The Manifestation of the Scapegoat Mechanism in Halide Edib Adıvar’s Novel Vurun Kahpeye

Abstract

This article aims to re-evaluate Halide Edip Adıvar's novel Vurun Kahpeye within the framework of René Girard's “scapegoat mechanism” theory. The main argument of the study is that the novel's narrative, which deals with the period of the National Struggle, clearly reveals the practices of collective violence that emerge in times of social crisis. In this regard, Girard's fundamental concepts, such as mimetic desire, the elimination of differences, the selection of the sacrificial figure, and collective purification, have been taken as theoretical foundations. Methodologically, text-centered analysis and theoretical framework are used together; the transformation of the character Aliye throughout the novel is examined in its thematic and discursive dimensions. The findings of the study show that Aliye, as a modern, independent, and enlightened woman, is placed at the center of suppressed tensions in the town society and is therefore “othered.” The instrumentalization of religious discourse, the sexist social structure, and the psychological environment created by war gradually transform this othering into a process of victimization. Ultimately, the study reveals that Vurun Kahpeye presents a powerful narrative of social violence that embodies Girard's theoretical framework on a literary level.

Keywords

• Halide Edip Adıvar
• René Girard
• Vurun Kahpeye
• The Scapegoat
• Violence.

Halide Edip Adıvar’ın Vurun Kahpeye Romanında Günah Keçisi Mekanizmasının Görünümü

Öz

Bu makale, Halide Edip Adıvar’ın Vurun Kahpeye romanını René Girard’ın “günah keçisi mekanizması” kuramı çerçevesinde yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel savı, romanın Millî Mücadele dönemini konu alan anlatısının, toplumsal kriz anlarında ortaya çıkan kolektif şiddet pratiklerini belirgin biçimde görünür kıldığıdır. Bu doğrultuda Girard’ın taklitçi arzu, farklılıkların silinmesi, kurban figürünün seçimi ve kolektif arınma gibi temel kavramları kuramsal dayanak olarak ele alınmıştır. Yöntemsel açıdan metin merkezli çözümleme ile kuramsal çerçeve birlikte kullanılmış; Aliye karakterinin roman boyunca geçirdiği dönüşüm tematik ve söylemsel boyutlarıyla incelenmiştir. İnceleme bulguları, Aliye’nin modern, bağımsız ve aydın bir kadın olarak kasaba toplumunda bastırılmış gerilimlerin odağına yerleştirildiğini ve bu nedenle “öteki”leştirildiğini göstermektedir. Dinî söylemin araçsallaştırılması, cinsiyetçi toplumsal yapı ve savaşın yarattığı psikolojik ortam, bu ötekileştirmeyi giderek bir kurbanlaştırma sürecine dönüştürmektedir. Sonuç olarak çalışma, Vurun Kahpeye’nin Girard’ın kuramsal çerçevesini edebî düzlemde somutlaştıran güçlü bir toplumsal şiddet anlatısı sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Halide Edip Adıvar
• René Girard
• Vurun Kahpeye
• Günah Keçisi
• Şiddet.

Kaynakça

1. Adıvar, Halide Edip. Vurun Kahpeye. İstanbul: Can Yayınları, 2011.
2. Campbell, Charlie. Günah Keçisi: Başkalarını Suçlamanın Tarihi. çev. Gizem Kastamonulu. İstanbul: İthaki Yayınları, 2020.
3. Eğin, Merzuka Seda. 20. Yüzyılda Sovyet ve Türk Kadını İmgesi: Aleksandra Kollontay’ın Vasilisa Maligina Eseri ve Halide Edip Adıvar’ın Vurun Kahpeye Eseri Karşılaştırması. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2025.
4. Enginün, İnci. Halide Edib Adıvar. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1986.
5. Enginün, İnci. Halide Edib Adıvar’ın Eserlerinde Doğu ve Batı Meselesi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2007.
6. Erdiç, Şaban - Yalçın, Salih. “İdeolojik Bir Aygıt Olarak Sinema-Din İlişkisi: ‘Vurun Kahpeye’ Filmi Örneği”. Tokat İlmiyat Dergisi, 11(1), (2023), 91–114.
7. Girard, René. Günah Keçisi. çev. Işık Ergüden. İstanbul: Kanat Kitap, 2005.
8. Göz, Kemal. “Vurun Kahpeye ve Cemile Bağlamında Tip ve Karakterlerin Karşılaştırmalı İncelemesi”. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), (2020). 539-551.

9. İlyaz, Emirhan. (2022). İdeolojik Roman ve Menakıpname Etkileşiminde Vurun Kahpeye Romanı. Samsun:Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2022.
10. Karaburgu, Oğuzhan. “Reşat Nuri’nin Recm Hikâyesi ve Halide Edip’in Vurun Kahpeye Romanı Üzerine Bir Karşılaştırma”. Journal of History School, 42, (2019). 1092-1100.
11. Köker, Saniye. “Halide Edip Adıvar’ın Vurun Kahpeye Adlı Romanında Cumhuriyetçi Açılımlar”. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12 (Özel Sayı), (2023). 32-45.
12. Kul, Erdoğan. “Halide Edip’in Vurun Kahpeye Romanında Farklı Boyutlarıyla Millî Mücadele’ye Yaklaşım”. Türkoloji Dergisi, 20(1), (2013). 53–80.
13. Sakallı, Fatih. “Halide Edip Adıvar’ın Hikâyelerinde Millî Mücadele’yi Yaşayan Kadınlar” Gazi Akademik Bakış, 5(10), (2012). 137-146.
14. Uygun Aytemiz, Beyhan. “Fitne ve Feda: Vurun Kahpeye’de Din ve Milliyetçilik” Monograf: Edebiyat Eleştirisi Dergisi, (4), (2015). 168–190.
15. Usta, Mustafa - Gök, “Hasan Hüseyin. Dânişmend Gazi Destanı ve Vurun Kahpeye Romanındaki Olumsuz Tipler Üzerine Değerlendirme” Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (2024). 15, 400-413.
16. Uluköse, Güven. (2006). Halide Edib Adıvar. İstanbul: Kastaş Yayınevi, 2006.
17. Yalçın, Murat. “Halide Edip Adıvar”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010.
18. Yılmaz, Ensar. “Türk Sinemasında Din Adamına–Din Olgusuna Bakışta Vurun Kahpeye Filminin İki Farklı Versiyonu Üzerinden Sosyolojik Bir Değerlendirme” TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, 9(35), (2017). 9-14.