An Evalution of Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ’s Artistic Sirah in the Context of Description

Öz

Works written in Turkish literature are divided into two categories: verse and prose. Prose works are written in three forms: plain, medium, and ornamented prose. The first example of ornamented prose is Tazarrunâme by Sinan Pasha's. In later centuries, authors such as Veysi, Nergisî, Katip Çelebi, Nâbî, and Nazmî-zâde also produced important works in ornamented prose. Some of the works in ornamented prose were written in the biography of the Prophet. The first work in this field was Dürretü't-Tâc fî Sireti Sâhibi'l-mi'râc, which remained unfinished. In later years, many authors wrote various addendums to this work. In most of these works, the authors treated the characters and topics with an artistic perspective. They praised the individuals they admired. On the other hand, they insulted those whom they did not like and saw as contrary to religion and religious life. An addendum to this work, as well as an addendum to the aforementioned work, was also written by Nazmi-zâde Hüseyin Murtaza. The main focus of this study is the characterizations of characters in the addendum written by Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ. This will examine the influence of the author's emotional and intellectual world on the style he employs in his work. After providing general characteristics of the individuals mentioned, the author's characterizations of these individuals will also be discussed.

Anahtar Kelimeler

• Nazmi-zâde
• zey|-i siyer
• ornate prose
• description

Tavsîf Bağlamında Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ’nın Sanatlı Siyeri Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Türk edebiyatında kaleme alınan eserler, nazım ve nesir olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Nesir alanındaki eserler; sade, orta ve süslü nesir olmak üzere üç şekilde kaleme alınmışlardır. Süslü nesrin ilk örneği Sinan Paşa tarafından kaleme alınan Tazarrunâme’dir. Daha sonraki yüzyıllarda Veysî, Nergisî, Katip Çelebî, Nâbî, Nazmî-zâde gibi müellifler de süslü nesir sahasında önemli eserler ortaya koymuşlardır. Süslü nesir sahası eserlerinin bir kısmı siyer alanında kaleme alınmışlardır. Bu sahanın ilk eseri Dürretü’t-Tâc fî Sireti Sâhibi’l-mi’râc adlı eserdir. Bu eser tamamlanmamıştır. Daha sonraki yıllarda birçok müellif bu esere çeşitli zeyiller yazmışlardır. Bu eserlerin genelinde yazarlar, kişileri ve ele aldığı konuları sanatlı bir bakış açısıyla ele almışlardır. Şahıslar bazında beğendikleri kişileri övgü dolu sözlerle tavsif etmişlerdir. Buna mukabil sevmedikleri, dine ve dinî yaşama aykırı gördükleri kişileri de hakaret içeren sözlerle tezyif etmişlerdir. Bu sahada ve adı geçen esere bir zeyl de Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ tarafından yazılmıştır. Çalışmanın ana konusunu, Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ tarafından yazılan zeyilde kişilere yönelik yapılan tavsif örnekleri oluşturmaktadır. Böylelikle müellifin duygu ve düşünce dünyasının eserinde kullandığı üslûba etkileri irdelenecektir. Adı zikredilen kişilerin genel özellikleri verildikten sonra müellifin kişiler hakkında yaptığı tavsifata da değinilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Nazmî-zâde
• zeyl-i siyer
• süslü nesir
• tavsif

Kaynakça

1. Büküm, Mehmet. Nazmî-zâde'nin Zeyl-i Siyer-i Veysî ve Nâbî'si. Manassas, Virginia: Central Eurasian Studies Workgroup, 2023. Çaldak, Süleyman. “Rağıb Paşa'nın Nâbî'nin Zeyl-i Siyer'ine Yazdığı Zeyl: Huneyniye ve Tâifiye”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature], 3/7 (2017), 1-25.
2. Donuk, Suat. “Siyer-i Veysî’ye Yazılan Zeyiller ve Nev’î-zâde Atayî’nin Zeyl-i Siyer-i Veysî’si”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 8/16 (2015), 103-141.
3. Efendioğlu, Mehmet. “Sahabe”. DİA. 35/491-500. İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 2008.
4. El-A’zâmî, Muhammed Mustafa. “Buhârî”. DİA. 6/368-371. İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 1992.
5. El-Shaman, Massad Süveylim Ali. Türk edebiyatında siyerler ve İbn Hişam’ın Siyeri’nin Türkçe tercümesi I-II, Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora tezi, 1982.
6. Erkoç, Bilal. Süleymân Tâlib’in Zeyl-i Siyer-i Veysî’si (İnceleme-Metin), Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2023.
7. Fayda, Mustafa. “Ebû Bekir”. DİA. 10/101-108. İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 1994.
8. Fayda, Mustafa. “Ömer”. DİA. 34/44-51. İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 2007.

9. Kandemir, M. Yaşar. “Ali”. DİA. 2/375-378. İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 1989.
10. Kurt, Seda. “Bosnalı Sâmi‘î Abdülkerîm Efendi’nin Kayıp Sanılan Zeyl-i Siyer-i Veysî’si”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 28, İstanbul 2022, 441-478.
11. Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ. Dürretü't-Tâc fî-Sîreti Sâhibi'l-Mi‘râc Zeyli. Kayseri Raşid Efendi Kütüphanesi, 930-934.
12. Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ. Zeylü’z-Zeyl alâ-Siyer-i Veysî. İstanbul: Nuruosmaniye Kütüphanesi, 3309.
13. Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ. Zeylü’z-Zeyl alâ-Siyer-i Veysî. İstanbul: Nuruosmaniye Kütüphanesi, 3351.
14. Özmen, Abdulsamet. Zeyl-i Siyer-i Veysî. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2020.
15. Uraler, Aynur. “Ümmühâtü’l-mü’minîn”. DİA. 42/306-308. İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 2012.
16. Yavuz, Yusuf Şevki-Ünal, Zeki. “Cebrâil”. DİA. 7/202-204. İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 1993.
17. Yılmaz, Hayati. Hz. Muhammed’in Aile ve Akraba Atlası. İstanbul: Nun Yayıncılık, 2012.
18. Yiğit, İsmail. “Osman”. DİA. 33/438-443. İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 2007.