ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ DAYANIKLILIK ÖLÇEĞİ; GEÇERLİK, GÜVENİRLİK VE UYARLAMA ÇALIŞMASI

Öz

Amaç: Türkiye’de 2020 sonrası pandemi süreci ile birlikte peş peşe yaşanan büyük afetler hastane öncesi acil sağlık çalışanlarının yoğun ve riskli bir çalışma temposundan geçmelerine neden olmuştur. Ülkede hastane öncesi çalışanlarının psikolojik dayanıklılıklarının ne olduğu önemli bir araştırma sorusu iken, Türkçe bir ölçüm aracının olmaması dikkat çekicidir. Bu çalışmanın bu eksikliği gidermesi beklenmektedir. 2019 yılında orijinal hali İngilizce olarak geliştirilen Acil Sağlık Hizmetleri ve Dayanıklılık Ölçeğinin Türkçeye uyarlaması amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: İlk olarak ölçeğin Türkçe diline çeviri çalışması yapılmış, yapılan çevirinin kapsam geçerliliğinin sağlanması için 14 uzmanın görüşüne başvurulmuştur. Kapsam geçerliliği sağlanan ölçek örneklem grubuna uygulanmış, 485 katılımcıya ulaşılarak istatistiki çalışmalara geçilmiştir. İstatistiki çalışmalarda madde analizleri, açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Yapılan analizlerin kapsam geçerlilik aşamasında ölçeğin CVR değeri 0,59; CVI değeri 0,92 olarak hesaplanmıştır. Gerçekleştirilen diğer madde analizleri, açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarında ölçeğin KMO değeri 0,868, Bartlet Küresellik Testi değeri 4053,753 ve Cronbach’s alfa katsayısı 0,814 olarak hesaplanmıştır. Sonuç : İngilizce olarak yayınlanmış olan Acil Sağlık Hizmetleri Dayanıklılık ölçeğinin Türkçe diline uyarlanması ve ölçme aracı olarak kullanılması için gerekli olan analizler gerçekleştirilmiş ve analizler sonrasında ölçeğin uyarlama çalışmasının başarılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ölçek Türkçe dilinde kullanılmak üzere hazır hale getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dayanıklılık
• Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri
• Paramedik

EMERGENCY MEDICAL SERVICES RESİLİENCE SCALE;VALIDITY, RELIABILITY AND ADAPTATION STUDY

Öz

Objective: The subsequent major disasters experienced in Turkey following the 2020 pandemic have led to a demanding and risky work schedule for prehospital emergency healthcare workers. While the psychological resilience of prehospital workers in Turkey is an important research question, the lack of a Turkish-language measurement tool is striking. This study is expected to address this gap.It is aimed to adapt the Emergency Health Services and Resilience Scale, originally developed in English in 2019, into Turkish. Material and Methods: Initially, the scale was translated into Turkish, and 14 experts were consulted to ensure its content validity. With content validity established, the scale was applied to a sample group of 485 participants and statistical analyses were conducted. Item analyses, exploratory factor analysis, and confirmatory factor analysis were conducted in the statistical studies. Results: In the content validity phase of the analyses, the scale's CVR value was calculated as 0.59 and its CVI value as 0.92. Other item analyses, exploratory factor analysis, and confirmatory factor analysis results revealed a KMO value of 0.868, a Bartlet's Test of Sphericity value of 4053.753, and a Cronbach's alpha coefficient of 0.814. Conclusion: The necessary analyses were conducted to adapt the Emergency Health Services Resilience Scale, originally published in English, to the Turkish language and use it as a measurement tool. Following these analyses, it was concluded that the adaptation of the scale was successful. The scale was now ready for use in the Turkish language.

Anahtar Kelimeler

• Resilience
• Pre-hospital Emergency Medical Services
• Paramedic

Kaynakça

1. Aase, K., Guise, V., Billett, S., Sollid, S. J. M., Njå, O., Røise, O., Manser, T., Anderson, J. E., & Wiig, S. (2020). Resilience in healthcare (RiH): a longitudinal research programme protocol. BMJ open, 10(10), e038779.
2. AFAD. (2025). TABB (Türkiye Afet Bilgi Bankası). AFAD. https://www.afad.gov.tr/tabb-turkiye-afet-bilgi-bankasi.
3. Almukhlifi, Y., Alsulami, M., Alharbi, A., Alsulami, W., Jad, H., Yousef, M., Alnafisi, R., Alzahrani, R., & Goniewicz, K. (2026). Psychological effects of disaster response on emergency medical services workers. Scientific Reports.
4. Ambrose, J. W., Layne, D. M., Nemeth, L. S., & Nichols, M. (2022). A systematic concept analysis of healthcare team resilience in times of pandemic disasters. Nursing Forum, 57(4), 671-680.
5. Aslan, Ş., & Güzel, Ş. (2018). Türkiye’deki Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(31), 4995-5002.
6. Barton, M. A., Christianson, M., Myers, C. G., & Sutcliffe, K. (2020). Resilience in action: Leading for resilience in response to COVID-19. BMJ Leader, 4(3). https://doi.org/10.1136/leader-2020-000260.
7. Basım, H. N., & Çetin, F. (2011). The reliability and validity of the resilience scale for adults-Turkish version. Turk Psikiyatri Dergisi, 22(2).
8. Beyrami Jam, M., Aminizadeh, M., Akbari-Shahrestanaki, Y., & Khankeh, H. R. (2024). Evaluating the disaster preparedness of emergency medical services (EMS) facilities: a cross-sectional investigation in Iran. BMC emergency medicine, 24(1), 48.

9. Braithwaite, J., Wears, R. L., & Hollnagel, E. (2016). Resilient health care, volume 3: reconciling work-as-imagined and work-as-done (C. 3). CRC Press.
10. Brown, L., Haines, S., Amonoo, H. L., Jones, C., Woods, J., Huffman, J. C., & Morris, M. E. (2021). Sources of resilience in frontline health professionals during COVID-19. Healthcare, 9(12), 1699.
11. Clark, P., Crawford, T. N., Hulse, B., & Polivka, B. J. (2021). Resilience, moral distress, and workplace engagement in emergency department nurses. Western Journal of Nursing Research, 43(5), 442-451.
12. Cleary, M., Kornhaber, R., Thapa, D. K., West, S., & Visentin, D. (2018). The effectiveness of interventions to improve resilience among health professionals: A systematic review. Içinde Nurse Education Today (C. 71). https://doi.org/10.1016/j.nedt.2018.10.002.
13. Çam, M. O., Büyükbayram, A., & Öztürk Turgut, E. (2014). Ruh sağlığı ve hastalıkları hemşireliğinde dayanıklılık ve yaratıcılık. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 5(3).
14. Çekiç, K., & Ekşi, A. (2022). Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetleri Çalışanlarına Uygulanan Ölçeklerin Değerlendirilmesi. Hastane Öncesi Dergisi, 7(1). https://doi.org/10.54409/hod.1069810.
15. Doğan, N., Soysal, S., & Karaman, H. (2017). AYNI ÖRNEKLEME AÇIMLAYICI VE DOĞRULAYICI FAKTÖR ANALİZİ UYGULANABİLİR Mİ? Küreselleşen dünyada eğitim.(1 Baskı) içinde (372-400). İstanbul: Pegem Akademi.
16. Dunn, T. J., Baguley, T., & Brunsden, V. (2014). From alpha to omega: A practical solution to the pervasive problem of internal consistency estimation. British journal of psychology, 105(3), 399-412.
17. Duschek, S., Bair, A., Haux, S., Garrido, A., & Janka, A. (2020). Stress in paramedics: relationships with coping strategies and personality traits. International Journal of Emergency Services, 9(2), 203-216.
18. Ebadi, A., Froutan, R., & Malekzadeh, J. (2019). The design and psychometric evaluation of the emergency medical services resilience scale (EMSRS). International Emergency Nursing, 42, https://doi.org/10.1016/j.ienj.2018.09.002.
19. Ebrahimian, A., Esmaeili, S.-M., Seidabadi, A., & Fakhr-Movahedi, A. (2021). The Effect of Psychological Hotwash on Resilience of Emergency Medical Services Personnel. Emergency Medicine International, 2021(1), 4392996.
20. Froutan, R., Mazlom, R., Malekzadeh, J., & Mirhaghi, A. (2018). Relationship between resilience and personality traits in paramedics. International Journal of Emergency Services, 7(1). https://doi.org/10.1108/IJES-12-2016-0028.
21. Jiang, J., Liu, Y., Han, P., Zhang, P., Shao, H., Peng, H., & Duan, X. (2022). Psychological resilience of emergency nurses during COVID-19 epidemic in Shanghai: a qualitative study. Frontiers in public health, 10, 1001615.
22. Karagöz, Y. (2014). SPSS 21.1 Uygulamalı, Biyoistatistik. Içinde Basım. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık (1. bs, C. 698). Nobel Akademik Yayıncılık.
23. Kavi, E., & Karakale, B. (2018). Çalışan Psikolojisi Açısından Psikolojik Dayanıklılık. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 7(17), 55-77.
24. Kelly, F. E., Osborn, M., & Stacey, M. S. (2020). Improving resilience in anaesthesia and intensive care medicine–learning lessons from the military. Içinde Anaesthesia (C. 75, Sayı 6, ss. 720-723). Wiley Online Library.
25. Kobasa, S. C. (1979). Stressful life events, personality, and health: An inquiry into hardiness. Journal of Personality and Social Psychology, 37(1). https://doi.org/10.1037/0022-3514.37.1.1.
26. Kruk, M. E., Ling, E. J., Bitton, A., Cammett, M., Cavanaugh, K., Chopra, M., El-Jardali, F., Macauley, R. J., Muraguri, M. K., & Konuma, S. (2017). Building resilient health systems: a proposal for a resilience index. Bmj, 357.
27. Lawshe, C. H. (1975). A Quantitative Approach to Content Validity. Personnel psychology/Berrett-Koehler Publishers.
28. Liu, J. M., Catlett, C., Jenkins, J. L., Lowe, R., & Millin, M. G. (2021). Role of emergency medical services in disaster response-National Association of EMS physicians position statement. Prehospital emergency care, 25(4), 596.
29. Loeffler, L. A. K., Lambert, S. I., Bouché, L., Klasen, M., Sopka, S., Vogt, L., & Consortium, C. (2025). Close to the border—Resilience in healthcare in a European border region: Findings of a needs analysis. PloS one, 20(1), e0316105.
30. Lyng, H. B., Macrae, C., Guise, V., Haraldseid-Driftland, C., Fagerdal, B., Schibevaag, L., & Wiig, S. (2022). Capacities for resilience in healthcare; a qualitative study across different healthcare contexts. BMC health services research, 22(1), 474.
31. Mealer, M., Jones, J., Newman, J., McFann, K. K., Rothbaum, B., & Moss, M. (2012). The presence of resilience is associated with a healthier psychological profile in intensive care unit (ICU) nurses: results of a national survey. International journal of nursing studies, 49(3), 292-299.
32. Morse, J. M., Kent-Marvick, J., Barry, L. A., Harvey, J., Okang, E. N., Rudd, E. A., Wang, C. Y., & Williams, M. R. (2021). Developing the Resilience Framework for Nursing and Healthcare. Global Qualitative Nursing Research, 8. https://doi.org/10.1177/23333936211005475.
33. Muhunthan, M., Olalia, M. A., Neretljak, S., Ezekiel, S., & Metersky, K. (2024). Building resilience in nursing through strategic policy interventions. International Nursing Review.
34. Polatçı, S., & Tınaz, Z. D. (2020). Kişilik Özelliklerinin Psikolojik Dayanıklılık Üzerindeki Etkisi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(36). https://doi.org/10.26466/opus.827411.
35. Polit, D. F., Beck, C. T., & Owen, S. V. (2007). Is the CVI an acceptable indicator of content validity? Appraisal and recommendations. Research in nursing & health, 30(4), 459-467.
36. Rees, C. S., Breen, L. J., Cusack, L., & Hegney, D. (2015). Understanding individual resilience in the workplace: the international collaboration of workforce resilience model. Frontiers in psychology, 6, 73.
37. Wiig, S., Aase, K., Billett, S., Canfield, C., Røise, O., Njå, O., Guise, V., Haraldseid-Driftland, C., Ree, E., & Anderson, J. E. (2020). Defining the boundaries and operational concepts of resilience in the resilience in healthcare research program. BMC health services research, 20, 1-9.
38. Wong, E. L. yi, Qiu, H., Chien, W. T., Wong, C. L., Chalise, H. N., Hoang, H. T. X., Nguyen, H. T., Wang, S. F., Lee, J. T., Chen, Y. N., Chan, P. K. sheung, Wong, M. C. sang, Cheung, A. W. ling, & Yeoh, E. K. (2022). Comparison of Resilience Among Healthcare Workers During the COVID-19 Pandemics: A Multinational Cross-Sectional Survey in Southeast Asian Jurisdictions. International Journal of Public Health, 67. https://doi.org/10.3389/ijph.2022.1605505
39. Yang, L., Li, Z., Lei, Y., Liu, J., Zhang, R., & Lei, W. (2024). Research hotspots and trends in healthcare workers’ resilience: A bibliometric and visualized analysis. Heliyon, 10(15).
40. Yeşilyurt, S., & Çapraz, C. (2018). A road map for the content validity used in scale development studies. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 251-264.
41. Yiğitbaş, Ç., Ağçay, B. Ç., Erdoğan, Y., Taş, Z., Hanbay Özdemir, D., Gökçe, T., & Çöpoğlu Eren, Ü. (2018). Hemşirelik öğrencilerinde psikolojik dayanıklılık. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 5(3), 220-225.
42. Yurdugül, H. (2005). Ölçek Geliştirme Çalışmalarında Kapsam Geçerliği İçin Kapsam Geçerlik İndekslerinin Kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, 1, 771-774.