Şemseddin Sami’nin Tiyatro Eserlerinde İlkörneksel (Arketipik) Yolculuk

The concept of archetype, developed by Carl Gustav Jung, one of the founders of modern psychology, refers to the "original sample" or "first images" located in the collective unconscious of humanity, regardless of religion, language or race. One of these archetypes, the “journey,” is a universal phenomenon that represents the internal and external transformation process of the hero in modern literature, as well as in mythological and legendary narratives. In this context, the journey tells the story of a chosen hero's struggle to mature through various tests and going through the stages of "departure", "adulthood" and "return" in his/her adventure to turn the chaos in his/her society into order. In this process, the hero completes his/her transformation by not only overcoming the obstacles in the outside world but also discovering her own self. In this study, the heroic journeys in Şemseddin Sâmi's plays "Besâ yahut Ahde Vefa", "Seydi Yahya", "Gâve" and "Vicdan" were examined in terms of the stages of departure, initiation and return on the basis of Joseph Campbell's "The Hero's Endless Journey" theory. The analysis concluded that the heroes encountered both external obstacles and internal conflicts and matured spiritually through them. As a result of the study, it was observed that Şemseddin Sâmi created a modern hero type by taking advantage of the structural features of mythical narratives and tried to create a sense of identification in the reader/audience through the tragedies, tests and internal struggles experienced by the heroes. Thus, the author reinterpreted the hero's mythical journey from a symbolic perspective by treating the individual's struggle to realize his/her own self on a universal and literary level.

Modern psikolojinin kurucularından Carl Gustav Jung tarafından geliştirilen ilkörnek (arketip) kavramı din, dil, ırk farkı gözetmeksizin insanlığın ortak bilinçdışında yer alan “asıl numune” veya “ilk imgeler”i ifade etmektedir. Bu ilkörneklerden biri olan “yolculuk”, mitolojik ve efsanevî anlatılarda olduğu gibi modern edebiyatta da kahramanın içsel ve dışsal dönüşüm sürecini temsil eden evrensel bir olgudur. Bu bağlamda yolculuk, seçilmiş bir kahramanın içinde bulunduğu toplumdaki kaosu düzene çevirmek amacıyla çıktığı macerada “yola çıkış”, “erginlenme” ve “dönüş” evrelerinden geçerek çeşitli sınavlarla olgunlaşma mücadelesini anlatır. Bu süreçte kahraman, sadece dış dünyadaki engelleri aşmakla kalmayıp aynı zamanda kendi benliğini keşfederek dönüşümünü tamamlar. Bu çalışmada, Şemseddin Sâmi’nin “Besâ yahut Ahde Vefa”, “Seydî Yahyâ”, “Gâve” ve “Vicdan” adlı oyunlarındaki kahraman yolculukları, Joseph Campbell’ın “Kahramanın Sonsuz Yolculuğu” kuramı temelinde yola çıkış, erginlenme ve dönüş evreleri açısından incelenmiştir. İncelemede, kahramanların hem dışsal engellerle hem içsel çatışmalarla karşılaşıp bunlar aracılığıyla ruhsal açıdan olgunlaştıkları sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda Şemseddin Sâmi’nin mitik anlatıların yapısal özelliklerinden yararlanarak modern bir kahraman tipi ortaya koyduğu; kahramanların yaşadığı trajediler, sınavlar ve içsel mücadeleler aracılığıyla okuyucuda/seyircide özdeşlik hissi yaratmaya çalıştığı gözlemlenmiştir. Böylece yazar, bireyin kendiliğini gerçekleştirme mücadelesini evrensel ve edebî bir düzlemde işleyerek kahramanın mitik yolculuğunu sembolik açıdan yeniden yorumlamıştır.