Z Kuşağının Eğitime Katılma ve Uzaktan Çalışma Pratikleri: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 1, 213 - 232, 30.04.2025

Elif Şahin

https://doi.org/10.17218/hititsbd.1557690

Öz

Günümüzde yükseköğretim öğrencilerinin eğitime katılma ve istihdam pratiklerinin, eğitim, iş ve kariyer üçgeninde açıklığa kavuşturulması giderek önem kazanmaktadır. Özellikle son dönemlerde rekabet avantajı sağlama ve deneyim kazanma amaçları dışında zorunlu nedenlerden ötürü pek çok üniversite öğrencisi işgücü piyasasına dahil olmaktadır. Bu perspektiften hareketle araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin eğitim ve istihdam dengesini sağlamalarında uzaktan iş/çalışma modelinin etkilerini anlamaktır. Çalışmanın sorgu alanı bağlamında, teknoloji ve sosyalleşme ile özdeşleşen Z kuşağında uzaktan iş modelinin, eğitim ve istihdamın bir aradalığı kapsamında ortaya çıkardığı avantajlara ve dezavantajlara odaklanılmıştır. Nitel araştırma desenine göre tasarlanan bu çalışmada, kartopu örnekleme tekniği kullanılarak lisans veya lisansüstü eğitimlerini gerçekleştirirken uzaktan çalışma deneyimine sahip, Türkiye’nin çeşitli üniversitelerinde okuyan veya mezun 13 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler sistematik ve tematik biçimde kodlanarak analiz edilmiş ve çeşitli görsel araçlardan faydalanılmıştır. Bulgular, üç başlık altında irdelenmiş olup genel itibariyle katılımcıların üniversite eğitimlerini sürdürürken öncelikli olarak çalışmaya yönelme sebepleri, iş ve eğitim arasında denge kurabilme durumları ve uzaktan çalışmanın zorlukları ele alınmıştır. Bunların yanı sıra, uzaktan iş modelinin katılımcılara kazandırdığı beceriler ve katkılar ve uzaktan çalışma pratiklerinin, bireylerin kariyer hedefleri üzerindeki etkileri de irdelenmiştir. Araştırma sonuçları, eğitim ve işin ilişkili olması ve yapılan işe ilişkin kültürel yatkınlığa sahip olunmasının, eğitim ve işin verimliliği açısından belirleyici bir öneme sahip olduğunu ortaya koymuştur. Aynı zamanda çalışma bulguları, teknoloji ile yakinen özdeşleşmiş olsalar dahi sosyalliğin ve özgürlüğün önemli olduğu Z kuşağının eğitim iş dengesi kurulamadığı takdirde uzaktan çalışma deneyimlerinin, eğitimleri başta olmak üzere gündelik yaşamlarının pek çok alanını olumsuz yönde etkilediğine işaret etmektedir. Elde edilen bulgular, iş hayatına yeni katılan Z kuşağının mesleki deneyimlerine, çalışma yaşama ve kariyer hedeflerine ilişkin beklentilerine ve uzaktan iş modeline yönelik yaklaşımlarına yönelik önemli bilgiler sunmaktadır. Aynı zamanda uzaktan iş modelinin, eğitimlerini sürdürürken çalışmak isteyen öğrenciler için oluşturduğu avantaj ve dezavantajlara ve eğitim ve iş dengesi kurma yöntemlerine ilişkin de içgörü sağlaması açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Esnek çalışma , Uzaktan iş modeli , Z kuşağı , eğitim-iş dengesi , üniversite öğrencileri

Etik Beyan

Araştırmanın uygulanması, Akdeniz Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu tarafından 26.04.2024 tarihli, 06/119 toplantı ve karar sayısı gereğince uygun bulunmuştur.

Participation in Education and Remote Working Practices of Generation Z: A Research on University Students

Öz

In the contemporary era, it is becoming increasingly important to clarify the educational participation and employment practices of higher education students in the triangle of education, work and career. In recent years, a growing number of university students have entered the labour market for reasons other than gaining competitive advantage and experience, namely compulsory participation. The present study aims to understand the effects of the remote model on the balance between education and employment of university students. This study focuses on the advantages and disadvantages of the remote model in Generation Z, which is identified with technology and socialisation, in the context of the coexistence of education and employment. In this study, which was designed according to the qualitative research design, semi-structured interviews were conducted with 13 participants who have experience of working remotely while doing their undergraduate or graduate education, studying or graduated from various universities in Turkey, using the snowball sampling technique. The data obtained were coded and analysed systematically and thematically and various visual tools were used. The findings were analysed under three headings, and in general, the reasons why the participants were primarily motivated to work while continuing their university education, their ability to balance between work and education, and the difficulties of working remotely were analysed. In addition to these, the skills and contributions of the remote work model to the participants and the effects of remote working practices on the career goals of the individuals were also analysed. The results of the study showed that the relationship between education and work and the cultural predisposition to the work performed have a crucial importance in terms of the effectiveness of education and work. However, the results of the study also suggest that if the work-life balance of Generation Z, which values sociality and freedom, is not established, their experience of remote working, despite their strong identification with technology, will have a negative impact on many areas of their daily lives, particularly their education. The findings provide significant insights about Generation Z's professional experiences, their expectations regarding their working life and career goals, and their attitudes towards the remote business model. It is also important in terms of providing insights into the advantages and disadvantages of the remote business model for students who want to work while continuing their education and the methods of balancing education and work.

Anahtar Kelimeler

Flexible working , Remote working , the Generation Z cohort , the work-life balance , university students

Kaynakça

• Adıgüzel, O., Batur, H. Z., & Ekşili, N. (2014). Kuşakların değişen yüzü ve Y kuşağı ile ortaya çıkan yeni çalışma tarzı: Mobil yakalılar. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (19), 165-182. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sbe/issue/23153/247307
• Akbaş Tuna, A. & Türkmendağ, Z. (2020). Covid-19 pandemi döneminde uzaktan çalışma uygulamaları ve çalışma motivasyonunu etkileyen faktörler. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(3), 3246-3260. https://doi.org/10.20491/isarder.2020.1037
• Aydemir, İ., Ünal, V., Öngören, B., Bıyık, T., Uluocak, N. N., Topçu, R., & Özdemir, E. (2022). Çalışan yükseköğretim öğrencilerinin karşılaştıkları sorunlar. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 5(3), 276-285. https://doi.org/10.32329/uad.1060624
• Balkız, Ö. I. (2015). Üniversite öğrencileri İşgücü Piyasasında. Ankara: Detay yayıncılık. Başdoğan, T. (2015). Esnek çalışanlarda esnek çalışmaya yönelik tutumun iş tatmini üzerine etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Bourdieu, P. (2010). Sermaye Biçimleri. M. M. Şahin ve A. Z. Ünal (drl.), Sosyal sermaye: Kuram-uygulama-eleştiri (ss. 45-75). Değişim Yayınları.
• Broadbridge, A., & Swanson, V. (2005). Earning and learning: How term‐time employment impacts on students' adjustment to university life. Journal of Education and Work, 18(2), 235-249. https://doi.org/10.1080/13639080500086008
• Castells, M. (2003). Enformasyon çağı: Ekonomi, toplum ve kültür. Birinci cilt, Ağ toplumunun yükselişi. Çev: Kılıç, E.), İstanbul:İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Chen, H. (2010). Advertising and generational identity: A theoretical model. In American Academy of Advertising. Conference. Proceedings (Online) (p. 132). American Academy of Advertising.
• Çelik, S. (2007). Türkiye İşgücü Piyasasının Esnekliği ve Esnek Çalışma Önündeki Engeller. TC ÇSGB Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü Uzmanlık Tezi, Ankara.
• Erden Ayhün, S. (2013). Kuşaklar arasındaki farklılıklar ve örgütsel yansımaları. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 93-112. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/eyad/issue/57423/813902
• Erol, A. (2021). Dijitalleşme çağında işyerinin değişimi: Sebepleri ve sonuçları. İnsan ve İnsan, 8(30), 97-113. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.963201
• Glaser, B., & Strauss, A. (2006). Discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. AldineTransaction.
• Görmez, B. (2021). Neoliberal özne olarak Z kuşağı. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 23(2), 509-530. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ahbvuibfd/issue/64683/929221
• Hall, R. (2010). The work–study relationship: Experiences of full‐time university students undertaking part‐time employment. Journal of Education and Work, 23(5), 439-449. https://doi.org/10.1080/13639080.2010.515969
• Holmes, V. (2008). Working to live: Why university students balance full‐time study and employment. Education+ Training, 50(4), 305-314. https://doi.org/10.1108/00400910810880542
• Kahraman, F., & Kahraman, A. B. (2016). Mevsimlik istihdamın eğitimli gençleri: İnşaatlarda çalışan üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (38), 183-201. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sufesosbil/issue/23719/252643
• Keleş, H. N. (2011). Y kuşağı çalışanlarının motivasyon profillerinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(2), 129-139. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/oybd/issue/16338/171055
• Kirlioğlu, M., & Özdemir, E. (2023). Çalışan üniversite öğrencilerinin deneyimleri: Niteliksel bir çalışma. Sosyal Çalışma Dergisi, 7(2), 42-58. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/scd/issue/82328/1369041
• Koç, N. K. (2017). Çağrı üzerine iş ilişkisinin güvencesizliğinde çalışan üniversite öğrencileri. Mülkiye dergisi, 41(3), 83-110. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/mulkiye/issue/37385/432378
• Kumar, K. (1999). Sanayi sonrası toplumdan post-modern topluma: Çağdaş dünyanın yeni kuramları. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
• Lundberg, C. A. (2004). Working and learning: The role of involvement for employed students. Journal of Student Affairs Research and Practice, 41(2), 400-414. https://doi.org/10.2202/1949-6605.1330
• McKee, W. A. (2000). Enhancing learning by working. Industry and Higher Education, 14(2), 109-112. https://doi.org/10.5367/000000000101294940
• McLuhan, M. & Fiore, Q. (2019). Yaradanımız medya. Minotauros Kitap.
• Onwuegbuzie, A. J. & Leech, N.L. (2007). A call for qualitative power analyses, Quality & Quantity, 41(1), 105-21, https://doi.org/10.1007/s11135-005-1098-1
• Özçelik, A. O. (1995). Esnek çalışma. İ. Ü. İşletme Fakültesi Dergisi, 24(1), 97-108.
• Özdemir, N. (2019). Kuşaklararasılık ve kültürel değişme. Çocuk ve Medeniyet, 4(7), 125-149. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/cm/issue/57213/807898
• Özkan, M., & Solmaz, B. (2015). The changing face of the employees–generation Z and their perceptions of work (A study applied to university students). Procedia Economics and Finance, 26, 476-483. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00876-X
• Özmen, K. (2023). Üniversite öğrencilerinin çalışma deneyimleri: Yarı zamanlı çalışma. Journal of University Research, 6(4), 394-404. https://doi.org/10.32329/uad.1360388
• Öztürkoğlu, Y. (2013). Tüm Yönleriyle Esnek Çalışma Modelleri. Beykoz Akademi Dergisi, 1(1), 109-129. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/beykozad/issue/52169/682354
• Şimşek, T., Benk, O., & Kenek, G. (2023). Esnek çalışma konulu lisansüstü tezlerin Maxquda ile bibliyometrik analizi. Yönetim ve Çalışma Dergisi, 7(1), 59-86.
• The Future of Work Institute, (2012). The benefits of flexible working arrangements. A Future of Work Report.
• TÜSİAD. (2009). TİSK, TOBB ve TÜSİAD‟ ın esneklik konusundaki ortak görüş ve önerileri (Gözden Geçirilmiş Metin). Erişim adresi: http://tusiad.org/tr/tum/item/2364-TİSK--tobb-ve-tusiadinesneklik-konusundaki-ortak-gorus-ve-onerileri
• TİSK. (2022). Yeni nesil çalışma modelleri. Ankara. Erişim adresi: https://www.TİSK.org.tr/dokuman/yeni-nesil-calisma-modelleri-raporu-.pdf
• Toffler, A. (2008). Üçüncü dalga: Bir fütürist ekonomi analizi klasiği. İstanbul: Koridor Yayıncılık.
• Toprakçı Alp, G. Tuncer, A. D., Sulaiman, S. A. B., & Güngör, A. (2019, November). Çalışma hayatında Y ve Z kuşağının motivasyonel farklılıkları. In Proceedings on 2nd International Conference on Technology and Science (ss. 803-810).
• Tosun, C. (2022). Öğrenci emeği: Esnek işgücü piyasasında üniversite öğrencileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa.
• UNISON. (2014). Flexible working making it work. Erişim adresi: https://www.unison.org.uk/content/uploads/2014/09/On-line-Catalogue225422.pdf
• Unvan, M., & Özturan, Ö. (2020). Z kuşağı çalışma alanları: Değişen ofis kavramının tasarımda mekân kurgusuna etkisi. Mimarlık ve Yaşam, 5(2), 551-560. https://doi.org/10.26835/my.810480
• Yıldırım, A. (2018). X ve Y kuşaklarının esnek çalışmaya olan bakış açıları: Bir alan araştırması [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.