Cumhuriyet Devrinde Arap Harfleriyle Yazılmış Bir Mesnevi: ‘Kıssa-i Ashāb-ı Fı̄l’

Fil Suresi’nin Kur’an-ı Kerim’de ve dinî kaynaklarda yer alan biçimleri Türk edebiyatının muhtelif eserlerinde kendine yer bulur. Kıssa özelliği gösteren ve tahkiye geleneğine uygunluğuyla öne çıkan “Fil Vakası” dinî, edebî ve tarihî yönleriyle farklı disiplinlerde incelenmiştir. Bu çalışmada Fil Vakası ve Suresi’ni Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında şiir türüne taşıyan Ali Baki’nin (1897-1956) Ḳıṣṣa-i Aṣḥāb-ı Fīl eseri incelenmiştir. Şiiri özgün kılan noktalar muhtevası ve eserin klasik Türk edebiyatının tür ve söylem biçimine uygun şekilde yazılmış olmasıdır. Ayrıca Arap harfleri ve klasik Osmanlı imlası ile kaleme alınması eseri, çoğu çağdaşından farklı bir konuma taşır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel metot tercih edilmiştir. Kur’an-ı Kerim ve incelemeye esas olan şiir arasındaki doğrudan yahut dolaylı münasebetler metinlerarası teknikler ve manzum hikâye unsurları aracılığıyla açıklanmıştır. Bu çalışmanın amacı sureye yönelik farklı görüşlerin tespiti ve değerlendirmesinden ziyade olay ve surenin edebî bir eserde kazandığı estetik değere odaklanmaktır. Bu doğrultuda eser hem dış yapı hem de iç yapısı bakımından ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Yapılan inceleme neticesinde Ali Baki’nin Ḳıṣṣa-i Aṣḥāb-ı Fīl mesnevisini Fil Vakası’nın genel kabul gören tefsirine göre tasarladığı, şekil ve dil bakımından halk ve klasik şiirinin özelliklerini tek bir eserde harmanlamayı başardığı anlaşılmıştır.

The forms of Surah Al-Fil found in the Qur’an and religious sources have also been incorporated into various works of Turkish literature. The "Incident of the Elephant" is a qissa that conforms to narrative traditions, examined from religious, literary, and historical perspectives across disciplines. This study analyses Ali Baki’s (1897–1956) work Ḳıṣṣa-i Aṣḥāb-ı Fīl, which adapts the Incident of the Elephant and the Surah into the poetic genre of Turkish literature from the Republican era. The poem's originality lies in its content and adherence to classical Turkish literature's genre and discourse style. Moreover, the fact that it was written in Arabic script and classical Ottoman orthography distinguishes it from many of its contemporaries. The study employs a qualitative research approach, precisely the descriptive method. The direct or indirect relationships between the Qur’an and the analysed poem are explained through intertextual techniques and elements of verse narratives. This study aims to emphasise the aesthetic value that both the event and the surah bring to a literary work rather than to assess different interpretations of the surah. In this context, the work has been analysed in detail in terms of both its external and internal structure. The analysis indicates that Ali Baki created Ḳıṣṣa-i Aṣḥāb-ı Fīl by utilising prevalent interpretations of the Incident, effectively merging aspects of both folk and classical poetry in terms of form and language features.