MÛSİKÎ VE HAYAT BAĞLAMINDA MEHMET ȂKİF VE NEYZEN TEVFİK’İN DÜNYÂSI

Yıl 2025, Sayı: 22 [BAHAR 2025], 297 - 312, 30.04.2025

Sabri Balta

https://doi.org/10.28981/hikmet.1612955

Öz

Klâsik Türk edebiyatında mȗsikî şiire âheng kazandıran bir unsurdur. Pek çok şairimiz şiirle beraber mȗsikîye de ilgi duymuştur. İnsanın sezgisel anlayışını geliştirmesi, rûhunu mânen beslemesi ve bedenini iyileştirmesi bakımından da mûsikî âdeta gizemli ve esrârengizdir. Bestelenen, çalınan ve dinlenen mûsikî şâyet beklenen amacı karşılıyorsa insanı rûhen ve mânen tedâvi eder ve hayatın gizemli büyüsünden haberdar kılar. İnsanı coşturan, etkileyen ve ayrıca sarsan hakiki mûsikî, kişiyi bir yandan yaratılıştaki mûcizevî birliğin içine gark ederken, diğer yandan ona rûhun ve sesin birbiriyle olan vazgeçilmez bağlılığının bilincini verir. Böylelikle insan ilâhî sevgiyi ve gücü rûhunda hissederek mânen beslenir.
Mehmet Ȃkif’in (1873-1936) hayâtında vazgeçilmez bir yeri olan mûsikî çocukluğundan vefâtına kadar bütün çeşitliliğiyle var olmuştur. O, bir yandan Doğu-Batı fark etmeksizin dinî ve lâ-dinî eserlerle kulak aşînalığı kazanırken, diğer yandan döneminin müzisyenleriyle mûsikî meclislerinde olabildiğince bir arada bulunmuş, onları dinlemiş ve onlarla meşk etmiştir. Ayrıca başta “İstiklâl Marşı” olmak üzere şiirlerinden bazıları bestelenmiştir. Mûsikîşinaslığı ve üflemiş olduğu ney ile ismi aynîleşen Neyzen Tevfik’in (1879-1953) de hayâtında mûsikî vazgeçilmez bir tutkudur. O da çocukluğundan îtibâren ney’in etkileyici sesine âdeta kendisini kaptırmış ve ondan hiçbir zaman vazgeçmemiştir. Mehmet Ȃkif vesilesiyle dönemin seçkin müzisyenleriyle tanışarak pek çok önemli mûsikî meclislerinde ve hattâ saray çevresinde bile isminden bahsettiren Neyzen Tevfik de Mehmet Ȃkif gibi özgün bir kişiliktir.
Bu çalışmada mûsikî kavramı üzerinden, mûsikî ve hayat ilişkisine değinilerek, bu bağlamda edebiyat dünyamızda iz bırakan iki önemli şahsiyet Mehmet Ȃkif ’in ve Neyzen Tevfik’in çocukluklarından beri mûsikîyle iştigalleri, ona olan tutkuları ve mûsikî üzerinden kurmuş oldukları dostluklar üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Mûsikî , Hayat , Mehmet Akif , Neyzen Tevfik

The World of Mehmet Akif and Neyzen Tevfik in the Context of Musicand Life

Öz

In classical Turkish literature, music is an element that gives harmony to poetry. Many of our poets were interested in music as well as poetry. Music is mysterious and enigmatic in the sense that it develops intuitive understanding in humans, nourishes the soul spiritually, and heals the body. If the music that is composed, played and listened to meets the expected purpose, it heals the person spiritually and makes him aware of the mysterious magic of life. True music, which excites, affects and shakes people, immerses the person in the miraculous unity of creation, and on the other hand, gives him the awareness of the indispensable interdependence of the soul and the voice. In this way, a person is nourished spiritually by feeling the divine love and power in his soul.
Music, which had an indispensable place in Mehmet Akif’s (1873-1936) life, existed in all its diversity from his childhood until his death. While, on the one hand, he gained acquaintance with religious and non-religious works, regardless of East or West, on the other hand, he was present as much as possible in musical assemblies with the musicians of his period, listened to them and practiced with them. Additionally, some of his poems, especially the “Independence March”, were composed. Music was an indispensable passion in the life of Neyzen Tevfik (1879-1953), whose name became synonymous with his musical talent and the nay he played. He too was fascinated by the impressive sound of the nay since his childhood and never gave it up. Neyzen Tevfik, who met the distinguished musicians of the period through Mehmet Ȃkif and made his name heard in many important musical circles and even around the palace, is an original personality like Mehmet Ȃkif.
In this study, the relationship between music and life is touched upon through the concept of music, and in this context, Mehmet Akif’s and Neyzen Tevfik’s involvement with music since their childhood, their passion for it and the friendships they established through music were evaluated.

Anahtar Kelimeler

Music , Life , Mehmet Akif , Neyzen Tevfik

Kaynakça

• Alvan, Türkan - Alvan Hakan. Saz ve Söz Meclisi. İstanbul: Şule Yayınları, 2019.
• Arslan, Fazlı. “Musikinin Alaturkası mı Alafrangası mı? İki Osmanlı Aydınının Orijinal Fikirleri: Mehmet Akif ve İsmail Fenni Bey”. İlahiyat Araştırmaları Dergisi 4 (2015), 141-153.
• Ayaşlı, Münevver. Edep Yâ Hû. İstanbul: Timaş Yayınları, 2018.
• Ayvazoğlu, Beşir. Aşk Estetiği. İstanbul: Kapı Yayınları, 2014.
• Ayverdi, Samiha. Dünden Bugüne Ne Kalmıştır. İstanbul: Kubbealtı Yayıncılık, 2019.
• Ayverdi, Samiha. Hatıralarla Başbaşa. İstanbul: Kubbealtı Yayıncılık, 2008.
• Ayverdi, Samiha. Yolcu Nereye Gidiyorsun, İstanbul: Kubbealtı Yayıncılık, 2016.
• Banarlı, Nihat Sami. Tarih ve Tasavvuf Sohbetleri. İstanbul: Kubbealtı Yayıncılık, 2013.
• Barkçin, Savaş Şafak. Gönül Makamı. İstanbul: İnsan Yayınları, 2017.
• Barkçin, Savaş Şafak. 40 Makam 40 Anlam. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2019.
• Çakır, Pınar. (2012), “İki Farklı Fenomen Olarak Neyzen ve Akif,” Samsun Sempozyumu, Bildiriler Kitabı. Cilt 1, 483-487. Samsun: 2012.
• Çelebi, Katip. Mizanü’l Hakk Fi İhtiyari’l-Ehakk (Hazırlayan: Süleyman Uludağ). İstanbul: Dergah Yayınları, 2016.
• Çiçek, Dursun. Türkünün Ötesi Neşet Ertaş. İstanbul: Muhit Kitap, 2021.
• Demirtaş, Yavuz. “XIX. Yüzyıl İstanbul’undaki Dini Musiki ve Hatıraları”. İlahiyat Fakültesi Dergisi 13 (2008), 327-337.
• Erol, Ali. “Şiir ve Musiki”. İlmi Araştırmalar 14 (2002), 53-60.
• Ersoy, Mehmet Akif. Safahat. (Hazırlayanlar: Orhan Okay, Mustafa İsen). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1990.
• Gölpınarlı, Abdülbaki. Mevlana Celaleddin. İstanbul: İnkılap Kitapevi, 1959.
• Gönül, Mehmet - Altıntuğ Onur. “Dinler ve Mûsikî”. İstem 24 (2014), 43-62.
• Kabacalı, Alpay. (1999). Çeşitli Yönleriyle Neyzen Tevfik, Hayatı-Kişiliği-Şiirleri. İstanbul: Özgür Yayınları, 1999.
• Kalender, Ruhi. “Musiki ve İnsan”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XXXVII (1997), 263-272.
• Kalın, İbrahim. Gök Kubbenin Altında. İstanbul: İnsan Yayınları, 2022.
• Karaca, Alaattin. “Ney ile Mey Arasında”. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.karar.com/yazarlar/alaattin-karaca/ney-ile-mey-arasinda-1596362?utm_source=gazeteoku&utm_medium=referal
• Karışman, Fatma Zehra “Mehmet Ȃkif Ersoy Hayatı Mûsikî Yönü ve Bestelenmiş Şiirleri”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 (2018), 635-644.
• Kemal, Yahya. Kendi Gök Kubbemiz. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti, 1997.
• Kılıç, Mahmut Erol. Sufi ve Sanat. İstanbul: Sufi Kitap, 2017.
• Kızılkaya, Muhsin. “İki Derviş…Neyzen ile Akif”. habertürk.com. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.haberturk.com/yazarlar/muhsin-kizilkaya-2291/ 3585260-iki-dervis-neyzen-ile-akif
• Köprüdergi.com. “Bazen Dahi Bazen Deli/Bir Dahinin Çılgın Hikayesi Neyzen Tevfik”. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.köprüdergi.com/kopru-dergi-neyzen-tevfik
• Köse, Seval - Esen Biçer. “Mehmet Akif’in Şarkı Formunda Bestelenmiş Şiirlerinde Makam ve Usûl Özellikleri”. 1. Mehmet Akif Ersoy Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi. 399-408. Burdur: 2008.
• Küçükkaplan, Uğur. Arabesk, Toplumsal ve Müzikal Bir Analiz. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2013.
• Neyyapimi.net. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.neyyapimi/bilgi-mehmet-akifin-neyzenligi-ve-neyzen-tevfik-58.html
• Okay, Orhan. Mehmed Ȃkif Bir Karakter Heykelinin Anakomisi. Ankara: Akçağ Yayınları, 1989.
• Olgun, Ayşe. “Akif Neyzen Tevfik’le 2 Yıl Meşk Etti”. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.yenisafak.com/hayat/akif-neyzen-tevfikle-2-yil-mest-etti-3635614
• Öke, Mim Kemal. Muhabbetna(ğ)me. İstanbul: Turkuvaz Kitap, 2022.
• Öksüzoğlu, Osman. Mehmet Ȃkif’in Mûsikî Dünyası. İstanbul: Albaraka Yayınları, 2021.
• Ökten, Sadettin. Yahya Kemal’in Rüzgârıyla Düşünceler ve Duyuşlar. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2018.
• Ökten, Sadettin. Gelenek, Sanat ve Medeniyet. İstanbul: Sufi Kitap, 2015.
• Ökten, Sadettin. Yahya Kemal’den Bugüne İstanbul. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2019.
• Öney, Cahit. “Mehmed Ȃkif Ersoy ve Necip Fazıl Kısakürek”. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.cahitoney.com/mehmed-akif-ersoy-ve-necip-fazil-kisakurek-24-07-2013/
• Turkedebiyatı.org. “Neyzen Tevfik’in Edebi Kişiliği”. Erişim 8 Mayıs 2023. https://www.turkedebiyati.org./neyzen-tevfik-edebi-kisiligi/
• Türk, Emine Bilgehan. “Neyzen Tevfik ve Hakkı Süha Gezgin”. Hars Akademi Uluslararası Hakemli Kültür- Sanat-Mimarlık Dergisi 4 (2019), 229-242.
• Uludağ, Süleyman. İslam ve Musiki. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2015.
• Üstten, Aliye Uslu – Tayfun Haykır. “Neyzen Tevfik’in Hicivlerine Yansıyan Toplumsal ve Siyasi Olaylar”. Turkish Studies – Language and Literature 15 (2020), 1521-1541.
• Yaşar, Selman. “Mehmet Ȃkif ve Neyzen Tevfik”. 1. Mehmet Akif Ersoy Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi. 721-730. Burdur: 2008.
• Yaşar, Selman. “Neyzen Tevfik (Yaşamı, Kişiliği ve Eserleri”. Turkish Studies 5 (2010), 1946-1969.
• Yetiş, Kazım. Mehmet Akif’in Sanat-Edebiyat ve Fikir Dünyasından Çizgiler. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 1992.
• Yüce, Sefa. Çanakkale Ruhu ve Mehmet Ȃkif Ersoy. Bir Şahsiyet Abidesi Olarak Mehmet Ȃkif’i Anlamak. (Ed. Orhan Söylemez). Ankara: Berikan Yayınevi, 2016.
• Yüce, Sefa. “Mehmet Ȃkif’in Sanat ve Estetik Anlayışı”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, 26 (2022), 218-233.