Examination of Islamic Children’s Literature Product According to the Basic Principles of Children’s Literature

Abstract

Children's books, which sometimes tell real and sometimes surreal events, can be a shelter, a friend or an educator for children. For this reason, it is expected that children's literature products created for children will be different from literary products created for adults in terms of children's reality and child-relevance. Among today's children's literature examples; the number of Islamic children's literature products, which are nourished by the Quran, hadiths, prophets, companions and different religious figures, is increasing day by day. Families or educators aim to convey the basic principles and values of the Islamic religion to children with these works. In this direction, a sample book (40 Hadiths for Children with Stories) was selected in the study and examined according to the basic principles of children's literature. The aim of the study is to reveal the suitability of Islamic children's literature works for children and thus to ensure that the author, publisher, editor, parents and children take the mentioned criteria into consideration when choosing books. Since the study aimed to reach new results based on an existing text, the document review method was used. The findings were then analyzed according to the themes determined by using content analysis. As a result of the study, the Islamic children's literature book was evaluated according to the basic principles of children's literature.

Keywords

• Islamic children
• children
• suitability for children.

İslami Çocuk Edebiyatı Ürünlerinin Çocuk Edebiyatının Temel İlkelerine Göre İncelenmesi

Öz

Bazen gerçek bazen de gerçeküstü olayların anlatıldığı çocuk kitapları, çocuklar için bir sığınak, bir arkadaş veya bir eğitmen olabiliyor. Bu nedenle çocuklar için oluşturulmuş çocuk edebiyatı ürünlerinin, çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik özellikleri bakımından büyükler için oluşturulmuş edebi ürünlere göre farklı olması beklenir. Günümüz çocuk edebiyatı örnekleri içerisinde; Kuran- Kerim, hadisler, peygamberler, sahabeler ve farklı dini kişiliklerden beslenen İslami çocuk edebiyatı ürünlerinin sayısı her geçen gün artmaktadır. Aileler veya eğitmenler bu eserlerle İslam dininin temel esaslarını ve değerlerini çocuklara aktarmayı hedefler. Bu doğrultuda çalışmada, örnek bir kitap (Hikâyelerle Çocuklara 40 Hadis) seçilmiş ve çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre incelenmiştir. Çalışmanın amacı, İslami çocuk edebiyatı eserlerinin çocuklara uygunluğunu ortaya koymak ve böylece yazar, yayınevi, editör, ebeveyn ve çocukların kitap seçerken söz konusu ölçütleri göz önünde bulundurmalarını sağlamaktır. Çalışma, mevcut bir metinden hareketle yeni sonuçlara ulaşmak hedeflendiğinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Daha sonra ulaşılan bulgular, içerik analizinden faydalanılarak belirlenmiş olan temalara göre, analize tabi tutulmuştur. Çalışma sonucunda, incelenen İslami çocuk edebiyatı kitabı, çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İslami çocuk edebiyatı
• çocuk edebiyatı
• çocuğa görelik.

Kaynakça

1. Albayrak, Ahmet. “Çocuk Edebiyatında Din Dili Hakkında Teorik Genellemeler”. VI. Dinî Yayınlar Kongresi – İslâm, Sanat ve Estetik. ed. M.Emin Özafşar. 1/293-300. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013.
2. Cengiz, Hatice Nur. Dini İçerikli Çocuk Kitaplarında Yazarın Çocuğa Bakışının İncelenmesi: Peygamberlik Hikâyeleri Örneği. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
3. Çalışkan, Adem. “İslâmî Çocuk Edebiyatı”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12/12-13 (Nisan 2001), 409-436. https://doi.org/10.17120/omuifd.82595
4. Çelebi, Kübra - Şahin, Merve – Bütün, Neslihan – Kol, Suat. “Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Din Dersine Yönelik Görüşleri”. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24/5 (Aralık 2016), 2279-2292.
5. Demirdöğen, Melek - Eroğlu, Ayşe Farsakoğlu. “İslâmî Çocuk Edebiyatı”. Turkish Studies – Language, 16/1 (Mart 2021), 185-206. https://dx.doi.org/10.47845/TurkishStudies.49323
6. Dilidüzgün, Selahattin. Çağdaş Çocuk Yazını. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1996.
7. Ericek Maraşlıoğlu, Şerife – Kartopu, Saffet. “Dinî Kimliğin Oluşumunda Çocukluk Döneminin Etkisi Rol Teorisi Bağlamında Psikolojik Bir Analiz”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 27/2 (Aralık 2023), 684-705. https://doi.org/10.18505/cuid.1341334
8. Eroğlu, Ayşe Farsakoğlu. Türk Ninnilerinde İslâmî Motifler. İstanbul: Mahir Vakfı Yayınları, 2011.

9. Evren, M.Ökkeş. “Çocuk Edebiyatında Dini Yaklaşım”. Hece Dergisi Çocuk Edebiyatı Özel Sayısı 104-105 (2005), 406-411.
10. Güleryüz, Hasan. Yaratıcı Çocuk Edebiyatı. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2006.
11. Gümüş, Süleyman – İpek, Mikail. “İmam-Hatip Ortaokulu ve Ortaokul Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde İnanç Öğretimi Üzerine Bir İnceleme”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 26/3 (Aralık 2022), 939-953. https://doi.org/10.18505/cuid.1072792
12. Kandemir, M.Yaşar. Hikâyelerle Çocuklara 40 Hadis. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2015.
13. Kıbrıs, İbrahim. Uygulamalı Çocuk Edebiyatı. Ankara: Eylül Kitap ve Yayınevi, 2002.
14. Oğuzkan, A.Ferhan. Çocuk Edebiyatı. Ankara: Anı Yayıncılık, 11. Baskı, 2021.
15. Okumuşlar, Muhiddin. “Din Eğitiminde Etkin Bir Yöntem Olarak Hikâye”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21/21 (Ekim 2006), 237-252.
16. Ökten, Celile. “Dünyada ve Türkiye’de Çocuk Edebiyatı Tarihi”. Çocuk Edebiyatı. ed. Esra Nur Tiryaki - Başak Uysal. 1-26, Ankara: Nobel Yayıncılık, 2020.
17. Örgen, Ertan - Konuk, Mehtap. “İslâmcı İdeoloji Açısından Türk Çocuk Roman Örnekleri Üzerine Bir İnceleme”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 37 (Aralık 2023), 53,67. https://doi.org/10.29000/rumelide.1405701
18. Öztürk, Halenur. Necîb El-Kîlanî’nin Edebu’l-Etfal Fi Dav’i’l-İslâm Adlı Eserinde İslâmî Çocuk Edebiyatına Bakış. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
19. Sağman, Hüseyin Nebi. İslâmî Duyarlılık Çerçevesinde Cahit Zarifoğlu’nun Çocuk Hikayeleri. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
20. Sever, Sedat. Çocuk ve Edebiyat. İzmir: Tudem Yayınları, 7. Baskı, 2013.
21. Şener, O.Zahit. “Çocuk Edebiyatında Dini, Kültürel ve İdeolojik Aktarım Bağlamında Dini Çocuk Edebiyatı”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8/2 (Aralık 2021-a), 1238-1260. https://doi.org/10.17859/pauifd.1005650
22. Şener, O.Zahit. “Hz. Ali Cenknameleri’nin Günümüz Dini Çocuk Edebiyatı Çerçevesinde Uyarlanması: Dini İçerik ve Değerler Eğitimi Açısından İmkân ve Sınırlılıklar”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8/2 (Aralık 2021-b), s.573-604. https://doi.org/10.46353/k7auifd.1002486.
23. Şirin, M. Ruhi. “Kim Çocuk Edebiyatı Yazarıdır? Hangi Dil? Pedagojik mi, Estetik mi?”. Türk Dili Dergisi, 109/767-768 (2015), 149-164.
24. Toruk, İsa ve Aydeniz, Nurullah. “Din Eğitiminde Çocuk ve Hikâye”. Premium Sosyal Bilimler E-Dergisi, 8/39 (Şubat 2024), 342-349. https://doi.org/10.5281/zenodo.10775622
25. Turan, İbrahim. “Bazı Batı ve Türk Çocuk Klasiklerinde Dini ve Ahlaki Değerler”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 10/1 (Haziran 2010), 171-194.
26. Turanalp, M.Fatih. Dinî İçerikli Çocuk Kitaplarının Öğretmen Görüşleri Çerçevesinde Değerlendirilmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2017.
27. Yıldırım, Ali – Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
28. Yıldız, Zafer. “Diyanet Çocuk Dergisinin Din Öğretimi Açısından Değerlendirilmesi”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1/15 (2012), 367-390.
29. Yılmaz, Oğuzhan. “Çocuk Edebiyatı ve Eğitim”. Kuramdan Uygulamaya Çocuk Edebiyatı. ed. Tacettin Şimşek. 327-339. Ankara: Grafiker Yayınları, 2018.