Araştırma Makalesi

Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi

Cilt: 10 Sayı: 2 1 Kasım 2023
PDF İndir
EN TR

Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi

Öz

Depremin meydana gelmesi ile yeryüzünde ani yer değiştirmeler (kosismik yer değiştirme) ve akabinde deprem sonrası rahatlama evresi süreçleri yaşanır. Deprem sonrası rahatlama evresi, yer kabuğunun düşük viskoziteli katmanında ve üst mantoda biriken gerinimin gevşemesi sürecidir. Zamana bağımlı doğrusal olmayan bu geçiş sürecinin yeryüzündeki etkileri Küresel Konumlama Sistemi (Global Positioning System, GPS) ile izlenebilmekte ve GPS zaman serileri ile matematiksel olarak üstel fonksiyonlarla modellenebilmektedir. Modellen(e)meyen deprem sonrası rahatlama evresi matematiksel modelin diğer parametrelerini etkilemektedir. Bu çalışmada, deprem sonrası rahatlama evresi deprem öncesi ve sonrası ölçülerin hem bütünleşik hem de ayrı ayrı değerlendirilmesinin GPS zaman serileri hata karakterine, hız ve kosismik yer değiştirmelere etkileri irdelenmiştir. Deprem sonrası rahatlama zamanı Nelder-Mead yakınsama algoritması ile optimize edilmiş, bu değerler ve ek deterministik büyüklükler ile GPS hata zaman serileri beyaz gürültü (BG) + kırpışma gürültüsü (KG), BG+KG+rasgele yürüyüş gürültüsü (RYG) ve BG+güç-yasası gürültüsü (GYG) stokastik model kombinasyonları ile analiz edilmiştir. Bütünleşik analiz edilen zaman serileri, RYG ya da spektral indeks değeri ortalama -1.25’lere yaklaşan GYG gürültü modelleri ile temsil edilebilmektedir. Aksine, ayrı ayrı analizlerden birleştirilen GPS hata zaman serilerinin tümü BG+KG modeli ile karakterize edilmektedir. Hem kalite ölçütleri hem de GPS hata zaman serilerinin görsel irdelemeleri, ayrı ayrı analiz edilmelerinin doğru bir yaklaşım olduğunu göstermektedir. Buna göre bütünleşik analiz, hız bileşeninde 0.52 mm/yıl’a kadar yanlı kestirime, hız standart sapmalarında %94’e kadar aşırı tahmin edilmesine ve kosismik yer değiştirmelerde 8 cm’ye kadar farklılıklara sebep olabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Agnew, D. C. (1992). The time‐domain behavior of power‐law noises. Geophysical research letters, 19(4), 333-336.
  2. Amiri‐Simkooei, A. R., Tiberius, C. C., & Teunissen, P. J. (2007). Assessment of noise in GPS coordinate time series: methodology and results. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 112(B7).
  3. Aydin, C., Duman, H., Günes, Ö., & Sanli, D. U. (2021). Effect of stochastic model errors on significance test for velocities in analysis of GPS position time series. Journal of Surveying Engineering, 147(1), 04020025.
  4. Bogusz, J., & Klos, A. (2016). On the significance of periodic signals in noise analysis of GPS station coordinates time series. GPS solutions, 20, 655-664.
  5. Bos, M. S., Fernandes, R. M. S., Williams, S. D. P., & Bastos, L. (2013). Fast error analysis of continuous GNSS observations with missing data. Journal of Geodesy, 87(4), 351-360.
  6. Bos, M. S., & Fernandes, R. M. S. (2021). Hector user manual version 1.9.
  7. Calais, E. (1999). Continuous GPS measurements across the Western Alps, 1996–1998. Geophysical Journal International, 138(1), 221-230.
  8. Chen, G., Zhao, Q., Wei, N., & Liu, J. (2018). Impacts on noise analyses of GNSS position time series caused by seasonal signal, weight matrix, offset, and helmert transformation parameters. Remote Sensing, 10(10), 1584.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

1 Kasım 2023

Gönderilme Tarihi

14 Ocak 2023

Kabul Tarihi

3 Mart 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 10 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Duman, H. (2023). Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 10(2), 96-111. https://doi.org/10.9733/JGG.2023R0007.T
AMA
1.Duman H. Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi. hkmojjd. 2023;10(2):96-111. doi:10.9733/JGG.2023R0007.T
Chicago
Duman, Hüseyin. 2023. “Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi”. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi 10 (2): 96-111. https://doi.org/10.9733/JGG.2023R0007.T.
EndNote
Duman H (01 Kasım 2023) Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi 10 2 96–111.
IEEE
[1]H. Duman, “Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi”, hkmojjd, c. 10, sy 2, ss. 96–111, Kas. 2023, doi: 10.9733/JGG.2023R0007.T.
ISNAD
Duman, Hüseyin. “Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi”. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi 10/2 (01 Kasım 2023): 96-111. https://doi.org/10.9733/JGG.2023R0007.T.
JAMA
1.Duman H. Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi. hkmojjd. 2023;10:96–111.
MLA
Duman, Hüseyin. “Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi”. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, c. 10, sy 2, Kasım 2023, ss. 96-111, doi:10.9733/JGG.2023R0007.T.
Vancouver
1.Hüseyin Duman. Deprem sonrası rahatlama evresi modelleme stratejilerinin GPS zaman serileri hata karakteri ve deterministik büyüklüklere etkisi. hkmojjd. 01 Kasım 2023;10(2):96-111. doi:10.9733/JGG.2023R0007.T