P. Fahriye’nin Roman ve Hikâyelerinde Aşkın Tezâhürü

Öz

Tanzimat sonrası Türk edebiyatında kadın yazarlara ev sahipliği yapan başlıca dergilerden biri Hanımlara Mahsus Gazete olmuştur. Bu derginin yazar kadrosu içinde yer alan birbirinden önemli kadın imzaları arasında hakkında çok az bilgiye sahip olduğumuz P. Fahriye de vardır. Burada kendine mahsus bir köşesi de bulunan P. Fahriye, dergide hem küçük romanlar hem de kısa hikayeler yazmıştır. Gazetenin okurlarına ayrı basım olarak da verdiği Dilfikâr romanı, “Madelen”, “Sebat”, “Mağdure”,” Rakibe” “Pakize”, “Nahide” adlarını taşıyan altı hikayesi ile “Hitâb-ı Maderâne” şiiri Hanımlara Mahsus Gazete dergisinde yayımlanmıştır. Tanzimat dönemi kadın edebiyatçıları arasında yer alan P. Fahriye, Fatma Aliye gibi ahlakçı, gelenekçi bir tutuma sahiptir ancak ondan kadının aşk duygusunu evlendikten sonra yaşaması gereken bir duygu olduğu fikriyle ayrılmaktadır. P. Fahriye, aşkı, evlilik öncesinde yaşanan, bireyleri evliliğe hazırlayan ve bu sürecin doğal bir parçası olarak görmektedir. Devrinin yazarları içinde geleneğe yakın, genç kızların çok erken yaşlarda evliliklerine karşı çıkması açısından da çağdaş bir yazardır. Bu çalışmada P. Fahriye’nin Dilfikâr romanı ve beş hikayesi üzerinden aşka bakış açısı ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• P. Fahriye,
• Dilfikâr,
• hikâye tahlili,
• aşk,
• psikoloji,
• Hanımlara Mahsus Gazete

The Manifestation of Love in P. Fahriye’s Stories

Abstract

One of the leading periodicals that provided a platform for women writers in post-Tanzimat Turkish literature was Hanımlara Mahsus Gazete. Among the many significant female voices in its roster of contributors was P. Fahriye, about whom we possess very limited information. P. Fahriye, who also had a regular column of her own in the journal, wrote both short novels and short stories for the publication. Her novel Dilfikâr, which the newspaper also distributed as a separate print for its readers, along with her six short stories titled ‘Madelen’, ‘Sebat’, ‘Mağdure’, ‘Rakibe’, ‘Pakize’ and ‘Nahide’ and her poem ‘Hitâb-ı Maderâne’ were all published in Hanımlara Mahsus Gazete. As one of the women writers of the Tanzimat period, P. Fahriye adopted a moralistic and traditionalist stance similar to that of Fatma Aliye; however, she diverged from her in rejecting the notion that a woman’s experience of love should occur only after marriage. P. Fahriye regarded love as a sentiment to be experienced prior to marriage, one that prepares individuals for marriage and constitutes a natural part of that process. Among the writers of her time, she was close to tradition yet also progressive in her opposition to the marriage of young girls at very early ages. This study examines P. Fahriye’s perspective on love through her novel Dilfikâr and five of her short stories.

Keywords

• P. Fahriye
• Dilfikâr,
• love,
• story analysis,
• psychology,
• Hanımlara Mahsus Gazete

Kaynakça

1. Dönmez, Erdem. 19. Yüzyıl Türk Romanında Muhafazakarlık. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2022.
2. Düzgün, Elif Gizem. Bir Aşk Söyleminden Parçalar Işığında Türk Romanına Bakış (1872-1950). Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2022.
3. Gökçek, Fazıl. “Tanzimat Dönemi Roman ve Hikayelerinde Kadın-Erkek İlişkilerinin Düzenlenişi ile ilgili Bazı Tespitler”. Türk Yurdu Dergisi, 20/153-154, (2000), 126-132.
4. Kanter, Beyhan. Servet-i Fünûn Edebiyatı Romanlarında Aile, Kadın ve Çocuk. Elâzığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2009.
5. Karaca, Şahika. Türk Edebiyatında Çocuk; Milli Kimlik İnşası 1900-1923. Kesit Yayınları, 2013.
6. Özcan, Recai. Türk Romanında Aşk (1872-1928), Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2008.
7. P. Fahriye. Dilfikâr. Hanımlara Mahsus Gazete Matbaası, 1901.
8. P. Fahriye. “Hikâye çantası: Madelen”, Hanımlara Mahsus Hikayeler. Yay. haz. Hüsniye Gülsev Koç. 66-77. İstanbul: Turkuvaz Kitap, 2021.

9. P. Fahriye. “Hikâye çantası: Sebat”. Hanımlara Mahsus Hikayeler. Yay. haz. Hüsniye Gülsev Koç. 125-148. İstanbul: Turkuvaz Kitap, 2021.
10. P. Fahriye. “Hikâye çantası: Mağdure”. Hanımlara Mahsus Hikayeler. Yay. haz. Hüsniye Gülsev Koç. 180-196. İstanbul: Turkuvaz Kitap, 2021.
11. P. Fahriye. “Hikâye çantası: Rakibe”. Hanımlara Mahsus Hikayeler. Yay. haz. Hüsniye Gülsev Koç. 351-381. İstanbul: Turkuvaz Kitap, 2021.
12. P. Fahriye. Nahide (tefrika hikâye). Hanımlara Mahsus Gazete. nr. 6 (406), 10 Nisan 1319 (1903).
13. Uştuk, Ozan. “Aşk örüntüleri üzerine bir anlatı analizi”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16/3 (2016), 59-70.
14. Vanwesenbeeck, İclal. “The Voice of a Pragmatic Moralist: Slavery, Marriage, and Doppelgängers in P. Fahriye’s Turn-of-the-century Novella Dilfikâr (The Brokenhearted)”. Nesir 4 (Nisan 2023): 155-185.
15. Yurtseveroğlu, Ezgi. Romantik İlişkilerdeki Aşk Bağımlılığı ve Yetişkinlerin Bağlanma Stilleri Arasındaki İlişki, Osmaniye: Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2024.