TERSANECİLİK TERİMLERİ İLE KALEME ALINMIŞ EDEBÎ BİR MEKTUP
Öz
Dünya yazınında epistolografi olarak adlandırılan ve 19. yüzyıldan itibaren bilimsel araştırma sahası olarak kabul edilen mektup türü yüzyıllar boyunca varlığını şiirle sürdürmüş Osmanlı Edebiyatı'nın arka bahçesi sayılabilecek nesir ve daha dar çerçevede inşâ geleneği içerisinde değerlendirilmiştir. Bunlardan bilhassa estetik nesir özelliği taşıyan bazı mektuplar resmî yahut hususi olmasına bakılmaksızın münşeat mecmualarında kendilerine yer bulmuştur.
Bilinen ilk örneklerini 16. yüzyıl şairlerinden Yetîm Alî’nin şiirlerinde gördüğümüz denizcilik terimleri Âgehî’nin meşhur kasidesiyle birlikte belirli bir konuma yükselmiş, dönemin tezkirecileri tarafından övgüyle bahsedilen bu kasideye birçok şair tarafından nazireler yazılmış, şiirde ve nesirde gemici dili ve metaforlarını kullanmak bir hüner gösterisine dönüşmüştür.
Makalenin konusu olan bu mektup Mustafâ Refîk (ö. 1913) tarafından neşredilen Letâ’if-i İnşâ adlı eserin ilk cildinde yer almakta olup Azîz Bey tarafından II. Mahmûd’un mühürdarı Hâlet Efendi (ö. 1822)’ye hitaben yazılmıştır. Baştan sona denizcilik terimleri kullanılarak oldukça metaforik bir üslupla yazılan mektup aynı zamanda edebî değer taşımaktadır. Makalenin giriş bölümünde inşâ ve mektup türü hakkında bilgi verildikten sonra mektubun biçim, içerik ve dil hususiyetlerine değinilmiş; son olarak mektubun metnine, sözlüğüne ve ek olarak tıpkıbasımına yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Mektup,Osmanlı İnşâ Sanatı,Gemici Dili,Tersanecilik Terimleri,Letaif-i İnşa
Kaynakça
- Ayverdi, İlhan. (2008), Misalli Büyük Türkçe Sözlük, Kubbealtı Neşriyatı, İstanbul.
- Çağbayır, Yaşar. (2007), Ötüken Türkçe Sözlük, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
- Dankoff, Robert. (2004), Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
- Derdiyok, İ. Çetin (1997). “Eski Edebiyatımızdan Günümüze Mektuplarda Biçim”, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Dergisi S 415, s. 665-671.
- Gültekin, Hasan (2015). Türk Edebiyatında İnşâ: Tarihî Gelişim-Kuram-Sözlük ve Münşeât-ı Koca Râgıb Paşa, AKM Yayınları, Ankara.
- Gürçay, Lütfi (1968). Gemici Dili, Genelkurmay Başkanlığı Deniz Şubesi Yayınları, İstanbul.
- Hisar, Abdülhak Şinasi (2012). Geçmiş Zaman Fıkraları, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
- Kahane Henry, Kahane Renée, Andreas Tietze. (1958). The Lingua Franca in the Levant. Illinois Üniversitesi Matbaası, Illinois.
- Kortantamer, T. (1991). "Nev’î Efendi’nin Sadrazam Sinan Paşa’ya Ders Veren Bir Mektubu". The Journal of Ottoman Studies C 11, S 11, s. 215-228.
- Kütükoğlu, Mübahat S. (1998). Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik), Kubbealtı Neşriyatı, İstanbul.