A Poetry Anthology Compiled by Râmiz and the Identification of Certain Previously Unrecorded Poems

Abstract

Academic studies on poetry anthologies (şiir mecmuaları), which constitute one of the principal sources of Classical Turkish Literature, have increased steadily in recent years. Through such studies, previously unknown poems have been identified, and the works of certain poets—whose names were known but whose poems had remained inaccessible—have been brought to light. The anthology examined in this article is entitled Mecmûʿa-i Eşʿâr, registered in the Millî Kütüphane under the shelfmark 06 Mil Yz C3, and contains poetic samples by numerous poets dating from the fifteenth to the nineteenth centuries. The anthology includes various verse forms such as ghazal, qasida, terkīb-i bend, müstezād, and qiṭʿa. In addition to Persian poems, the manuscript comprises 153 Turkish poetic compositions attributed to 67 identifiable poets. Based on the phrase “lı̄-Nāmıḳıhi” appearing on folio 28a, the compiler is presumed to have been a poet using the pen name Râmiz. In parallel with findings obtained from studies on other anthologies, the examination of this manuscript has yielded significant new data, including the identification of poems not found in certain poets’ divans and the emergence of poets whose names are absent from biographical sources (tezkires). Through this anthology, several poems by poets such as ʿAmîkî, Emîr, Faʾik, and Sehvî—unattested in published divans and scholarly studies—have also been identified. The technical framework of the study, as well as the descriptive and classificatory methodology applied to the poems, has been prepared in accordance with the Systematic Classification of Poetry Anthologies (MESTAP).

Keywords

• Classical Turkish Literature
• Râmiz
• poetry anthologies
• MESTAP.

Râmiz’in Derlediği Şiir Mecmuası ve Bazı Yeni Şiirler

Öz

Klasik Türk edebiyatının önemli kaynakları arasında yer alan mecmualar üzerine yapılan akademik çalışmalar hatırı sayılır bir seviyeye ulaşmıştır. Bu araştırmalar sayesinde bazı yeni şiirler gün yüzüne çıkmakta, adı bilinen ama şiir örneğine tesadüf edilememiş şairlere ait kimi örnekler de tespit edilmektedir. Bu çalışma kapsamında ele alınacak mecmua da 15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar birçok şairin şiir örneklerini ihtiva etmektedir. Milli Kütüphane 06 Mil Yz C3 numarada “Mecmû’a-i Eş’âr” ismiyle kayıtlı olan bu şiir mecmuasında gazel, kaside, terkib-i bent, müstezat, kıta, lügaz, muamma gibi muhtelif nazım şekillerinden şiir örnekleri bulunmaktadır. Farsça şiir örneklerinin de yer aldığı mecmuada 65 şaire ait 154 Türkçe manzume yer almaktadır. Metnin 28a varağındaki gazelin başlığında yer alan “Li-nâmıkıhî” ibaresinden anlaşıldığı kadarıyla bu mecmua mürettibinin Râmiz isimli şair olması kuvvetle muhtemeldir. Tespit edilebildiği kadarıyla mecmuada en çok şiir örneği dokuz şiir ile Nâbî’ye aittir. Birçok mecmuada karşılaşabileceğimiz sonuçları içeren bu şiir mecmuasında da şairlerin divanlarında bulunmayan şiirleri içermeleri, tezkirelerde adı geçmeyen bazı şairlerin şiirlerini ihtiva etmeleri, divanı bilinmeyen bazı şairlerin şiirlerini gün yüzüne çıkarmaları gibi bazı mühim bilgiler ortaya konulmuştur. Mecmuada bazı yeni şiir örnekleri de tespit edilmiştir. Söz gelimi Hâkî, Amîkî, Ahmed, Sehvî mahlaslı şairlere ait bazı şiirler, bu çalışma neticesinde ilim dünyasının istifadesine sunulmuş olacaktır. Çalışmamızın teknik hususiyetleri ile şiirlerin tavsif ve tasnifi, Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi-MESTAP’a göre hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mecmua
• MESTAP
• şiir mecmuaları
• Klasik Türk Edebiyatı.

Kaynakça

1. Akkuş, Metin. Nefʿî Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-206118/nefi-divani.html
2. Akpınar, Şerife. “Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi ‘3469’ Numarada Kayıtlı Bir Şiir Mecmûası”. Turkish Studies – International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 10/8 (2015), 341–384. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8180
3. Aksoyak, İsmail. “Dîvân (Haşmet)”. Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. Erişim 12 Ocak 2026. http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-hasmet
4. Altok, Zeynep, “Nazire Mecmualarına Tarihselci Bir Yaklaşım” Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Mecmûa – Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı, ed. Hatice Aynur vd. İstanbul: Turkuaz Yayınları, 2012, 135-155.
5. Atik Gürbüz, İncinur. “İBB Atatürk Kitaplığı ‘K403’ Numaralı Mecmuanın MESTAP’a Göre Tasnifi”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 22 (2019), 37–110.
6. Aydemir, Yaşar, “Şairlerin Edebî Kişiliğinin Tespitinde Mecmuaların Rolü”, Türk Kültürü, 464(Aralık 2001), 731–744. Aydemir, Yaşar. Behiştî Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-199899/vizeli-ramazan-behisti-divani.html
7. Aydemir, Yaşar. “Metin Neşrinde Mecmuaların Rolü ve Karşılaşılan Problemler”. Turkish Studies 2/3 (2007), 122–137.
8. Bilkan, Ali Fuat. Nâbî’nin Türkçe Dîvânı (Karşılaştırmalı Metin). Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1993.

9. Canım, Rıdvan. Tezkiretü’ş-Şuʿarâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ (Tenkitli Metin). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018.
10. Çeçen, Mehmet Korkut. Sabrî Mehmed Şerîf: Hayatı, Sanatı, Dîvânı’nın Tenkitli Metni ve Tahlili. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2010.
11. Çukurlu, Talip. “İstanbul Millet Kütüphanesi Ali Emiri Koleksiyonu 34 Ae Manzum 234 Numaralı Şiir Mecmuasının MESTAP’a Göre Tasnifi”. Academic Social Resources Journal 7/35 (2022), 321–342.
12. Demirel, Şener. Şehrî: Hayatı, Sanatı, Dîvânının Tenkitli Metni ve Tahlili. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1999.
13. Erdem, Melike. Bursalı Tâlib ve Dîvânı (Tenkitli Metin ve İnceleme). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Lisans Tezi, 1994.
14. Erten, Saniye Ruken. Kayseri Raşit Efendi Eski Eserler Kütüphanesi’ndeki Bağdatlı Rûhî Dîvânı Nüshası (Metin-İnceleme). Yozgat: Yozgat Bozok Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
15. Esir, Hasan Ali. Hafız-zâde Seyyid Mehmed Saʿdî Çelebi Dîvânı (İnceleme–Metin–Sözlük–İndeks). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1994.
16. Evecen, Doğan. 17. Yüzyıldan Üç Mecmûa-i Eşʿâr. Çanakkale: Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
17. Eyüboğlu, E. Kemal. On Üçüncü Yüzyıldan Günümüze Kadar Şiirde ve Halk Dilinde Atasözleri ve Deyimler. 2 Cilt. İstanbul: Doğan Kardeş Matbaacılık; 1973, 1975.
18. Gözitok, M. A. “Ahmed Hamdullâh Efendi’nin Ferâ’idu’l-Âsâr ve Harâ’idü’l-Eş‘âr İsimli Mecmûası”, Mavi Atlas, 8/1 (2020), 128-145. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.698456
19. Gülpınar, Rukiye. Şeyh Ahmed Hüsâmî Efendi Dîvânı (İnceleme–Metin). Aksaray: Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
20. Gürbüz, Mehmet. “Şiir Mecmûaları Üzerine Bir Tasnif Denemesi”. Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Mecmûa – Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı, ed. Hatice Aynur vd. İstanbul: Turkuaz Yayınları, 2012, 99–113.
21. Harmancı, M. Esat. Süheylî Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55750,suheyli-divanipdf.pdf
22. Kaplan, Yunus. “Beyitlere Akseden Ateş”. Journal of Turkish Language and Literature 7/1 (2021), 94–119.
23. Kara, Veysel. Suyolcuzâde Mehmed Necîb’in Hayatı, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme ve Transkripsiyon). Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
24. Karavelioğlu, Murat A. Şemʿî Dîvânı. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2014.
25. Kavruk, Hasan. Şeyhülislâm Yahyâ Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78405/seyhulislam-yahya-divani.html
26. Kaya, Bayram Ali. Azmizâde Hâletî Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56159,azmizade-haleti-divanipdf.pdf
27. Kılıç, Atabey. “Mecmûa Tasnifine Dair”. Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Mecmûa – Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı, ed. Hatice Aynur vd. İstanbul: Turkuaz Yayınları, 2012, 75–96.
28. Kılıç, Atabey. Ahmed Neylî Dîvânı. İzmir: Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1994.
29. Kızıltoprak, Halil. “Nâbî’nin Yayımlanmamış Üç Şiiri”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi 9/19 (2023), 308-317.
30. Koncu, Hanife – Çakır, Müjgân‚ “Şairleri Yetiştiren Bir Kaynak Olarak Mecmûa”, Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII, Mecmua: Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı, ed. Hatice Aynur vd. İstanbul: Turkuaz Yayınları, 2012, 117-134.
31. Köksal, M. Fatih, “Seyyid Nesîmî’nin Bilinmeyen Tuyuğları”, Journal of Turkish Studies – Türklük Bilgisi Araştırmaları (Âgâh Sırrı Levend Hatıra Sayısı I), Harvard University, C. 24, 2000, 187-208.
32. Köksal, M. Fatih, “Seyyid Nesîmî’nin Yayımlanmamış Şiirleri”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 50 (2009), 77-137.
33. Köksal, Mehmet Fatih. “Şiir Mecmûalarının Önemi ve Mecmûaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)”. Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VII: Mecmûa – Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı, ed. Hatice Aynur vd. İstanbul: Turkuaz Yayınları, 2012, 409–431.
34. Kut (Alpay), Günay. “Veysî’nin Divanında Bulunmayan Bir Kasidesi Üzerine”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 18 (1971), 169–178.
35. Küçük, Sabahattin. Bâkî Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78361/baki-divani.html
36. Musluoğlu, Ferhat. Hayretî Dîvânı (Tenkitli Metin – Dil İçi Çeviri). Çanakkale: Paradigma Akademi, 2022.
37. Öztekin, Özge. Râsîh Dîvânı (İnceleme–Tenkitli Metin–Özel Adlar Dizini). Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1997.
38. Polat, Fatih. Râmiz Mehmed Efendi Dîvânı (Edisyon Kritik–Metin–İnceleme). Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2003.
39. Samsakçı, Mehmet. 19. Asır Mevlevî Şairi Galatalı Safvet: Hayatı ve Bütün Şiirleri; İbnülemin’in Kemâlü’s-Safve’si (Çeviriyazı). İstanbul: Hiperyayın, 2021.
40. Tanyıldız, Ahmet. “Şiir Mecmûalarının Neşri Hakkında”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/21 (2012), 224–239.
41. Tanyıldız, Ahmet. “Tahran’da Bulunan Türkçe Bir Şiir Mecmûası ve Neşredilmemiş Bazı Şiirler”. Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi. 2 (Aralık 2015), 39-87.
42. Tığlı, Fatih. Bursalı Rahmî Çelebi ve Dîvânı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
43. Üst, Sibel. Edirneli Nazmî Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/57766,edirneli-nazmi-divanipdf.pdf
44. Vural, Büşra Çelik. Hayâlî Bey Dîvânı (İnceleme–Tenkitli Metin–Dil İçi Çeviri). Antalya: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021.
45. Yağmur, Bahri. Hilâlî Dîvânı (İnceleme–Metin). Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1998.
46. Yıldırım, Ali. İshak Çelebi (Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânının Edisyon Kritiği). Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1991.
47. Yorulmaz, Hüseyin. Koca Râgıp Paşa Dîvânı (Araştırma–Metin). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1989.