TARAMA SÖZLÜĞÜ VE TÜRKÇE SÖZLÜK’E GÖRE ANLAM GENİŞLEMESİNE UĞRAMIŞ KELİMELER

Öz

Tarihî süreçte sözcüklerin yer aldıkları ortamların değiştiği görülür. Bu da bize sözcüklerin anlam alanlarının sabit değil, değişken olduğunu gösterir. Dili kullananların varlıkla ilişkisinin güçlenmesi, bilgisinin artması sözcüklerin anlam alanlarının bölünmesine; varlıkla ilişkinin zayıflaması ve bilginin azalması anlam alanlarının birleşmesine, anlam alanlarının komşu alanları da içine almasına neden olmaktadır. Yani kelimelerin anlam alanlarının genişlemesi veya daralması dili kullanan insanın varlıkla olan ilişkisiye yakından alakalıdır.

Dildeki değişimin temelinde iletişimsel gereksinimler yatar. Anlam değişmelerinin temelinde de yatan pek çok neden vardır. Bunlar dil içi ve dil dışı nedenler olmak üzere iki grupta incelenebilir.

Sözcükler, anlam sayısı ve kapsamı açısından ele alındığında başka anlama geçiş, anlam daralması, anlam genişlemesi; duygu değeri açısından ele alındığında anlam iyileşmesi, anlam kötüleşmesi şeklinde tasnif edilebilir. Bu çalışmada kelimeler sadece anlam genişlemesi ve bu başlık altında kelimeler tasnif edilecektir. Bunlar alt başlık olarak mecazlaşma, komşuluk ilişkisi, eksiltme, tabu, argo, terimleşme, teknolojik gelişmelere bağlı kazanılan anlamlar.

Anahtar Kelimeler

• Sözlük,Dil,Anlam

Kaynakça

1. Aksan, Doğan (2009), Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi, Engin Yayınevi, Ankara.
2. Aksan, Doğan (2003), Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim I.II.III., Türk Dil Kurumu Yayınları: 439, Ankara.
3. Bilgin, Muhittin (2006), Anlamdan Anlatıma Türkçemiz, Anı Yayıncılık, Ankara.
4. Caferoğlu, Ahmet (1968), “Filolojide İnsan Ve Hayvan Soybirliği”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1968, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 1-15.
5. Erol Arslan, Hülya (2008) Eski Türkçeden Eski Anadolu Türkçesine Anlam Değişmeleri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
6. Freud, Sigmund (2008), Totem ve Tabu (Çev. Hasan İhsan), Alter Yayıncılık, Ankara.
7. Karabulut, Ferhat ve Ospanova, Gulmira (2013), “Örtmece Sözlerin Mantığı: Kazak Türkçesi İle Türkiye Türkçesinde Karşılaştırmalı Model Analizi” Teke Dergisi, Sayı: 2/2, s. 122-146.
8. Karaağaç, Günay (2012), Türkçenin Dil Bilgisi, Akçağ Yayınları: 1049, Ankara.

9. Karakaya, Şerafettin (2007), Dil Gelişimi ve Dil Politikası, Akçağ Yayıncılık, Ankara.
10. Korkmaz, Zeynep vd. (2009), Türk Dili ve Kompozisyon, Ekin Basın Yayın Dağıtım, Bursa.
11. Leech, Geoffrey (1978), Semantics, Penguin Books Ltd, Great Britain.
12. Martinet, Andre (1998), İşlevsel Genel Dilbilim (çev. Berke Vardar), Multilingual Yayınları, İstanbul.
13. Porzig, Walter (2011), Dil Denen Mucize (çev. Vural Ülkü), Türk Dil Kurumu Yayınları: 617, Ankara.
14. Saussure, Ferdinand (2001), Genel Dilbilim Dersleri (çev. Berke Vardar), Multilıngual Yayınları, İstanbul.
15. Tarama Sözlüğü (1996), Türk Dil Kurumu yayınları, Ankara.
16. Türkçe Sözlük (2005), Türk Dil Kurumu yayınları, Ankara.
17. Ullmann, Stephen (1962), Semantics, An Introduction to The Science of Meaning, Oxford Basil Blackwell, New York.
18. Üstüner, Ahat (2009), “Örtmece Sözlerle İlgili Terimler” Turkish Studies, Sayı: 4/8, s. 166-176.
19. Vendryes, J. V. (2001), Dil ve Düşünce (çev. Berke Vardar), Multilingual Yayınları, İstanbul.