu çalışmamızda yukarıda ismini zikrettiğimiz eserlerini merkeze alarak Ahmet Hamdi Tanpınar’ın batılı düşünür ve oryantalistlerden düşünsel ve fikri olarak hangi yönlerden etkilendiğini göstermek istedik. Ayrıca onun bu batılı fikirlerden yola çıkarak özellikle 1960’lı yıllarda yaşanan siyasi krizin de etkisiyle toplum mühendisliğine soyunduğunu ve bu bağlamda dönemin muktedir güçlerine yol göstermek için çeşitli görüşler serdettiğini göz önünde bulundurarak din ve geleneğe olumlu yaklaşımının ardındaki asıl nedenin ne olduğunu da ortaya koymaya çalıştık.
Anahtar Kelimeler
Ahmet Hamdi Tanpınar, Michelet, oryantalist, mazi, gelenek, Ortaçağ
Kaynakça
- Atalay, Onur. (2019), Türk’e Tapmak, İletişim Yayınları, İstanbul.
- Bauer, Thomas. (2021), Neden İslam’ın Ortaçağ’ı Yoktur?, Runik Kitap, İstanbul.
- Burçak, Berrak. (2012), “Osmanlı Sefaret Müessesesi ve 18. Yüzyıl Osmanlı Tarihi”. Osmanlı Dünyasında Kimlik ve Kimlik Oluşumu, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
- Çakır, Ömer. (2011), “Yahya Kemal’de Tarih ve Şiir”, Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S 2, s. 133.
- Çelik, Zeynep. (2020), Avrupa Şark’ı Bilmez. Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
- Çıkla, Selçuk. (2008), “Her Yönüyle Yahya Kemal’in Şiiri”, Prof. Dr. Mustafa Özbalcı Armağanı, Birleşik Dağıtım, Ankara.
- Davutoğlu, Ahmet. (1992), “Tarih İdraki Oluşumunda Metodolojinin Rolü….”, Divan, S 2, s. 30-33.
- Dede, Kadir. (2021), Edebiyatın Ulusu Ulusun Edebiyatı, Nika Yayınevi, Ankara.
- Enginün, İnci, Kerman, Zeynep. (2007), Günlüklerin Işığında Tanpınar’la Başbaşa, Dergâh Yayınları, İstanbul.
- Goff, Jacques le. (2016), Tarihi Dönemlerine Ayırmak Şart mı?, Türkiye İş Bankası Yay, İstanbul.