HURÛFÎ ŞAİR ARŞÎ’NİN NESÎMÎ’NİN GAZELLERİNE NAZÎRELERİ
Öz
Bu çalışmada, XVI. yüzyıl Osmanlı sahası divan şairlerinden Hurûfî Arşî’nin şiirlerinde Nesîmî etkisi biçim ve içerik açısından incelenecektir. Bunun için, Arşî’nin Nesîmî’ye yazdığı nazire gazeller tespit edilmiş ve inceleme bu şiirler üzerinden yapılmıştır. Araştırma yöntemi olarak literatür taraması ve şerh yöntemi kullanılmıştır.
Nesîmî, gerek samimi üslûbu ve gerek şiirindeki yetkinlik sebebiyle divan şairlerini etkilemiştir. Bununla beraber, Nesîmî’den en çok etkilenenler, onunla aynı inancı ve düşünceyi paylaşanlar olmalıdır.
Nesîmî, XIV. yüzyıl divan şairidir. I. Murad döneminde Bursa’ya kadar gelmiş, propagandalara başlamıştır; ancak o, Hurûfî olmasından dolayı Anadolu’da benimsenmemiştir. Bu yüzden çok geçmeden Halep’e gitmiş ve faaliyetlerini burada sürdürmüştür.
Hurûfîlik, XIV. yüzyılın İran’ında ortaya çıkan İslam temelli mistik bir akımdır. Bu akım, kurucusu Fazlullah Esterâbâdî’nin Timurlular tarafından idam edilmesinden ve takipçilerine baskı yapılmasından sonra Hindistan, Suriye, Irak, Mısır ve Anadolu’ya yayılmıştır. Hayatını kurtarmak ve Hurûfîlik düşüncesini yaymak üzere Anadolu’ya gelen Hurûfîlerin en önemlilerinden biri, Fazlullah Esterâbâdî’nin halifelerinden Nesîmî’dir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aksu, Hüsamettin. (1995). Fazlullah-ı Hurûfî. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt: 12, s. 277-279.
- Âmiloğlu. (2014). Arş-nâme Tercümesi. (1. Baskı). haz. Fatih Usluer, İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
- Aslan, Murat. (2019). Arşî Divanı’nda Hurûfîlik, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
- Ayan, Hüseyin. (1990). “Önsöz”, Nesîmî Divanı, Ankara: Akçağ Yayınları.
- Ballı, Hasan Hüseyin. (2010). Fazlullah Hurûfî ve Hurûfîlik. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi, İzmir.
- Ballı, Hasan Hüseyin. (2012). Çağdaş Hurufilik ya da Şifrecilik Adlı Tebliğin Müzakeresi. Gnostik Akımlar ve Okültizm (XVII. Kelam Anabilim Dalları Koordinasyon Toplantısı). Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınları, 381-383.
- Bashir, Shahzad. (2013). Fazlullah Esterâbâdî ve Hurufilik. (1. Baskı). çev. Ahmet Tunç Şen. İstanbul: Kitap Yayınevi.
- Bilgin, Azmi. (2007). Nesîmî. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 33. Cilt. s. 3-5.
- Çiftçi, Ş. (2014). ‘Allah Âdem’i Kendi Suretinde Yaratmıştır’ Hadisinin Tahric ve Değerlendirmesi. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Yıl: 1. Sayı: 1. s. 1-20.
- Fazlullah Esterâbâdî. (2012). Câvidân-nâme - Dürr-i Yetîm İsimli Tercümesi. (1. Baskı). çev. Derviş Murazâ, haz. Fatih Usluer, İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.