Rakip Tipi Üzerine Bazı Değerlendirmeler

Öz

Edebi metinlerde, özellikle şiirlerde rakip tipinin sürekli olumsuzlandığı, hatta şeytanla özdeş duruma getirildiği görülmektedir Diğer anlatımla, klasik Türk şiirinde ana hatlarıyla ‘şeytan’ olarak nitelenen rakip tipi, çoğunlukla olumsuz bir varlık şeklinde ön plana çıkar. Zahirî bakış açısından bu anlayış tarzının doğru olduğu kabul edilse bile bâtıni anlamda tam anlamıyla böyle olmadığı bilinmelidir. Aslında rakip, ontolojik bağlamda insanın varlık ve oluş hakkında sağlıklı bilgi sahibi olabilmesi ve son tahlilde kendi gerçekliğinin farkına varabilmesi konusunda gayet önemli bir figürdür. Her ne kadar rakip, baskın karakter olarak ‘şeytan’ ile özdeşleştirilse de gerçekte âşıkın sevdiğine kavuşabilmesi yolunda yardımcılık görevini yerine getirmekten geri durmaz. Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için şeytan figürünün yanı sıra, “gölge” ve “mikro evren” gibi sembolik ifadelere başvurmak yararlı olacaktır. Sonuçta rakip; insanın bilinçlenme, ruhsal tekâmül, kendini, gerçekleştirme ve özgürleşmesi için gayet önemli ve gerekli bir faktördür.

Anahtar Kelimeler

• Âşık
• Sevgili
• Rakip
• Şeytan
• Gölge
• Mikro evren

Some Evaluations Regarding The Rival Figure

Abstract

In literary texts, especially in poetry, the rival figure is constantly negated and even identified with the Devil. In other words, the rival figure, which is generally described as the “Devil” in classical Turkish poetry, mostly appears as a negative entity. Even if this perception would be considered true from an external point of view, it should be known that it is not exactly the case in the esoteric sense. The rival figure is significant in the ontological context for human beings to have true knowledge about existence, becoming, and being aware of their reality. Even though the rival is identified with the “Devil” as a dominant character, he does not refrain from fulfilling his duty of helping the lover to meet his beloved. To understand the subject better, it will be useful to refer to symbolic expressions, such as "shadow" and "microcosm", along with the figure of the Devil. After all, the rival figure is a very important and necessary factor for human consciousness, spiritual evolution, self-realization, and liberation.

Keywords

• Lover
• Beloved
• Rival
• Devil
• Shadow
• Microcosm.

Kaynakça

1. Bahtiyar, Lale. Sufî, Tasavvufi Arayışın Dışavurumu. çev. Mehmet Temelli. İstanbul: İz Yayıncılık, 2006.
2. Bennet, Edward A. Jung Aslında Ne Dedi ?. çev. Işıl Çobanlı Erdönmez. İstanbul: Say Yayınları, 2006.
3. Bilkan, Ali Fuat. Nâbî Divanı. C. I, İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1. Basım, 1997.
4. Çavuşoğlu, Mehmet. Vasfî Divanı, Tenkitli Basım. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1980.
5. Çavuşoğlu, Mehmet. Divanlar Arasında. Ankara:Umran Yayınları, 1981.
6. Demirel, H. Gamze. 18. Yüzyıl Şairlerinden Beliğ Mehmed Emin Divanı (İnceleme, Tenkitli Metin). Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2005.
7. Eliade, Mircea. İmgeler Simgeler. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. İstanbul: Gece Yayınları, 1992.
8. Eliade, Mircea. Ebedi Dönüş Mitosu. çev. Ümit Altuğ. İstanbul: İmge Kitabevi, 1994.

9. Erdoğan, Kenan. Niyâzî-i Mısrî Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1998.
10. Fordham, Frieda. Jung Psikolojisinin Ana Hatları. çev. Aslan Yalçıner. İstanbul: Say Yayınları, 6. Basım, 2004.
11. Guénon, Rene. İslâm Maneviyatı ve Taoculuğa Toplu Bakış. çev. Mahmut Kanık. İstanbul: İnsan Yayınları, 3. Basım, 2016.
12. Hucvirî. Keşfu’l-Mahcûb. yay. haz. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergah Yayınları, 2. Basım, 1996.
13. Hüseyin Remzi. Lugat-ı Remzî. C. I. İstanbul: Hüseyin Remzî Matbaası, 1305/1888.
14. Jacobi, Jalande. C. G. Jung Psikolojisi. çev. Mehmet Arap. İstanbul: İlhan Yayınevi, 2002.
15. Jung, Carl G. Anılar, Düşler, Düşünceler. yay. haz. Anniela Affé. çev. İris Kantemir. İstanbul: Can Yayınları, 2001a.
16. Jung, Carl G. Dört Arketip. çev. Saffet Murat Tura. İstanbul: Metis Yayınları, 2001b.
17. Jung, Carl G. Jung - Seçme Yazılar. Derleyen. Anthony Storr. çev. Levent Özşar. Ankara: Dost Kitabevi, 2006.
18. Kaya, Nusret. Evrenin Dili, İstanbul: Sistem Yayıncılık, 2004.
19. Konuk, Ahmet Avni. Mesnevî-i Şerîf Şerhi. C.IV. haz. Selçuk Eraydın-Mustafa Tahralı. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2004.
20. Macit, Muhsin. Nedim Divanı. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2016.
21. Onay, Ahmet Talat. Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü. haz. Cemal Kurnaz. Ankara: Birleşik Yayınevi, 2007.
22. Öztürk, Yaşar Nuri. Kur’an’ın Temel Kavramları. İstanbul: Yeni Boyut Yayınları, 19. Basım, 1999.
23. Râgıb el-Isfahanî. Müfredat. çev. Abdullah Güneş-Mehmet Yolcu. İstanbul: Yarın Yayınları, 2015.
24. Schimmel, Annemarie. Tasavvufun Boyutları. çev. Ender Gürol. İstanbul: Adam Yayınları, 1982.
25. Schimmel, Annemarie. Tanrı’nın Yeryüzündeki İşaretleri. çev. Ekrem Demirli, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2004.
26. Schimmel, Annemarie. Muhammed İkbal. çev. Senail Özkan, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2. Basım, 2007.
27. Şentürk, Ahmet Atilla. “Klasik Osmanlı Edebiyatında Tipler I: Rakip”. Türkiyat Mecmuası. 20 (1997), 333-413.
28. Tarlan, Ali Nihad. Necati Bey Divanı, İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1963.
29. Tarlan, Ali Nihad. Zâtî Divanı. C.II. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1967.
30. Tarlan, Ali Nihad. Fuzulî Divanı Şerhi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1985.
31. Tarlan, Ali Nihad. Ahmed Paşa Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1992.
32. Tatlısu, Ali Osman. Esmâü’l-Hüsnâ Şerhi. Ankara: Akçağ Yayınları, 1967.
33. Tulum, Mertol, M. Ali Tanyeri. Nev’î, Divan, Tenkidli Basım. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1977.
34. Yavuz, Kemal; Orhan Yavuz. Muhibbî Divanı. C.I. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2016.
35. Yılmaz, Hakkı. Tebyinü’l-Kur’an, C. I, İstanbul: İşaret Yayınları, 2. Basım, 2015.