ESKİ BATI'NIN OCAK TANRIÇALARI: HESTİA-VESTA

Öz

Antik çağ toplumları için kutsal kabul edilen “ocak ateşi” anlamına gelen Hestia, Yunan toplumlarının ocak tanrıçası olarak kabul görmüştür. Antik Yunan’ın Hestia kültü, ateşi sembolize eden ritüelleri içermekte ve Eski Batı’nın kutsal merkezlerin ilk örneğini sunmaktadır. Evi temsil eden bekâr tanrıça zamanla kentin ocak tanrıçası sayılmıştır. Hestia, Roma dininde Vesta adıyla anılmıştır. Vesta kültü, Roma’nın bütünlüğü için büyük öneme sahip olmuştur. Antik yazarlar, devletin ateşinin Vesta tarafından korunduğunun altını çizmektedirler. Tanrıçanın adı bu kültün rahibelerine verilmiştir. Vesta rahibeleri, Roma’nın sonsuz kamusal ocağını koruyanlardır. Onlar, Roma toplumunda oldukça saygın kabul edilmişlerdir. Onların sahip oldukları ayrıcalıklı haklar soylu Roma kadınlarınki ile eşdeğerdedir. Roma toplumunda bu denli saygınlık kazanmış olan bu kadın grubunun ayrıcalıklı olma sebebi elbette ki kutsal görevleridir. Bu çalışma, Eski Batı’nın ocak kültünü Hestia ve Vesta kapsamında tanımlamak ve bu tanımın Yunan ve Roma toplumlarındaki gelişimini antik kaynaklar ışığında ve modern eserler ile destekleyerek incelemeyi ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Anahtar kelimeler: ocak kültü, Hestia, Vesta

Anahtar Kelimeler

• ocak kültü
• hestia
• vesta

Hearth Goddesses of Ancient West: Hesta-Vesta

Öz

Hestia, means “hearth fire”, which is considered sacred in Ancient civilizations, is regarded as Hearth Goddess of the Greeks. Hestia Cult of Ancient Greek consists of rituals symbolizing the fire and presents the first example of holy places of Ancient West. Hestia is called Vesta in Roman religion. Vesta cult has a remarkable position for the integrity of Rome. Ancient writers emphasize that the state hearth was protected by Vesta. The name of the goddess is passed on the priesstess of the cult. Vestals are the ones who protected the Roman public and eternal hearth. Vestals were regarded as incredibly honoured in society. The privileged rights they had were the same as the ones of aristocratic and royal Roman women. The reason why these highly-honoured women were privileged was normally their sacred services. This study aims to describe the hearth cult of Ancient West in the context of Hestia and Vesta and to examine and evaluate the improvement of this description in Greek and Roman societies in the light of ancient and modern sources. Keywords: hearth cult, Hestia, Vesta

Anahtar Kelimeler

• hearth cult
• hestia
• vesta

Kaynakça

1. A. Arşiv Kaynakları
2. CHD- The Hittite Dictionary, Ed. H. Güterbock, H. A. Hoffner, Theo P. J. Vanden Hout, P. M. Goedegebuure, The Oriental Institute of the University of Chicago, Chicago, 2019.
3. CIL- Corpus inscriptionum Latinarum, Ed. Theodore Mommsen and others, Berlin 1893.
4. KBO- Keilschrifttexte aus Boghazköi, Ed. Otten, H. and Rüster, C, Gebr, Mann Verlang, Berlin 1990.
5. KUB- Keilschrifturkunden aus Boghazköi, Ed. Güterbock and Albrecht Goetze, Berlin 1924.
6. RHA- Recherches sur les noms des dieux hittites, E. Laroche, (RHA VII/46) Paris 1946-1947.
7. B. Antik Kaynaklar
8. Aeschines, On the Embassy, Çev. Charles Darwin Adams, Ph.D. Cambridge, MA, Harvard University Press, William Heinemann Ltd, London 1919.

9. Apollodorus, The Library, Çev. Sir James George Frazer, Cambridge, MA, Harvard University Press, William Heinemann Ltd, London 1921.
10. Aristophanes, The Knights, In Three Volumes, Çev. Benjamin Bickley Rogers, William Heinemann, Great Britain 1930.
11. Cicero, De Natura Deorum, II, xxvii, Çev. H. Rackham, Cambridge, Harvard University Press, 1933.
12. Diodorus Sicilus, Library, Çev. Charles Henry Oldfather, the Loeb Classical Library, 1933.
13. Dionysius of Halicarnassus, The Roman Antiquities, Çev. Earrnest Cary, The Loeb Classical Library, 2018.
14. Euripides, Alcestis, Çev. G. Murray, GlobalGrey, 2018.
15. Hesiodos, Tanrıların Doğuşu, 3. Baskı, Çev. F. Akderin, Say Yayıncılık, 2015.
16. Homeric Hymns, Çev. H. G. Evelyn-White, Loeb Classical Library, 1914.
17. Horace, The Odes and Carmen Saeculare of Horace, Çev. John Conington, London, George Bell and Sons, 1882.
18. Livius, The History of Rome, Ed.Canon Roberts, New York. E. P. Dutton and Co. 1912.
19. Pinda, Nemean Odes, Ed. Diane Arnson Svarlien, The Annenberg CPB/Project, 1990.
20. Plato, Phaedrus, Çev. H. Yunis, Cambridge, Cambridge University Press, 2011.
21. Plutarch, Plutarch's Lives. Çev. Bernadotte Perrin, Cambridge, MA. Harvard University Press, William Heinemann Ltd, London 1914.
22. Ovid, Fasti, Çev. Sir J. G. Frazer, Loeb Classical Library, William Heinemann Ltd, London 1959.
23. Ovid, The Poems Of Exile (Tristia, Ex Ponto, Ibis), Çev. Kline, A. S, 2013.
24. Suetonius, The Lives of the Caesars, Çev. J. C. Rolfe, Loeb Classical Library, 1913.
25. Vergilius, Aeneas, Çev. Oktay Akşit, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 1143, Edebiyat Fakültesi Basımevi, İstanbul 1965.
26. B. Modern Kaynaklar
27. ARDZINBA, V., Eskiçağ Anadolu Ayinleri ve Mitleri, Çev. Orhan Uravelli, Kafdav Yayınları, Ankara 2010.
28. ARSLANTÜRK, N., Hitit Metinlerinde Geçen Hatti Tanrıçası: “Kuzzanıšu/Kuzanašu”, Tarih Okulu Dergisi, (11) XXXVI, 2018, s. 403-420.
29. ARENDT, H., The Human Condition, Chicago: University of Chicago Press, Chicago 1958.
30. AYİTER, K., Roma Hukuku Dersleri, Aile Hukuku, 2. Basım, Ankara 1963.
31. BARROW, R. H., Romalılar, Çev. Ender Gürol, İstanbul 2002.
32. BENNETT, F, M., A Theory concerning the Origin and the Affiliations of the Cult of Vesta, The Classical Weekly, The Johns Hopkins University Press, (7)5, 1913, s. 35-37.
33. BENVENUTO, S., Xenophobia, American Imago, The Johns Hopkins University Press, (73)3, 2016, s. 367-379.
34. BOYCE, G., Corpus of the Lararia of Pompeii, Memoirs of the American Academy in Rome, American Academy in Rome, vol. 14, Rome 1937.
35. BURKERT, W., Greek Religion, Çev. John Raffan, Harvard University Press, Cambridge 1985.
36. CARTLEDGE, P., Sparta and Lakonia, 2. Edition, Routledge, London 2002.
37. COUCH, A. J., Roma’nın Eski Hukuk Dönemi’nde Kadın, Prof. Dr. Ali Güzel’e Armağan, Çev. İpek Sevda Söğüt, C. II, İstanbul 2010, s. 1491-1504.
38. DADDI, F. P., Gli dei del Pantheon Hattico: I Teonimi in –šu, SMEA 40/1, 1998, s. 5-27.
39. DEUTSCH, D, On Myth, Ritual, and Psychic Process, Jung Journal: Culture & Psyche, Taylor & Francis, Ltd. on behalf of C.G. Jung Institute of San Francisco (8)4, 2014, s. 69-72.
40. DILLON, M.-Garland, L., Ancient Greece, Second Edition, Routledge, London 2005.
41. ERİŞGİN, Ö. S, Roma Toplumunda Kadının Konumu, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (4)2, 2013, s.1-31. EYÜPOĞLU, İ. Z., Anadolu Mitolojisi, Derin Yayınları, İstanbul 2007.
42. FANTHAM, E.- Foley, H. P. –Kampen, N. B.- Pomeroy, S. B.- Sahpiro, H. A., Women In The Classical World, Oxford University Press, Oxford 1994.
43. FRÖHLİCH, T, Lararien- und Fassadenbilder in den Vesuvstädten: Untersuchungen zur ‘volkstümlichen’ Pompejanischen Malerei. Mainz: Verlag Philipp von Zabern 1991.
44. GALLIA, A. B., Vestal Virgins and Their Families, Classical Antiquity, University of California Press, (34)1, 2015, s. 74-120.
45. GARLAND, R., Children In Athenian Religion, The Oxford Handbook of Childhood and Education In the Classical World (Ed. J. E. Grubbs, T. Parkin, R. Bell), Oxford University Press, Oxford 2013, s. 207-226.
46. GARRISON, E. P., Ancient Greece and Rome, Encyclopedia of Children and Childhood Inn History and Science, (Ed. Paula S. Fass, vd.), Macmillian Reference, USA 2004, s. 53-57.
47. GIACOBELLO, F., Larari Pompeiani: Iconografia e Culto dei Lari in Ambito Domestico, Edizioni Universitarie di Lettere Economia Diretto, Milan 2008.
48. GOLF, B., Citizen Bacchae- Women’s Ritual Practice in Ancient Greece, University of California Press, England 2004.
49. GOUX, J., Vesta, or the Place of Being, Representations, University of California Press(1), 1983, s. 91-107.
50. GÖNENÇ, F. İ., Roma Hukukunda Kadın, Oniki Levha Yayınları, İstanbul 2010.
51. HANSEN, M. H.- Nielsen, T. H., An Inventory of Archaic and Classical Poleis, Oxford University Press, Oxford 2004.
52. HIGGINSON, T. W., The Greek Goddesses, New England Review (1990-), (28) 4, Middlebury College Publications 2007, s. 194-207.
53. HOFFNER, H. A., Hittite Myths, Ed. Gary M. Beckman, Atlanta, Scholars Press, Georgia 1998.
54. KAJAVA, M., Hestia Hearth, Goddess, and Cult, Harvard Studies in Classical Philology, Department of the Classics, Harvard University, (102), 2009, s. 1-20.
55. KOCH, C., Vesta, RE 2.16 (8A2), 1958, s. 1717-76.
56. KONSTANTİNOU, A., Hestia and Eos: Mapping Female Mobility and Sexuality in Greek Mythic Thought, The American Journal of Philology, The Johns Hopkins University Press, (137)1, 2016, s. 201-24.
57. KROPPENBERG, I., Law, Religion, and Constitution of the Vestal Virgins, Law and Literature, Taylor & Francis, Ltd. on behalf of the Cardozo School of Law, (22)3, 2010, s. 418-439.
58. KÜLAHLI, N., A Review On the Term of Hearth In Hittite Mythological Documents: Anatolian Hearth Belief. Asya Studies, 6 (22), 2022, s. 265-274. DOI: 10.31455/asya.1190693.
59. LAROCHE, E., Dictionnaire de la Langue Louvite, Paris 1959.
60. LAROCHE, E., “Études de Linguistique Anatolienne” II, RHA (24), 1966.
61. LAWYER, L. B., New Light on An Ancient Goddess, The Classical Outlook, American Classical League, (30)5, 1953, s. 48-49.
62. LIGHTMAN, M. - Lightman, B., A to Z of Ancient Greek and Roman Women, Revised Edition, Library of Congress Cataloging, New York 2008.
63. LINKE, B., Sacral Purity and Social Order In Ancient Rome, (Ed. Christian Frevel, Christophe Nihan), In Purity and the Forming of Religious Traditions in the Ancient Mediterranean World and Ancient Judaism, Brill 2013, s. 289-310.
64. MARCUSON, H. – Hout, T., Memorization and Hittite Ritual: New Perspectives on the Transmission of Hittite Ritual Texts, Journal of Ancient Near Eastern Religions, 0(15), 2015, s. 143-168.
65. MARTINO, M. D, Hestia: The Indo-European Goddess of the Cosmic Central Fire, Culture and Cosmos, 23(1), 2019, s. 3- 19.
66. MATTHES, M. M., The Rape of Lucretia and the Founding of Republics, University Park, Pennsylvania State University Press 2000.
67. MORGAN, J. E., Families and Religion in Classical Greece, A Companion to Families In the Greek and Roman Worlds, Ed. B. Rawson, Wiley-Blackwell Publishing, UK 2011, s. 447-464.
68. PARKER, H. N., Why Were the Vestals Virgins? Or the Chastity of Women and the Safety of the Roman State, The American Journal of Philology, The Johns Hopkins University Press, (125) 4, 2004, s. 563-601.
69. POMEROY, S. B., Goddesses, Whores, Wives, Slaves Women in Classical Antiquity, Mackays of Chatham Ltd, Pimblico, Great Britain 1975.
70. POMEROY, S. B., Spartan Women, Oxford University Press, Oxford 2002.
71. POMEROY, S. B., Women and Ethnicity in Classical Greece: Changing the Paradigms, A Companian to the Classical Greek World Ed. Konrad H. Kinzl, Blackwell Publishing 2006, s. 350-366.
72. ORR, D. G., Roman Domestic Religion: A Study of the Roman Lararia, (Master of Arts, University of Maryland), College Park 1969.
73. OTTEN, H., Ein hethitisches Festritual (KBo XIX 128), StBoT 13, Wiesbaden 1971.
74. OTTEN, H., “Kuz(z)zanišu”, RlA 6, 1980-1983.
75. ROGERS, D., The Hanging Garlands of Pompeii: Mimetic Acts of Ancient Lived Religion, Arts, (9) 65, USA 2020, s. 1-19.
76. ROUSSELLE, A., Images as Education In the Roman Empire, Education In Greek and Roman Antiquity, Ed. Yun Lee Too, Brill Publishing, 2001, s. 373-404.
77. SELEK, H., Roma Hukukuna Göre Aile Müessesesi, İzmir Barosu Dergisi, (2)6, 1936, s. 214-232.
78. SERAFIM, A., Community, Division, and the Persuasive War od Identities in Attic Oratory, Classics Ireland, (28), 2021, s. 1-23.
79. TAŞ, İ., Hitit Çivi Yazılı Belgelere Göre Ocak Kültü ve Ocağın Kutsallığı Üzerine Bazı Gözlemler, KUBABA, 0(18), 2011, s. 7-18.
80. THOMPSON, P., J., Dismantling the Master's House: A Hestian / Hermean Deconstruction of Classic Texts, Hypatia, Feminist Philosophy of Religion, Wiley on behalf of Hypatia, Inc. (9)4, 1994, s. 38-56.
81. TISCHLER, J., Hethitisches Etymologisches Glossar Teil I, A-K, Innsbruck 1983.
82. ÜNAL, A., Hititçe-Türkçe; Türkçe-Hititçe Büyük Sözlük Hattice, Hurrice, Hiyeroglif Luvicesi, Çivi Yazısı Luvicesi ve Palaca Sözcük Listeleriyle Birlikte, Ankara 2016.
83. VERNANT, J. P., Hestia-Hermes: Sull’espressione religiosa dello spazio e del movimento presso i Greci. In Mito e pensiero presso i Greci, Turin: Einaudi 1978, s. 147-200.
84. WILDFANG, R. L., Rome’s Vestal Virgins: A Study of Rome’s Vestal Priestesses in the Late Republic and Early Empire, Routledge, London 2006.
85. YILDIRIM, M., Antik Dönemlerde Adana’da Dini İnanç, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(1), 2014, s. 35-48.