İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK

Nureddin Nebati

doi:10.17218/hititsosbil.474714

İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK

Öz

Yahudilik ve Hıristiyanlık kültürünün getirdiği ilerlemeci çizgisel tarih anlayışı geçmiş, gelecek ve şimdiyi kesin bir şekilde birbirinden ayırarak tarihe sonul bir amaç yükler. Böylece Ortaçağ’da zaman kutsallığından arındırılmış, insan özneleştirilmiştir. Tarihi kozmosa benzer bir döngüyle tekerrür eden biçimler olarak tasavvur eden döngüsel tarihten çizgisel tarih yaklaşımına geçilmiştir ve tüm Batı düşünce tarihi bu mirası benimsemiştir. İslam’ın tarih yaklaşımı kategorik ayrıştırmaların ötesine geçen farklı bir yapı ihtiva etmektedir. İslam tarihçisi İbn Haldun tarihi ilahi yasanın getirdiği zorunluluklar ve toplumların çeşitliliğini oluşturan arızi yönlerinin bağıntısı üzerinden analiz ederek ilk tarih metodolojisini kurmuş, tarihi bilimselleştirmiştir. Tarihi varlığa içkin gördüğü döngüsel bir süreç içinde tasavvur etmiş, devletler, toplumlar, asabiyet bağları ile insan organizması arasında bir ilinti kurmuştur.

Anahtar Kelimeler

İbn Haldun,Tarih,Asabiyet,İslamiyet,Hristiyanlık

Kaynakça

Acun, F. (2011). “Tarihin İnşası Sürecinde Belge ve Kullanımı”, Cumhuriyet Döneminde Türkiye'de Tarihçilik ve Tarih yayıncılığı Sempozyumu, Bildiriler, Ankara 18- 20 Mart 2010, Türk Tarih Kurumu: Ankara, (67-74)
Aşkın, Z,, G., E. (2008). “Tarihte Determinizm İndeterminizm Karşıtlığının Kategorial Çözümlenişi” Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü Dergisi, Cilt 19, (127-139).
Aysevener, K ve Barutca E., M., (2003). Tarih Felsefesi, İstanbul: Cem Yayınları.
Aysevener, K. (2009). “Antikçağ’dan Günümüze Tarih Tasarımları”, ÇTTAD, Cilt 8, Sayı 18-19, (3-19).
Aysevener, K. (2001). “Bir İlerleme Tasarımı Olarak Tarih”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt 41, Sayı 1, (171-186).
Bıçak, A. (2004a). Felsefe ve Tarih (Tarih Düşüncesi II), İstanbul: Dergah Yayınları.
Bıçak, A. (2004b). Tarih Düşüncesinin Oluşumu (Tarih Düşüncesi I), İstanbul: Dergah Yayınları.
Bilgi, A. (2012). “İbn Haldun: Marx’tan Beş Yüzyıl Önce”, İbn Haldun’da Uygarlıkların Yükselişi ve Çöküşü, İstanbul: Kaynak Yayınları.

Carr, E., H. (2011). Tarih Nedir, İstanbul: İletişim Yayınları.
Croce, B. (1921). History Its Theory and Practice. New York: Harcourt Brace and Company Publishing.
Corbin, H. (1986). İslam Felsefesi Tarihi: Başlangıştan İbni Rüşd’ün Ölümüne Kadar (1198), İstanbul: İletişim Yayınları.
Çamuroğlu, R. (2010). Dönüyordu: Bektaşilikte Zaman Kavrayışı, İstanbul: Kapı Yayınları.
Çamuroğlu, R. (2000). Tarih Heterodoksi ve Babâiler, İstanbul: Doğan Kitap.
Dağ, M. (1953). “İslam Felsefesinde Aristocu Zaman”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 19, (97-116) .
Davudoğlu, A. (1996). “İslam Düşünce Geleneğinin Temelleri, Oluşum Süreci ve Yeniden Yorumlanması, Divan, Sayı 1, (1-44).
De Landa, M. (2006). Çizgisel Olmayan Tarih: Bin Yılın Öyküsü, İstanbul: Metis Yayınları.
Dursun, Ç. (2000). “Zaman: Modern ve Postmodern”, Toplum Bilim, Sayı 84, (189- 212).
Erdoğan, İ. (1997). “Bazı İslam Düşünürlerine Göre Zamanın Kıdemi Meselesi”, F.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı.2, (51-61).
Haklı, Ş. (2007). “İslam Felsefesinde Mekân ve Boşluk Tasavvurunun Kozmolojiye Tatbiki”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 6, Sayı: 12, (41-58).
Hanefi, H. (2000). İslam Kültürü’nde İslam ve Tarih, İstanbul: Ayışığı Kitapları.
Hassan, Ü. (2012). “İbn Haldun Düşüncesine Yaklaşımda Bütünsellik Sorunu”, İbn Haldun’da Uygarlıkların Yükselişi ve Çöküşü, İstanbul: Kaynak Yayınları.
Hassan ,Ü. (2010). İbn Haldun'un Metodu ve Siyasete Teorisi, Ankara: Dogubatı,
İbn Haldun. (2009). Devlet, İstanbul: İlke Yayıncılık.
İbn Haldun. (2005). Mukaddime, Haz. Uludağ Süleyman, Cilt I, İstanbul: Dergah Yayınları.
Keleş, A. (2008). “İslam Geleneğinde Tarihin Öznesi Sorunu” Siyasi İlimler Dergisi, Sayı 2, (63-75).
Keleş, A. (2007). “Tarih Bilincimiz Hadislerle Çöküş Sürecinde Başlatılan Tarih: İslam Tarihi”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, Sayı 10, (29-58).
Kılıç, C. (2004). “Varlık Probleminin Zihinsel Gelişimi”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 1, (39-68).
Lacoste Y. (2012). İbn Haldun: Tarih Biliminin Doğuşu, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Massignon, L. (2003). “İslam Düşüncesinde Zaman”, AÜİFD, Cilt 44, Sayı 1, (415-421).
Nebati, N. (2009). “21. Yüzyılda’da Demokrasiye Geçiş Tartışmaları”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Okumuş, E. (2010). “Zaman Sosyolojisi: Bir Giriş Denemesi”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, (121 ‐174).
Özlem, D. (2010). Tarih Felsefesi, Ankara: Say Yayınları.
Öztürk, İ., H. (2011). “Tarih Öğretiminde Anakronizm Sorunu: Sosyal Bilgiler ve Tarih Ders Kitaplarındaki Kurgusal Metinler Üzerine Bir İnceme” Sosyal Bilgiler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, (37-58).
Safran, M & Şimşek, A. (2009). “Tarih Zaman İlişkisi”, Tarihin Peşinde, Uluslarası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı 1, (9-26).
Smirnov, A. (2010). “Nedensellik ve İslam Düşüncesi” (Çev. Fethi Kerim Kazanç), Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Cilt 10, Sayı 1, (277‐293).
Şentürk, R. (2009). İbn Haldun: Güncel Okumalar, İstanbul: İz Yayıncılık.
Uludağ, S. (2001). İbn-i Haldun Üzerine Araştırmalar, İstanbul: Dergah Yayınları.
Uygur, N . (2012). Tarih Felsefesinin Yolu. İstanbul Üniversitesi Felsefe Arkivi Dergisi, 3 (3), 135-154. Retrieved from http://istanbul.dergipark.gov.tr/iufad/issue/1310/15472
Ülken, H., Z. (1998). Eski Yunandan Çağdaş Düşünceye Doğru İslam Felsefesi: Kaynakları ve Etkileri, İstanbul: Ülken Yayınları.
Veyne, P. (1971). Comment on écrit l’histoire, Paris: Seuil.
Yeşiltaş, M. (2006). “Neşet Toku, İlm-i Umran:İbn Haldun’da Toplum Bilimsel Düşünce”, Dîvân İlmî Araştırmalar, Sayı 21, (179-188).
Yıldız, M. (2010). “İbn Haldun’un Tarihselci Devlet Kuramı”, FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 10, (25-55).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nureddin Nebati
0000-0003-3349-4986
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2019

Gönderilme Tarihi

25 Ekim 2018

Kabul Tarihi

19 Mayıs 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 12 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.17218/hititsosbil.474714

IZ

https://izlik.org/JA65KP76PK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Nebati, N. (2019). İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 141-158. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.474714

AMA

1.Nebati N. İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK. hititsosbil. 2019;12(1):141-158. doi:10.17218/hititsosbil.474714

Chicago

Nebati, Nureddin. 2019. “İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 (1): 141-58. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.474714.

EndNote

Nebati N (01 Haziran 2019) İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 1 141–158.

IEEE

[1]N. Nebati, “İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK”, hititsosbil, c. 12, sy 1, ss. 141–158, Haz. 2019, doi: 10.17218/hititsosbil.474714.

ISNAD

Nebati, Nureddin. “İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12/1 (01 Haziran 2019): 141-158. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.474714.

JAMA

1.Nebati N. İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK. hititsosbil. 2019;12:141–158.

MLA

Nebati, Nureddin. “İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 12, sy 1, Haziran 2019, ss. 141-58, doi:10.17218/hititsosbil.474714.

Vancouver

1.Nureddin Nebati. İBN HALDUN DÜŞÜNCESİNDE TARİH, ZAMAN VE DÖNGÜSELLİK. hititsosbil. 01 Haziran 2019;12(1):141-58. doi:10.17218/hititsosbil.474714

Cited By

İbn Halduncu Perspektiften Tarihin Yasaları: Şehirleşme ve Sekülerleşme

Eskiyeni

https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1374397