Mizah ile Sosyal Tenkit Arasında Bir Anlatı Biçimi: Hikâyeci Yönüyle Umur Bugay

Öz

Umur Bugay (1941-2019) Türkiye’de daha çok tiyatro oyuncusu, yapımcı ve senarist olarak şöhret bulmuş, onun bu alanda adından sık sık söz ettirmesi diğer alanlardaki sanat faaliyetlerinin büyük ölçüde göz ardı edilmesine, hatta zaman içinde unutulmasına dahi yol açmıştır. Umur Bugay, bahsi geçen sanat faaliyetleri dışında onu bir hikâyeci olarak anmaya yetecek kadar hikâye de yazmış ve hikâye kategorisinde ele alınabilecek dört eser ortaya koymuştur. Bunlar Kirpi Çocuk (1983), Türk Küçükleri (2002), Oğlum Adam Olacak (2017) ve Karılar & Kocalar (2019) başlıklarını taşımaktadır. Sözü edilen eserlerin hem okurlara hem de edebiyat araştırmacılarına tanıtılması ve Umur Bugay’ın bir hikâyeci olarak incelenmesi, onun sanatçı kimliğinin ortaya çıkarılması noktasında büyük önem taşımaktadır. Bu makalede giriş niteliğinde yazarın hikâyeciliği ve mizah anlayışı ile ilgili genel bir bilgi verildikten sonra kitaplarına dâhil edilen hikâyeleri tematik tahlil yöntemi esas alınarak ve kitapların yayımlanma tarihlerine göre kronolojik sırayla değerlendirilmeye çalışılmıştır. Hikâyeler tanıtılırken metinlerin yapısı ve içeriği izin verdiği ölçüde olay örgüsü, şahıs kadrosu, zaman, mekân, anlatım teknikleri, konu arka planı/tema, dil-üslûp gibi kurgu ve anlatı unsurlarından yola çıkılarak yorumlar yapılmış ve ayrıca yazarın edebî şahsiyetinin en önemli parçası olan mizahî bakış açısı üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Edebiyat
• Hikâye
• Türk Hikâyesi
• Umur Bugay
• Mizah

A Narrative Form Between Humor and Social Critique: Umur Bugay as a Storyteller

Abstract

Umur Bugay (1941-2019) gained fame as a theater actor, a producer, and a screenwriter in Turkey, and the recognition of his name in this field led to his art activities in other fields being largely ignored over time. Umur Bugay also wrote enough stories to be referred to as a storyteller and produced four works. These are Kirpi Çocuk (1983), Türk Küçükleri (2002), Oğlum Adam Olacak (2017) and Karılar & Kocalar (2019). The introduction of the aforementioned works to both readers and literary researchers and the examination of Umur Bugay as a storyteller are of great importance in revealing his artistic identity. In this article, after providing general information about the author’s storytelling and sense of humor, the stories included in his books were evaluated in a chronological order based on the thematic analysis method and according to the publication dates of the books. While introducing the stories, some comments were made based on fiction and narrative elements, such as plot, characters, time, space, narrative techniques, subject background/theme, and language-style, to the extent that the structure and content of the texts allowed, and also the humorous perspective, which is the most important part of the author’s literary personality, was emphasized.

Keywords

• Literature
• Story
• Turkish Story
• Umur Bugay
• Humor

Kaynakça

1. Bugay, Umur. Kirpi Çocuk. İstanbul: Güneşli Kitaplar, 1993.
2. Bugay, Umur. Türk Küçükleri. İstanbul: Bilgi Yayınevi, 2002.
3. Bugay, Umur. Oğlum Adam Olacak. İstanbul: Tarihçi Kitabevi, 2017.
4. Bugay, Umur. Karılar & Kocalar. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2019.
5. Cebeci, Oğuz. Komik Edebi Türler -Parodi, Satir ve İroni-. İstanbul: İthaki Yayınları, 2017.
6. Huyugüzel, Ömer Faruk. Eleştiri Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2018.
7. Karlıdağ, Esra. “Umur Bugay”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 20 Nisan 2024 https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/bugay-umur
8. Nâbî. Hayriyye. haz. Mahmut Kaplan. Ankara: T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2019.

9. Öngören, Ferit. Cumhuriyet’in 75 Yılında Türk Mizahı ve Hicvi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1998.
10. Şeyben, Özgür. Senaristler Kralı Umur Bugay. Antalya: Antalya Kültür Sanat Vakfı İşletmesi, 2012.
11. Tan, Nail. “Umur Bugay”. Türk Dili Eylül (2019), 108-109.