An Ideological Matching in Turkish Novel: Reactionary Religious-Reactionary Language

Abstract

It’s a widespread phenomenon that when a novel is used as an instrument for an ideological purpose, target or concern, practically all of its elements, including language and narrative, are affected to a greater or lesser extent. This is particularly evident in novels based on an absolute framework of “self/us” and “other”. The ideological character of the novel typically differentiates the language used to represent “self/us” or “other”. The words, concepts, patterns, expressions, and narrative styles of this language go beyond the natural and the accidental. It is a reality in which characters exist not with their own characteristic identities, but with the identities in the author's mind and emotional world. The language of the religious typology that is othered in Turkish novels is a typical instance of this. In a way, this is the matching of reactionary characters with a backward/old language. This study focuses on this religious typology and the language associated with it. At this point Yeşil Gece, Vurun Kahpeye from the Kemalist/nationalist canon, and Onuncu Köy, Kurtlar Sofrası, Çıkrıklar Durunca, Vukuat Var from the Marxist canon are centralised.

Keywords

• Turkish Novel
• Ideology
• Other
• Religious
• Language

Türk Romanında İdeolojik Bir Eşleştirme: Gerici Dindar-Gerici Dil

Öz

Roman, ideolojik bir amaç, hedef veya endişeye aracı kılındığında romanın dil ve anlatım dahil hemen bütün unsurlarının bundan az veya çok etkilenebildiği yaygın bir olgudur. Bu, özellikle mutlak bir ben/biz ve öteki karşıtlığından hareket eden ideolojik karakterli romanlarda daha belirgindir. Çünkü romanın ideolojik karakteri çoğunlukla ben/biz veya ötekilere temsil ettirilen dili farklılaştırır. Onlara kullandırılan sözcükler, kavramlar, kalıplar, ifadeler, anlatım tarzları doğal ve tesadüfi olmanın ötesine geçer. Zaten ideolojik çerçevede ben/biz ve ötekilerin, genellikle kendi karakteristik kimlikleriyle değil de yazarın zihin ve duygu dünyasındaki kimlikle varlık buldukları göz önüne alındığında durum daha anlaşılır olur. Türk romanında bazı kanonlarda ötekileştirilen dindar tipolojisine temsil ettirilen dil bunun tipik bir örneğidir. Bu noktada hem bu tipoloji hakkında kullanılan dilin, hem de bu tipolojiye kullandırılan dilin çoğunlukla kaba sözlerle, gericilikle eşleştirilen Arapça kural ve ifadelerle şekillendirilmesi dikkate değerdir. Bu, bir bakıma gerici dindar tiplemelerin, geri/eski bir dille eşleştirilmesidir. Çalışmada ideoloji ve dil arasındaki bu ilişki “dindar” tipolojisi üzerinde incelenmekte, “dindar” tipolojisinin, ideolojik kaygılar nedeniyle, olumsuz öğelerle bezeli bir dille sunulduğu romanlara odaklanmaktadır. Bu noktada Kemalist/ulusalcı kanondan Yeşil Gece, ve Vurun Kahpeye; Marksist kanondan Onuncu Köy, Kurtlar Sofrası, Çıkrıklar Durunca ve Vukuat Var merkeze alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk romanı
• İdeoloji
• Öteki
• Dindar
• Dil

Kaynakça

1. Adıvar, Halide Edip. Mor Salkımlı Ev. İstanbul: Özgür Yayınları, 2000.
2. Adıvar, Halide Edip. Vurun Kahpeye. İstanbul: Can Yayınları, 2009.
3. Adorno, Theodor W. Kültür Endüstrisi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
4. Ahmad, Feroz. Modern Türkiye’nin Oluşumu. İstanbul: Sarmal Yayınevi, 1995.
5. Anderson, Benedict. Hayali Cemaatler. Metis Yayınları, 1995.
6. Atalay, Besim. Birkaç Söz, Atatürk Devri Fikir Hayatı II, 13-15. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1981.
7. Atatürk, M. Kemal. Günümüz Türkçesiyle Nutuk. İstanbul: YKY, 2020.
8. Atay, F. Rıfkı. Çankaya. İstanbul: Pozitif Yayınları, 2009.

9. Aydemir, Ş. Süreyya. Tek Adam. (3. Cilt). İstanbul: Remzi Kitabevi, 1999.
10. Barthes, Roland. Yazı ve Yorum. çev, T. Yücel, İstanbul: Metis Yayınları, 2015.
11. Barthes, Roland. Sesin Rengi. çev. A. N. Bingöl. İstanbul: Metis Yayınları, 2017.
12. Baykurt, Fakir. Onuncu Köy. İstanbul: Adam Yayınları, 2005.
13. Baykurt, Fakir. Unutulmaz Köy Enstitüleri. İstanbul: Literatür Yayınları, 2020.
14. Bedrettin, Behçet. Yeni ve Eski Mimarlık. Mimar 42 (1934): 175-177.
15. Berkes, Niyazi. Türkiye’de Çağdaşlaşma. İstanbul: YKY, 2012.
16. Bora, Tanıl. Cereyanlar. İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
17. Bozarslan, Hamit. Türkiye Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
18. Burke, Peter. Erken Modern Dünyada Kimlik, Kültür ve İletişim. İstanbul: Islık Yayınları, 2021.
19. Calhoun, Craig. Social Theory and The Politics of Identity, Social Theory and The Politics of Identity. 9-37. Oxford: Blackwell, 1994.
20. Çayır, Kenan. Türkiye’de İslamcılık ve İslami Edebiyat. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008.
21. Dellaloğlu, Besim. Poetik ve Politik. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020.
22. Ertem, Sadri. Türk İnkılâbının Karakterleri. İstanbul: İstanbul Devlet Matbaası, 1933.
23. Ertem, Sadri. Çıkrıklar Durunca. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınları, 2014.
24. Eskin, Şerif. İnkılâp Edebiyatı. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2023.
25. Foucault, Michel. Büyük Yabancı. İstanbul: Metis Yayınları, 2015.
26. Foucault, Michel. Entelektüelin Siyasi İşlevi. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2016.
27. Freeden, Michael. İdeoloji. çev. H. Gür. Ankara: Dost Kitabevi, 2011.
28. Göle, Nilüfer. Modern Mahrem. İstanbul: Metis Yayınları, 2010.
29. Güntekin, R. Nuri. Yeşil Gece. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014.
30. Güntekin, R. Nuri. Anadolu Notları I-II. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2021.
31. İlhan, Attila. Hangi Atatürk. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2008.
32. İlhan, Attila. Hangi Edebiyat. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2011.
33. İlhan, Attila. Kurtlar Sofrası. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2012.
34. Jusdanis, Gregory. Gecikmiş Modernlik ve Estetik Kültür. İstanbul: Metis Yayınları, 1998.
35. Kara, İsmail. Cumhuriyet Türkiyesi’nde Bir Mesele Olarak İslam 1. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2010.
36. Kemal, Orhan. Felsefi Görüşüm. Türkiye Defteri 10 (1974): 117.
37. Kemal, Orhan. Vukuat Var. İstanbul: Tekin Yayınevi, 1979.
38. Köprülü, Fuat. Lisanımıza Dair, Atatürk Devri Fikir Hayatı II, 33-36. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1981a.
39. Köprülü, Fuat. Alfabe İnkılâbı, Atatürk Devri Fikir Hayatı II, s. 96-98. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1981b.
40. Kreiser, Klaus. Atatürk. İstanbul: İletişim Yayınları, 2010.
41. Makal, Mahmut. Bizim Köy. İstanbul: Literatür Yayınları, 2008.
42. Mardin, Şerif. Türkiye’de Din ve Siyaset Makaleler III. İstanbul: İletişim Yayınları, 1991.
43. Mardin, Şerif. Türkiye, İslam ve Sekülarizm. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
44. Marx, Karl, Engels, Friedrich. Komünist Manifesto. İstanbul: Yordam Kitap, 2014.
45. Mbembe, Achille. Brutalizm, İstanbul: İletişim Yayınları, 2022.
46. Nayır, Yaşar Nabi. (1980). Tek Yol Atatürk Yolu. İstanbul: Varlık Yayınları, 1980.
47. Ocak, Ahmet Yaşar. Türk Sufiliğine Bakışlar. İstanbul : İletişim Yayınları, 1996.
48. Önderman, Murat. Türkiye’de Paranoid Ethos. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları, 2019.
49. Özgül, Eriş. “Doğru ve Değişmez Kabuller”in Edebiyatı. Hece 90-91-92 (2004): 98-110.
50. Said, Edward. Entelektüel. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1995.
51. Semelin, Jacques. Arındırma ve Yok Etme, İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
52. Sontag, Susan. Yoruma Karşı. çev. O. Akınhay. İstanbul: Agora Kitaplığı, 2015.
53. Suleiman, Susan Rubin. Authoritarian Fiction. Princeton/New Jersey: Princeton University Press, 1993.
54. Şeriati, Ali. Kültür ve İdeoloji. İstanbul: Birleşik Yayıncılık, 2002.
55. Tunaya, Tarık Zafer. Türkiye’de Siyasal Gelişmeler. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2016.
56. Uçan, Hilmi. Tanık Değil Müdâhil Olmak İsteyen Bir Romancı: Orhan Kemal. Hece 205 (2014): 457-474.
57. Van Dijk, T. A. Söylem ve İdeoloji, Söylem ve İdeoloji, 13-112. İstanbul: Su Yayınevi, 2003.
58. Van Dijk, Teun A. İdeoloji. Ankara: Hece Yayınları, 2019.
59. Yıldırmaz, Sinan. Türkiye' de Köylülüğün Sosyal Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2021.