An Analysis of the Translation Strategies of Mustafa Mestûr's Short Story "A Few Authoritative Words About Love" in Its Turkish Translation

Abstract

Translation is a multilayered communicative process nvolves transferring not only meaning but also cultural and contextual elements across languages. Through translation, it has become possible to become acquainted with, and convey to others, the literature, literary works, poets, and authors of different cultures. In this context, the short story in the first part of Mustafa Mastur’s Cand Rivāyat-e Motabar Der Bāre-ye ʿEsk (A Few Authoritative Words About Love) from the work Cand Rivāyat-e Moʿtabar (A Few Authoritative Narratives), written in 1382/2003 has been examined comparatively in terms of translation strategies. The first chapter of the study focuses on the author’s life, literary style, literary identity, list of works, those translated into Turkish, and the content of the source text. The second chapter introduces the translators of the source text and analyzes, through a descriptive method, various translation strategies with illustrative examples taken from both the source and target texts, comparing them in relation to the strategies employed. In the study, which was translated from Persian into Turkish by two translators, the most frequently employed strategies include addition (expansion), omission (reduction), domestication, literal translation, calque, paraphrasing, translation communicative, ınference, exposition, translocation. On the other hand, it was determined that strategies such as foreignization, borrowing, standardization, historicization and generalization were used only rarely.

Keywords

• Literary Translation
• Translator
• Translation Strategies
• A Few Authoritative Words About Love
• Mustafa Mastūr

Mustafa Mestûr’a Ait “Aşka Dair Birkaç Muteber Söz” Adlı Öykünün Çeviri Stratejileri Açısından İncelenmesi

Öz

Çeviri, farklı diller arasında yalnızca anlamın değil, aynı zamanda kültürel ve bağlamsal unsurların aktarımını gerçekleştiren çok katmanlı bir iletişim sürecidir. Çeviri sayesinde farklı kültürlere ait edebiyatı, edebi eserleri, şair ve yazarları tanıma ve onları aktarma işlemi doğmuştur. Bu bağlamda öykü ve roman yazınlarının öncülüğünü yapan Mustafa Mestûr’un 1382/2003’te kaleme aldığı (چند روایتِ معتبر) “Çend Rivâyet-i Muteber” adlı eserin (چند روابتِ معتبر در باره ی عشق) Çend Rivâyet-i Muteber Der Bâre-i ’Işk-” “Aşka Dair Birkaç Muteber Söz” başlıklı eserin birinci bölümdeki öykü, çeviri stratejileri açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde yazarın hayatı, yazın biçemi, edebî kişiliği, eserlerinin listesi, Türkçeye çevrilmiş eserleri ve kaynak metnin konusu üzerinde durulmuştur. Kaynak metnin çevirmenleri, adı geçen çeviri stratejileri farklı metinlerden örnekler verilerek betimsel bir yöntemle tanıtımı, kaynak ve erek metinden alınan örneklerin çeviri stratejileri açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi ikinci bölümün konusunu teşkil etmektedir. Farsçadan Türkçeye iki çevirmen tarafından çevrilen bu eserde; en çok ekleme (genişletme), çıkarma (daraltma), yerlileştirme, sözcüğü sözcüğüne çeviri, öykünme, açımlama, iletişimsel, çıkarım, yorumlama, değiştirme stratejilerine başvurulmuştur. Diğer taraftan, çok nadiren yabancılaştırma, ödünçleme, çeviri, standartlaştırma, tarihselleştirme ve genelleştirme stratejilerine başvurulduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Edebȋ Çeviri
• Çevirmen
• Çeviri Stratejileri
• Aşka Dair Birkaç Muteber Söz
• Mustafa Mestûr

Kaynakça

1. Aksoy, N. Berrin. Geçmişten Günümüze Yayın Çevirisi. Ankara: İmge Yayınevi, 2022.
2. Ammann, Margret. Akademik Çeviri Eğitimine Giriş. İstanbul: İstanbul: Multilingual, 2008.
3. Arpad, Burhan. “Soruşturma”. Türk Dili Aylık Dil ve Yazı Dergisi. Türk Dil Kurumu Yayınları. Çeviri Sorunları Özel Sayısı 322 (1978), 159-170.
4. Behrengî, Samed. http://www.javaan.net/nashr.htm: (1383/2004). Erişim 26 Kasım 2023.
5. ______ Farsça Hikayeler. çev. Nihad Değirmenci. İstanbul: Demavend Yayınları, 2015.
6. ______ Küçük Kara Balık. çev. Anooshirvan Miandji. Ankara: Bilgi Yayınevi, 2017.
7. Berk, Özlem. Kuramlar Işığında Açıklamalı Çeviribilim Terimcesi. İstanbul: Multilingual, 2005.
8. Eren Soysal, Esin. Sâdık Hidâyet'in Eserlerinin Türkçe Çevirilerinde Yerlileştirme ve Yabancılaştırma. İstanbul: Demavend Yayınları, 2023.

9. Erten, Asalet. Çocuk Yazını Çevirisine Yaklaşımları. Ankara: Hacettepe Yayıncılık, 2011.
10. Ferşȋd, Sâdât-i Şerifȋ. “Berresȋ-i Kârnâme ve Ȃsâr-i Dâstânȋ-i Mustafa Mestûr”. Mecelle-i Edebȋyât-i Mu’âsır-ı Ȋrân. Şomâre-i 647 (1400/2021), 31-34.
11. Gorcȋ, Mustafa - Kiyâserȋ, İ. Ebrâhȋmȋ. “Berresȋ-i Mefhûm-i İnsân ve İnsânsinâsȋ Der Dâstânhây-i Mustafa Mestûr Ber Mebnâyȋ-i İrtibâtât-i Çehârgâne”. Feslnâme-i Pejûhişhây-i Edebȋ ve Belâğȋ, Sâl-i Çehrrom. Şomâre-i 16 (1395/2016), 11-24. Erişim Adresi: https://ensani.ir/fa/article/486605.
12. Işık, Gül. Dün ve Bugün Çeviri (C. 1-). İstanbul: BFS Yayınları, 1985.
13. Kanar, Mehmet. Farsça-Türkçe Sözlük. İstanbul: Deniz Kitapevi, 2000.
14. Karayazıcı, N. Berrin. “Biçembilim ve Yazın Çevirisi”. Dilbilim Araştırmaları, 9/45 (1994), 247-263. Erişim Adresi: http://dad.boun.edu.tr/tr/pub/issue/4536/290395#article_cite. Erişim 16 Nisan 2024.
15. KKÜ, https://kariyer.kku.edu.tr/akademik/egitim.aspx. (2008). Erişim 15 Ocak 2025.
16. Matasoğlu, Alexs. “Tarihte İnxil Çevirileri”. Çeviri ve Kültür. ed. Esra Uluşahin. 117-135. Ankara: Nobel Yayınevi, 2019.
17. Mestûr, Mustafa. Çend Rivâyet-i Muteber. Tahran: İntişârât-i Neşr-i Çeşme, 1382/2003.
18. ______Aşka Dair Birkaç Muteber Söz. çev. Fahrettin Coşguner. Ankara: Kül Sanat Yayıncılık. Yaz Özel Sayısı 6 (2007), 8-9.
19. ______ http://www.chouk.ir/maghaleh-naghd-gotogoo/9077. (2014). Erişim 2 Nisan 2025.
20. ______ Birkaç Güvenilir Rivayet. çev. Ertuğrul Ertekin. Ankara: Pruva Yayınları, 2019.
21. ______Tanrı’nın Gül Cemalini Öp. Çev. Veysel Başçı. İstabul: Büyüyenay Yayınları, 2020.
22. Mevlânâ Celâleddȋn-i Rûmȋ. Külliyât-ı Şems yâ Dîvân-i Kebîr (C. 1-10). Nşr. B. Furûzânfer. Tahran: İntişârât-i Dânişgâh, 1336-1346/1918-1928.
23. ______ Dȋvân-ı Kebîr (C. 1-7). çev. Abdülbâki Gölpınarlı. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı, 2000.
24. ______ Dȋvân-ı Kebîr Seçmeler (C. 1-4). çev. Şefik Can. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2000.
25. ______ Yana Yana Döne Döne-Divan-ı Kebîr’den Seçme Gazeller. çev. İsa Nûrazer. İstanbul: Kaknüs Yayınlar, 2005.
26. Newmark, Peter. Approaches To Translation. Oxford: Pergamon, 1988.
27. Parvizikhosroshahi, Shaded, - Golshaei, Parisa. Farsça Atasözleri ve Deyimler. Ankara: Altınorda Yayınları, 2019.
28. Rifat, Mehmet. Çeviriyi Yeniden Düşünmek. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2021.
29. Sa’ȋdȋ, Nesrȋn- Muhammed-i Bedr, Nergis. “Dâstân-i Kûtâh Der Dû Sûyi-i Cihân”, Edebiyât-i Pârsȋ-i Mu’âsır, Pejûhişgâh-i ’Ulûm-i İnsânȋ ve Mutâle’ât-i Ferhengȋ, Sâl-i Çehrrom. Şomâre-i 3 (1393/2014), 97-116.
30. Suçin, M. Hakkı. Öteki Dilde Var Olmak. İstanbul: Multilingual Yayınları, 2007.
31. Tahir Gürçağlar, Şehnaz. Çevirinin ABC’si. İstanbul: Say Yayınları, 2019.
32. Türk Dil Kurumu . Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
33. Venuti, Lawrence. Translator's Invisibility: A History Of Translation. London: Routledge, 1995.
34. Yalçın, Perihan. Çeviri Stratejileri Kuram ve Uygulama. Ankara: Grafiker Yayınları, 2015.
35. Yazıcı, Mine. Çeviribilim Temel Kavram ve Kuramları. İstanbul: Multilingual, 2004.
36. ______ Yazılı Çeviri Edinci. İstanbul: Multilingual, 2007.
37. ______ Çeviribilimde Araştırma. İstanbul: Multilingual, 2011.