112 ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ ÇALIŞANLARINDA MERHAMET DÜZEYİ, TÜKENMİŞLİK ALGISI VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLERİN ANALİZİ
Öz
Amaç: Araştırmada 112 acil sağlık hizmetleri çalışanlarının merhamet ve tükenmişlik düzeyinin belirlenmesi ve merhamet ile tükenmişlik arasındaki ilişkinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca merhamet ve tükenmişlik düzeylerinin demografik özelliklere göre farklılık gösterip göstermediği de incelenmiştir.
Gereç ve Yöntemler: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki araştırmada 148 acil sağlık personelinden yüz yüze ve çevrim içi anket yoluyla veri toplanmıştır. Merhamet Ölçeği, Tükenmişlik Ölçeği ve demografik özelliklerden oluşan anket formu kullanılmıştır. Normal dağılım gösteren veriler SPSS programı ile analiz edilmiş, frekans, tanımlayıcı istatistikler, faktör analizi, Cronbach’s Alpha güvenilirlik analizi, t testi, ANOVA, Pearson korelasyon ve regresyon analizi uygulanmıştır. Anlamlılık için p<0,05 değeri kullanılmıştır.
Bulgular: Katılımcıların çoğunluğu kadın, 29-38 yaş aralığında, evli, çocuksuz ve lisans mezunudur. Çoğunlukla ATT/Paramedik olarak vardiyalı sistemde haftada 40-48 saat arasında çalışmakta ve 1-5 yıl deneyime sahiptir. Merhamet puan ortalaması (3,92±0,57) ve tükenmişlik puan ortalaması (2,64±0,62) olarak bulunmuştur. Tükenmişlik puan ortalaması ile yaş ve meslek puan ortalamaları arasında, merhamet puan ortalaması ile cinsiyet, yaş, meslek arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Merhamet düzeyi ile tükenmişlik arasında orta düzeyde negatif (r=-0.470) ve anlamlı (p<0.01) bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Sevecenlik dışındaki merhamet boyutlarının tükenmişliği etkilediği belirlenmiştir (R²: 0.365, p<0.001).
Sonuç: Acil sağlık çalışanlarının orta düzeyde tükenmişlik ve merhamet yorgunluğu yaşadıkları, yaş, cinsiyet ve meslek gibi faktörlerin merhamet yorgunluğu ve tükenmişlik üzerinde anlamlı etkileri olduğu belirlenmiştir. Kurumların merhamet yorgunluğu ve tükenmişlik düzeylerini, bunları etkileyen faktörleri izleyerek ve önleyici stratejiler geliştirerek iş ve sosyal yaşam üzerindeki olumsuz etkilerini azaltması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler
112 Acil sağlık hizmetleri çalışanları merhamet yorgunluğu tükenmişlik
Etik Beyan
Araştırma uygulanması öncesinde Karabük Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Etik Kurulundan 07/03/2023 tarih ve 228017 sayı ile çalışmanın etik kurul onayı alınmıştır.
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK 2209 A proje desteği
Proje Numarası
1919B012322908
Teşekkür
Araştırmaya katılım sağlayan tüm acil sağlık hizmetleri çalışanlarına teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Adriaenssens, J, Van der Gucht, K, Maes, S. (2015). Determinants and prevalence of burnout in emergency nurses: A systematic review of 25 years of research. International Journal of Nursing Studies, 52(2), 649–661. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2014.11.004
- Akdeniz, S, Deniz, ME. (2016). Merhamet Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Happiness and Well-Being, 4(1), 50–61.
- Akman, Ö, Arkan, B, Öztürk, C, Papadopoulos, I. (2021). Türkiye’deki hemşirelerde merhametin araştırılması: Uluslararası araştırma sonuçları. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 47(2), 247–253.
- Alreshidi, SM. (2023). Compassion fatigue prevalence and risk factors among Saudi psychiatric nurses: A cross-sectional study. Medicine, 102(45), e35975. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000035975
- Arimon Pages, E, Torres Puig Gros, J, Paz Fernandes Ortega, P, Canela Soler, J. (2019). Emotional impact and compassion fatigue in oncology nurses: Results of a multicentre study. European Journal of Oncology Nursing, 43, https://doi.org/10.1016/j.ejon.2019.101666
- Aslan, Ş, Özen, MY. (2021). Sağlık çalışanlarında duygusal zekâ ve merhamet yorgunluğunun sosyo-demografik açıdan farklılıkları. EKEV Akademi Dergisi, 85, 435–452.
- Ateş, AY. (2023). Hemşirelerde merhamet düzeyinin etik duyarlılık ile ilişkisi: Bir sağlık kurumu örneği. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 41–52.
- Bahçecioğlu, G, Yanmış, S, Özer, Z. (2024). Investigation of the relationship between care difficulties and compassion fatigue of palliative care nurses. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences, 9(2), 216–224.
- Bakan, AB, Kılıç, D, Aslan, G, Uçar, F. (2020). Onkoloji birimleri ve yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerde etik duyarlılık ve merhamet yorgunluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 20–29.
- Başoğlu, S, Aktaş, N, Otal, Y. (2024). Acil servis hemşirelerinde merhamet yorgunluğunun bakım verici rollerine etkisi: Bir şehir hastanesi anket çalışması. Maltepe Tıp Dergisi, 16(3), 60–68.
- Bektaş, G, Genç, G, Güneç, A, Aytaç, B. (2018). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu. 2nd International Symposium on Humanities and Social Sciences, 4–7 Ağustos, Comrat, Moldova.
- Berger, J, Polivka, B, Smoot, EA, Owens, H. (2015). Compassion fatigue in pediatric nurses. Journal of Pediatric Nursing, 30(6), 11–17. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2015.02.005
- Bülbüloğlu, S, Çınar, F. (2021). Cerrahi hemşirelerde merhamet yorgunluğunun bakım memnuniyetine etkisi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24(2), 255–263.
- Carmassi, C, Bertelloni, CA, Avella, MT, Cremone, I, Massimetti, E, Corsi, M, Dell’Osso, L. (2020). PTSD and burnout are related to lifetime mood spectrum in emergency health operators. Clinical Practice & Epidemiology in Mental Health, 16, 165–173. https://doi.org/10.2174/1745017902016010165
- Cingel, M, Nijkamp, M, Scholten, M. (2021). Compassion fatigue and resilience among healthcare workers: A systematic review. Nursing Ethics, 28(5), 617–632.
- Cingi, CC, Eroğlu, E. (2019). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu. Osmangazi Tıp Dergisi, 41(1), 58–71.
- Coetzee, SK, Klopper, HC. (2010). Compassion fatigue within nursing practice: A concept analysis. Nursing & Health Sciences, 12(2), 235–243. https://doi.org/10.1111/j.1442-2018.2010.00526.x
- Çağatay, A, Yılmaz, H. (2024). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu, bilişsel esneklik ve psikolojik sağlamlıkla aşılabilir mi? Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(3), 1129–1143.
- Çamlıca, T, Özkan, A, Karta, H. (2024). Yoğun bakım hemşirelerinin ölüm korkusu (tanatofobi) düzeyleri ile vicdan gerilimi ve merhamet yorgunluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 11(2), 333–343.
- Çıngı, F, Şantaş, G. (2023). 112 çalışanlarında iş-aile çatışması, tükenmişlik ve iş yükü fazlalığı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(2), 393–424.
- Demirbilek, Ö, Uzman, E. (2021). 112 Acil Sağlık Çalışanları Arasında Eşduyum Yorgunluğu, Eşduyum Tatmini ve Tükenmişlik- Kayseri ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(1), 56-69. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.818651
- Dığın, F, Özkan, ZK, Şahin, A. (2022). Cerrahi hemşirelerinin merhamet yorgunluğu ile bakım davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 272–277.
- Erdem, Ö, Uyaroğlu, AK. (2021). Hemodiyaliz hemşirelerinde merhamet düzeyi ve ilişkili faktörler. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2), 207–215.
- Ertümer, AG, Kaya, E. (2022). Sağlık profesyonellerinin merhamet yorgunluğu düzeyinin hasta güvenliğine etkisi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 25(1), 139–154.
- Figley, CR. (2002). Compassion fatigue: Psychotherapists’ chronic lack of self care. Journal of Clinical Psychology, 58(11), 1433–1441. https://doi.org/10.1002/jclp.10090
- Figley, CR. (2012). Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized. Routledge.
- George, D, Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10a ed.). Boston: Pearson.
- Gil-Monte, PR, Olibares Faundez, VE. (2011). Psychometric properties of the Spanish Burnout Inventory in Chilean professionals working with physically disabled people. The Spanish Journal of Psychology, 14(1), 441–451. https://doi.org/10.5209/rev_SJOP.2011.v14.n1.40
- Güdük, Ö, Özaydın, Ö, Vural, A. (2022). Hemşireler ve hemşirelik öğrencilerinde merhamet düzeyinin incelenmesi. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences, 7(20), 158–168.
- Günaydın, N, Gürgöze, R, Erkan, İ. (2023). Pandemi sürecinde 112 acil sağlık çalışanlarının tükenmişlik ve iş doyumu düzeylerinin ilişkisi. Eurasian Journal of Health Technology Assessment, 7(2), 77–86.
- Hegney, D. G, Craigie, M, Hemsworth, D, Osseiran-Moisson, R, Aoun, S, Francis, K ve ark. (2014). Compassion satisfaction, compassion fatigue, anxiety, depression and stress in registered nurses in Australia: Study 1 results. Journal of Nursing Management, 22(4), 506–518. https://doi.org/10.1111/jonm.12160
- Türk Dil Kurumu. (2024). Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Web Sayfası. https://sozluk.gov.tr/, 05.08.2025.
- İnce, B, Yılmaz, S. (2024). Ebelerin aidiyet, merhamet ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Selçuk Sağlık Dergisi, 5(2), 199–217.
- Jenkins, B, Warren, NA. (2012). Compassion fatigue and effects upon critical care nurses. Critical Care Nursing, 35(4), 388–395. https://doi.org/10.4037/ccn2012430
- Joinson, C. (1992). Coping with compassion fatigue. Nursing, 22, 118–120.
- Kelly, L, Runge, J, Spencer, C. (2015). Predictors of compassion fatigue and compassion satisfaction in acute care nurses. Journal of Nursing Scholarship, 47(6), 522–528. https://doi.org/10.1111/jnu.12162
- Kırmızı, Y, İnce, C. (2022). Covid-19 servisinde çalışan hemşirelerde merhamet yorgunluğu. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 53, 1–15.
- Korkmaz, M, Alcan, AO. (2024). Merhamet yorgunluğunun yoğun bakım hemşirelerinin bakım verici rollerine ilişkin tutumlarına etkisi. Fenerbahçe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1), 178–188.
- Kosydar-Bochenek, J, Religa, D, Iwanicka, K, Szczupak, M, Krupa-Nurcek, S. (2024). Burnout among Polish paramedics: insights from the Oldenburg Burnout Inventory, Frontiers in Public Health, 12,.
- Kumsar, AK, Polat, S, Yılmaz, FT. (2021). The effect on ethical sensitivity of compassion level in nurses. Electronic Journal of General Medicine, 18(5), 1–8. https://doi.org/10.29333/ejgm/11038
- Küçük, S, Memiş, SS. (2023). Pediatri kliniklerinde çalışan hekim ve hemşirelerde merhamet yorgunluğu ve tükenmişlik. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 10(2), 235–243.
- Madencioğlu, YC, Arslan, S. (2023). Pediatri kliniklerinde çalışan hemşirelerin merhametin bakım kalitesine etkisine ilişkin görüş ve algıları: Nitel bir çalışma. Journal of Interdisciplinary Clinical and Academic Healthcare, 3(3), 167–175.
- Mansur, F, Taş, MÖ, Ekinci, N. (2022). Sağlık çalışanlarında merhamet doyumu ve merhamet yorgunluğunun sürekli öfke düzeyine etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 40, 436–469.
- Maslach, C, Leiter, MP. (2016). Burnout: A multidimensional perspective. In C. Cooper & M. P. Leiter (Eds.), The handbook of stress and health (pp. 89–108). Wiley-Blackwell.
- Moscu, CA, Marina, V, Anghele, AD, Anghele, M, Dragomir, L, Ciubara, A. (2023). The impact of work-related problems on burnout syndrome and job satisfaction levels among emergency department staff. Behavioral Sciences, 13(7), 575. https://doi.org/10.3390/bs13070575
- Nadarajan, SS, Chui, PL, Lee, L, Zaini, NH. (2025). Factors influencing compassion satisfaction and compassion fatigue among nurses: A study in a tertiary hospital. BMC Nursing, 24(1), 93. https://doi.org/10.1186/s12912-025-01815-0
- Özdelikara, A, Babur, S. (2020). Hemşirelik öğrencilerinin merhamet düzeyi ve empatik eğilim ilişkisi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2, 342–349.
- Özan, A, Polat, H. (2024). Determination of Compassion and Compassion Fatigue in Intensive Care Nurses. SAGE Open Nurs, 23, doi: 10.1177/23779608241247395
- Özgünay, ŞE, Eminoğlu, Ş, Önen, S, Gürbüz, H, Kılıçarslan, N, Karasu, D ve ark. (2022). Covid-19 pandemisinde anestezi ve yoğun bakım ünitesi çalışanlarında merhamet ve kronik yorgunluk: Bir tanımlayıcı çalışma. Türkiye Klinikleri Journal of Anesthesiology and Reanimation, 20(3), 1–9.
- Polat, G, Kaya, KÇ. (2025). The relationship between level of professional commitment and compassion fatigue in nurses. Eurasian Journal of Health Sciences, 8(1), 1–9.
- Pommier, EA. (2011). The compassion scale (Doctoral dissertation). University of Texas, Austin. Dissertation Abstracts International Section A: Humanities and Social Sciences, 72, 1174.
- Raab, K. (2014). Mindfulness, self-compassion, and empathy among health care professionals: A review of the literature. Journal of Health Care Chaplaincy, 20(3), 95–108. https://doi.org/10.1080/08854726.2014.913876
- Roney, L. N, Acri, MC. (2018). The cost of caring: An exploration of compassion fatigue, compassion satisfaction, and job satisfaction in pediatric nurses. Journal of Pediatric Nursing, 40, 74–80.
- Sevin, B, Günüşen, NP. (2021). Hemşirelerin psikolojik dayanıklılığının merhamet yorgunluğu, tükenmişlik ve merhamet memnuniyeti üzerine yordayıcı rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(4), 379–386.
- Showalter, SE. (2010). Compassion fatigue: What is it? Why does it matter? American Journal of Hospice and Palliative Medicine, 27(4), 239–242.
- Sökmen, Y, Taşpınar, A. (2021). Doğumhanede çalışan ebelerde merhamet yorgunluğu algısı: Nitel bir çalışma. Journal of Samsun Health Sciences, 6(1), 55–62.
- T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2021. T.C. Sağlık Bakanlığı Web Sitesi https://www.saglik.gov.tr/Eklenti/45316/0/siy2021-turkcepdf.pdf, 26.08.2025.
- Tanrıkulu, G, Ceylan, B. (2021). Çocuk kliniklerinde çalışan hemşirelerde merhamet düzeyi ve merhamet yorgunluğu. Sağlık Bilimleri Dergisi, 30, 31–36.
- Tarcan, M, Hikmet, N, Schooley, B, Top, M, Tarcan, GY. (2017). An analysis of the relationship between burnout, socio-demographic and workplace factors and job satisfaction among emergency department health professionals. Applied Nursing Research, 34, 40–47. https://doi.org/10.1016/j.apnr.2017.02.011
- Taşkın, GB, Şengün, H. (2021). A research about the relationship between the compassion fatigue of the healthcare employees and organizational citizenship behavior. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 35, 64–87.
- Tekingündüz, S, Kurt, AÖ, Başaralı, MK. (2022). 112 acil ambulans hizmetlerinde iş performansının belirleyicileri. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 15(2), 352–360.
- Topçu, N. (2020). Hemşirelerde merhamet yorgunluğunun tükenmişliğe etkisinde empatinin aracı rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi İşetme Enstitüsü, Sakarya.
- Türk, A, Kaya, S. (2023). The effect of compassion fatigue on psychological resilience in post-earthquake psychosocial support practices: A study on social workers. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(2), 81–91.
- Xu, W, Pan, Z, Li, Z, Lu, S, Zhang, L. (2020). Job burnout among primary healthcare workers in rural China: A multilevel analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(3), 727. https://doi.org/10.3390/ijerph17030727
Analysis of Factors Affecting Compassion Fatigue and Burnout Among Emergency Medical Services Personnel
Öz
Objective: The study aimed to determine the levels of compassion and burnout among 112 emergency healthcare workers and to analyse the relationship between compassion and burnout. Additionally, it was investigated whether the levels of compassion and burnout varied according to demographic characteristics.
Methods: This descriptive and cross-sectional study collected data from 148 emergency healthcare personnel through face-to-face and online surveys. A questionnaire form consisting of the Compassion Scale, Burnout Scale, and demographic characteristics was used. Data showing a normal distribution were analysed using the SPSS programme, applying frequency, descriptive statistics, factor analysis, Cronbach's Alpha reliability analysis, t-test, ANOVA, Pearson correlation, and regression analysis. A p<0.05 value was used for significance.
Results: The majority of participants were female, aged 29-38, married, childless, and university graduates. Most worked as ATTs/Paramedics on a shift system, working 40-48 hours per week, and had 1-5 years of experience. The mean compassion score was 3.92 ± 0.57, and the mean burnout score was 2.64 ± 0.62. Significant differences were found between the mean burnout score and the mean age and occupation scores, as well as between the mean compassion score and gender, age, and occupation (p < 0.05). A moderate negative relationship (r = -0.470) and significant (p < 0.01) correlation were found between compassion level and burnout. It was determined that compassion dimensions other than kindness compassion affected burnout (R²: 0.365, p < 0.001).
Conclusion: Emergency healthcare workers experience moderate levels of burnout and compassion fatigue, and factors such as age, gender, and occupation have significant effects on compassion fatigue and burnout. It is recommended that organisations monitor compassion fatigue and burnout levels, as well as the factors that contribute to them, and develop preventive strategies to mitigate their adverse effects on both work and social life.
Anahtar Kelimeler
112 Emergency medical services personnel compassion fatigue burnout
Etik Beyan
Prior to the implementation of the research, ethical approval for the study was obtained from the Ethics Committee for Social and Human Sciences Research at Karabük University on 07/03/2023, reference number 228017.
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK 2209 A project support
Proje Numarası
1919B012322908
Teşekkür
We would like to thank all emergency healthcare workers who participated in the study.
Kaynakça
- Adriaenssens, J, Van der Gucht, K, Maes, S. (2015). Determinants and prevalence of burnout in emergency nurses: A systematic review of 25 years of research. International Journal of Nursing Studies, 52(2), 649–661. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2014.11.004
- Akdeniz, S, Deniz, ME. (2016). Merhamet Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Happiness and Well-Being, 4(1), 50–61.
- Akman, Ö, Arkan, B, Öztürk, C, Papadopoulos, I. (2021). Türkiye’deki hemşirelerde merhametin araştırılması: Uluslararası araştırma sonuçları. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 47(2), 247–253.
- Alreshidi, SM. (2023). Compassion fatigue prevalence and risk factors among Saudi psychiatric nurses: A cross-sectional study. Medicine, 102(45), e35975. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000035975
- Arimon Pages, E, Torres Puig Gros, J, Paz Fernandes Ortega, P, Canela Soler, J. (2019). Emotional impact and compassion fatigue in oncology nurses: Results of a multicentre study. European Journal of Oncology Nursing, 43, https://doi.org/10.1016/j.ejon.2019.101666
- Aslan, Ş, Özen, MY. (2021). Sağlık çalışanlarında duygusal zekâ ve merhamet yorgunluğunun sosyo-demografik açıdan farklılıkları. EKEV Akademi Dergisi, 85, 435–452.
- Ateş, AY. (2023). Hemşirelerde merhamet düzeyinin etik duyarlılık ile ilişkisi: Bir sağlık kurumu örneği. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 41–52.
- Bahçecioğlu, G, Yanmış, S, Özer, Z. (2024). Investigation of the relationship between care difficulties and compassion fatigue of palliative care nurses. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences, 9(2), 216–224.
- Bakan, AB, Kılıç, D, Aslan, G, Uçar, F. (2020). Onkoloji birimleri ve yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerde etik duyarlılık ve merhamet yorgunluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 20–29.
- Başoğlu, S, Aktaş, N, Otal, Y. (2024). Acil servis hemşirelerinde merhamet yorgunluğunun bakım verici rollerine etkisi: Bir şehir hastanesi anket çalışması. Maltepe Tıp Dergisi, 16(3), 60–68.
- Bektaş, G, Genç, G, Güneç, A, Aytaç, B. (2018). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu. 2nd International Symposium on Humanities and Social Sciences, 4–7 Ağustos, Comrat, Moldova.
- Berger, J, Polivka, B, Smoot, EA, Owens, H. (2015). Compassion fatigue in pediatric nurses. Journal of Pediatric Nursing, 30(6), 11–17. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2015.02.005
- Bülbüloğlu, S, Çınar, F. (2021). Cerrahi hemşirelerde merhamet yorgunluğunun bakım memnuniyetine etkisi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24(2), 255–263.
- Carmassi, C, Bertelloni, CA, Avella, MT, Cremone, I, Massimetti, E, Corsi, M, Dell’Osso, L. (2020). PTSD and burnout are related to lifetime mood spectrum in emergency health operators. Clinical Practice & Epidemiology in Mental Health, 16, 165–173. https://doi.org/10.2174/1745017902016010165
- Cingel, M, Nijkamp, M, Scholten, M. (2021). Compassion fatigue and resilience among healthcare workers: A systematic review. Nursing Ethics, 28(5), 617–632.
- Cingi, CC, Eroğlu, E. (2019). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu. Osmangazi Tıp Dergisi, 41(1), 58–71.
- Coetzee, SK, Klopper, HC. (2010). Compassion fatigue within nursing practice: A concept analysis. Nursing & Health Sciences, 12(2), 235–243. https://doi.org/10.1111/j.1442-2018.2010.00526.x
- Çağatay, A, Yılmaz, H. (2024). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu, bilişsel esneklik ve psikolojik sağlamlıkla aşılabilir mi? Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(3), 1129–1143.
- Çamlıca, T, Özkan, A, Karta, H. (2024). Yoğun bakım hemşirelerinin ölüm korkusu (tanatofobi) düzeyleri ile vicdan gerilimi ve merhamet yorgunluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 11(2), 333–343.
- Çıngı, F, Şantaş, G. (2023). 112 çalışanlarında iş-aile çatışması, tükenmişlik ve iş yükü fazlalığı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(2), 393–424.
- Demirbilek, Ö, Uzman, E. (2021). 112 Acil Sağlık Çalışanları Arasında Eşduyum Yorgunluğu, Eşduyum Tatmini ve Tükenmişlik- Kayseri ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(1), 56-69. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.818651
- Dığın, F, Özkan, ZK, Şahin, A. (2022). Cerrahi hemşirelerinin merhamet yorgunluğu ile bakım davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 272–277.
- Erdem, Ö, Uyaroğlu, AK. (2021). Hemodiyaliz hemşirelerinde merhamet düzeyi ve ilişkili faktörler. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2), 207–215.
- Ertümer, AG, Kaya, E. (2022). Sağlık profesyonellerinin merhamet yorgunluğu düzeyinin hasta güvenliğine etkisi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 25(1), 139–154.
- Figley, CR. (2002). Compassion fatigue: Psychotherapists’ chronic lack of self care. Journal of Clinical Psychology, 58(11), 1433–1441. https://doi.org/10.1002/jclp.10090
- Figley, CR. (2012). Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized. Routledge.
- George, D, Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10a ed.). Boston: Pearson.
- Gil-Monte, PR, Olibares Faundez, VE. (2011). Psychometric properties of the Spanish Burnout Inventory in Chilean professionals working with physically disabled people. The Spanish Journal of Psychology, 14(1), 441–451. https://doi.org/10.5209/rev_SJOP.2011.v14.n1.40
- Güdük, Ö, Özaydın, Ö, Vural, A. (2022). Hemşireler ve hemşirelik öğrencilerinde merhamet düzeyinin incelenmesi. Gevher Nesibe Journal of Medical and Health Sciences, 7(20), 158–168.
- Günaydın, N, Gürgöze, R, Erkan, İ. (2023). Pandemi sürecinde 112 acil sağlık çalışanlarının tükenmişlik ve iş doyumu düzeylerinin ilişkisi. Eurasian Journal of Health Technology Assessment, 7(2), 77–86.
- Hegney, D. G, Craigie, M, Hemsworth, D, Osseiran-Moisson, R, Aoun, S, Francis, K ve ark. (2014). Compassion satisfaction, compassion fatigue, anxiety, depression and stress in registered nurses in Australia: Study 1 results. Journal of Nursing Management, 22(4), 506–518. https://doi.org/10.1111/jonm.12160
- Türk Dil Kurumu. (2024). Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Web Sayfası. https://sozluk.gov.tr/, 05.08.2025.
- İnce, B, Yılmaz, S. (2024). Ebelerin aidiyet, merhamet ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Selçuk Sağlık Dergisi, 5(2), 199–217.
- Jenkins, B, Warren, NA. (2012). Compassion fatigue and effects upon critical care nurses. Critical Care Nursing, 35(4), 388–395. https://doi.org/10.4037/ccn2012430
- Joinson, C. (1992). Coping with compassion fatigue. Nursing, 22, 118–120.
- Kelly, L, Runge, J, Spencer, C. (2015). Predictors of compassion fatigue and compassion satisfaction in acute care nurses. Journal of Nursing Scholarship, 47(6), 522–528. https://doi.org/10.1111/jnu.12162
- Kırmızı, Y, İnce, C. (2022). Covid-19 servisinde çalışan hemşirelerde merhamet yorgunluğu. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 53, 1–15.
- Korkmaz, M, Alcan, AO. (2024). Merhamet yorgunluğunun yoğun bakım hemşirelerinin bakım verici rollerine ilişkin tutumlarına etkisi. Fenerbahçe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1), 178–188.
- Kosydar-Bochenek, J, Religa, D, Iwanicka, K, Szczupak, M, Krupa-Nurcek, S. (2024). Burnout among Polish paramedics: insights from the Oldenburg Burnout Inventory, Frontiers in Public Health, 12,.
- Kumsar, AK, Polat, S, Yılmaz, FT. (2021). The effect on ethical sensitivity of compassion level in nurses. Electronic Journal of General Medicine, 18(5), 1–8. https://doi.org/10.29333/ejgm/11038
- Küçük, S, Memiş, SS. (2023). Pediatri kliniklerinde çalışan hekim ve hemşirelerde merhamet yorgunluğu ve tükenmişlik. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 10(2), 235–243.
- Madencioğlu, YC, Arslan, S. (2023). Pediatri kliniklerinde çalışan hemşirelerin merhametin bakım kalitesine etkisine ilişkin görüş ve algıları: Nitel bir çalışma. Journal of Interdisciplinary Clinical and Academic Healthcare, 3(3), 167–175.
- Mansur, F, Taş, MÖ, Ekinci, N. (2022). Sağlık çalışanlarında merhamet doyumu ve merhamet yorgunluğunun sürekli öfke düzeyine etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 40, 436–469.
- Maslach, C, Leiter, MP. (2016). Burnout: A multidimensional perspective. In C. Cooper & M. P. Leiter (Eds.), The handbook of stress and health (pp. 89–108). Wiley-Blackwell.
- Moscu, CA, Marina, V, Anghele, AD, Anghele, M, Dragomir, L, Ciubara, A. (2023). The impact of work-related problems on burnout syndrome and job satisfaction levels among emergency department staff. Behavioral Sciences, 13(7), 575. https://doi.org/10.3390/bs13070575
- Nadarajan, SS, Chui, PL, Lee, L, Zaini, NH. (2025). Factors influencing compassion satisfaction and compassion fatigue among nurses: A study in a tertiary hospital. BMC Nursing, 24(1), 93. https://doi.org/10.1186/s12912-025-01815-0
- Özdelikara, A, Babur, S. (2020). Hemşirelik öğrencilerinin merhamet düzeyi ve empatik eğilim ilişkisi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2, 342–349.
- Özan, A, Polat, H. (2024). Determination of Compassion and Compassion Fatigue in Intensive Care Nurses. SAGE Open Nurs, 23, doi: 10.1177/23779608241247395
- Özgünay, ŞE, Eminoğlu, Ş, Önen, S, Gürbüz, H, Kılıçarslan, N, Karasu, D ve ark. (2022). Covid-19 pandemisinde anestezi ve yoğun bakım ünitesi çalışanlarında merhamet ve kronik yorgunluk: Bir tanımlayıcı çalışma. Türkiye Klinikleri Journal of Anesthesiology and Reanimation, 20(3), 1–9.
- Polat, G, Kaya, KÇ. (2025). The relationship between level of professional commitment and compassion fatigue in nurses. Eurasian Journal of Health Sciences, 8(1), 1–9.
- Pommier, EA. (2011). The compassion scale (Doctoral dissertation). University of Texas, Austin. Dissertation Abstracts International Section A: Humanities and Social Sciences, 72, 1174.
- Raab, K. (2014). Mindfulness, self-compassion, and empathy among health care professionals: A review of the literature. Journal of Health Care Chaplaincy, 20(3), 95–108. https://doi.org/10.1080/08854726.2014.913876
- Roney, L. N, Acri, MC. (2018). The cost of caring: An exploration of compassion fatigue, compassion satisfaction, and job satisfaction in pediatric nurses. Journal of Pediatric Nursing, 40, 74–80.
- Sevin, B, Günüşen, NP. (2021). Hemşirelerin psikolojik dayanıklılığının merhamet yorgunluğu, tükenmişlik ve merhamet memnuniyeti üzerine yordayıcı rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(4), 379–386.
- Showalter, SE. (2010). Compassion fatigue: What is it? Why does it matter? American Journal of Hospice and Palliative Medicine, 27(4), 239–242.
- Sökmen, Y, Taşpınar, A. (2021). Doğumhanede çalışan ebelerde merhamet yorgunluğu algısı: Nitel bir çalışma. Journal of Samsun Health Sciences, 6(1), 55–62.
- T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2021. T.C. Sağlık Bakanlığı Web Sitesi https://www.saglik.gov.tr/Eklenti/45316/0/siy2021-turkcepdf.pdf, 26.08.2025.
- Tanrıkulu, G, Ceylan, B. (2021). Çocuk kliniklerinde çalışan hemşirelerde merhamet düzeyi ve merhamet yorgunluğu. Sağlık Bilimleri Dergisi, 30, 31–36.
- Tarcan, M, Hikmet, N, Schooley, B, Top, M, Tarcan, GY. (2017). An analysis of the relationship between burnout, socio-demographic and workplace factors and job satisfaction among emergency department health professionals. Applied Nursing Research, 34, 40–47. https://doi.org/10.1016/j.apnr.2017.02.011
- Taşkın, GB, Şengün, H. (2021). A research about the relationship between the compassion fatigue of the healthcare employees and organizational citizenship behavior. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 35, 64–87.
- Tekingündüz, S, Kurt, AÖ, Başaralı, MK. (2022). 112 acil ambulans hizmetlerinde iş performansının belirleyicileri. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 15(2), 352–360.
- Topçu, N. (2020). Hemşirelerde merhamet yorgunluğunun tükenmişliğe etkisinde empatinin aracı rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi İşetme Enstitüsü, Sakarya.
- Türk, A, Kaya, S. (2023). The effect of compassion fatigue on psychological resilience in post-earthquake psychosocial support practices: A study on social workers. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(2), 81–91.
- Xu, W, Pan, Z, Li, Z, Lu, S, Zhang, L. (2020). Job burnout among primary healthcare workers in rural China: A multilevel analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(3), 727. https://doi.org/10.3390/ijerph17030727
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Proje Numarası | 1919B012322908 |
| Gönderilme Tarihi | 9 Ekim 2025 |
| Kabul Tarihi | 16 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 20 Şubat 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.54409/hod.1800233 |
| IZ | https://izlik.org/JA85BS97BU |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1 |
Amaç ve Kapsam
Derginin amacı, ülkemizin akademik alanında nispeten geç olgunlaşmaya başlayan hastane öncesi acil sağlık hizmetleri, afet ve acil durum yönetimi ile ilgili multi-disipliner bilimsel çalışmaların yayınlanmasını sağlamak ve afet düzeyi yüksek seviyede olan ülkemizde bu alanda bilgi birikimine katkıda bulunmak.
Afet ve acil durum hizmetlerini kapsayan Hastane Öncesi Dergisi; acil durum ve afet yönetimi, hastane öncesi acil sağlık hizmetleri, acil tıp, acil hemşireliği, iş sağlığı eğitimi, adli tıp, yangın ve sivil savunma hizmetleri, güvenlik hizmetleri, iş sağlığı ve güvenliği, vaka raporları, güncel incelemeler ve çeviri yazılarını içeren çok disiplinli bir yayındır.
Yazım Kuralları
DERGİDE KABUL EDİLECEK ÇALIŞMA KATEGORİLERİ
A. Araştırma Makaleleri; Dergi politikasına uygun konularda yürütülen saha çalışmalarından, temel veya klinik araştırmalardan oluşur.
Özet Türkçe ve İngilizce dillerinde ayrı ayrı hazırlanmalı ve 250 kelimeyi geçmemelidir.
Özetin en üstünde (Özet Başlık kullanılmalıdır), çalışmanın başlığı olmalı, içerik “Amaç”, “Gereç (materyal)ve Yöntemler”, “Bulgular” ve “Sonuç” alt başlıklarından oluşmalıdır. Türkçe ve İngilizce özetler özetin altında en az 3 ve 6 kelime içermelidir.
Tam metin; “Giriş”, “Amaç”, “Gereç(Materyal) ve Yöntemler”, “Bulgular”, “Tartışma”, “Çalışmanın Sınırlılıkları” ve “Sonuç” bölümlerinden oluşmaktadır. "Referanslar" ın hemen altında tam metin yer almalıdır. Çalışma toplam 10000 kelimeyi geçmemelidir.
Araştırma makalelerinin içeriğinde dikkat edilmesi gereken hususlar;
Çalışmanın ana metni aşağıdaki bölümlerden oluşmalıdır
Giriş; Üç paragraftan oluşmalıdır. Birinci paragrafta, çalışmanın konusu hakkında kısa bilgi verilmeli, ikinci paragrafta çalışmayı tetikleyen(başlatan, neden olan) bir tartışma konusu olmalı ve son paragrafta çalışmanın amacı ve önemi dahil edilmelidir.
Materyal ve yöntemler; Çalışma yöntemleri, popülasyon ve örneklem, analiz yöntemleri, kullanılan istatistiksel programlar, ölçme ve değerlendirme yöntemleri dahil edilmelidir.
Dahil etme ve hariç tutma kriterleri örnekleme dahil edilmelidir.
Bulgular; Bu bölümde çalışmanın bulgularına yer verilmeli, sonuçlar yer almalı veya literatür taraması yapılmalıdırBulgular demografik özelliklerden ve çalışma hipotezini test eden bulgulardan oluşmalı ve tartışma bölümünde yer almayacak bulguları içermemelidir. Bulgular tablolar ve grafikler ile desteklenmelidir.
Tartışma; Bu bölümde çalışmanın ana ve yan bulgular verilmektedir.
Elde edilen bulgular literatürdeki benzer bulgularla karşılaştırılır. Araştırma
sonuçları ile ilgisi olmayan ve bulgular bölümü tarafından desteklenmeyen
tartışma konuları dahil edilmemelidir.
Sınırlılıklar: Çalışma sürecinde karşılaşılan sınırlı faktörler birkaç cümleyle bu bölümde belirtilmelidir.
Sonuç; Çalışmadan çıkarılan ve literatüre katkı sunabilecek sonuçlar bir-iki paragraf ile yazılmalıdır.
B. Derleme Yazıları; Dergi politikalarına uygun konularda, güncel ve uluslararası literatürle desteklenmiş, bilimsel içerikli çalışmalardır. Çalışma özet ve tam metin bölümünden oluşmalıdır. Özet, Türkçe ve İngilizce dillerinde ayrı ayrı oluşturulmuş olmalı ve 200 kelimeyi aşmamalıdır. Tam metin “Giriş”, “Çalışma Alt Başlıkları” ve “Sonuç” bölümünden oluşur. Tam metinin hemen altında “Kaynaklar” yer almalıdır. Çalışma toplamda 4000 kelimeyi aşmamalıdır.
C. Olgu Sunumları; Hastane öncesi acil sağlık hizmetleri alanında karşılaşılan, bilimsel bilgi ve verilerle desteklenen, eğitim ve bilgi boyutuna sahip vakaları değerlendirmektir. Çalışma özet ve tam metin bölümlerinden oluşmalıdır.
Özet (Özet kullanılmalıdır) Türkçe ve İngilizce dillerinde ayrı ayrı hazırlanmalı ve 100 kelimeyi geçmemelidir. Tam metin "Giriş", "Olgu Sunumu" ve "Tartışma" bölümlerinden oluşmalıdır. "Kaynaklar tam metnin hemen altında yer almalıdır. Çalışma toplamda 2000 kelimeyi geçmemelidir.
D. Çeviri Makaleler; Hastane Öncesi Dergisi'nin yayınlanmasıyla ilgili bilimsel dergilerde yayınlanan makaleler, acil servisler konusunda önemli ve güncel çalışmaların kısaltılmış çevirilerini içermektedir. Belgelere orijinal makale ve izin mektubunun bir kopyası eklenmelidir.
E. Editöre Mektup; Hastane öncesi dergisi kapsamında meydana gelen gelişmeler hakkında daha geniş kitlelere duyurulması istenen gelişmeler editöre mektup formatında gönderilebilir.
Makalelerin sayfa düzeninin yazar
tarafından ve aşağıdaki değerlere uygun bir biçimde yapılmış olması gerekir:
Kâğıt Boyutu: A4 Dikey (Makalede yatay sayfalara yer verilmemelidir)
Yazı Tipi: Times New Roman
Yazı Boyutu: Başlıkta 12, metinde 11, özetlerde 10 ve dipnotlarda 8 punto
Paragraf Aralığı: Önce 0 nk – sonra 6 nk
Paragraf Girintisi: Metinde İlk Satır (First Line) 1,25 cm, dipnotlarda Asılı (Hanging) 0.4 cm.
Satır Aralığı: Metinde 1,5 dipnotlarda 1.
Başlıklandırma
Makale Türkçe başlığı 12 punto, İngilizce başlık 10 punto olmalıdır. Giriş ve Sonuç, büyük harflerle yazılmalı ve numara verilmemelidir. Diğer başlıklar (1.), (1.1) numaralandırılmalıdır. Ana başlıklar (birinci düzey) 12 punto olarak koyu ve büyük harflerle yazılmalıdır. Ana başlıkların altında yer alan alt başlıklar (ikinci düzey) 11 punto, koyu ve ilk harfleri büyük olmalıdır. Alt başlıkların altındaki diğer başlıklar (üçüncü düzey) 11 punto, koyu ve ilk harfleri büyük olacak şekilde yazılmalıdır.
Cümle sonunda noktadan önce boşluk bırakılmamalı ve noktadan sonra bir boşluk bırakarak cümleye başlanmalıdır.
Virgülden önce boşluk bırakılmamalı ve cümle içinde kelimeler arasında bir boşluk bırakılmalıdır.
Ondalıklı sayılar ayrılırken virgül kullanılmalıdır.
Yüzde (%) işareti ile rakamlar arasında boşluk bırakılmadan yazılmalıdır. Yüzde işareti Türkçe makalelerde rakamın önünde, İngilizce makalelerde rakamdan sonra yazılmalıdır.
( ), “ ” ve / işareti kullanılan yerlerde cümle/kelime öncesi ve sonrası boşluk bırakılmadan yazılmalıdır
Metin içinde maddelendirmelerde sayı ya da harf kullanılmamalıdır.
Çeşitli istatistikler; örneğin, varyans analizi değerleri (F, t, z), korelasyon (R, r) ve diğer istatistiksel göstergeler rapor edilirken italik gösterilmelidir.
Kullanılan bütün birimler “Systeme Internationale” (SI) birimleri olmalıdır. İlaçların jenerik adları kullanılmalıdır. Ticari isim kullanılmamalıdır.
Başlıkta veya özette kısaltma kullanılmamalıdır. Kısaltmalar, ilgili kelimelerin metin içinde ilk kullanıldığı yerde yapılmalı ve kısaltma sayısı mümkün olduğunca az olmalıdır.
Özet bölümünde kaynak belirtilmemelidir.
Tablo başlıkları tablonun üzerinde verilmeli ve kelimelerin ilk harfi büyük olmalıdır (Örn: Tablo 1: Hasta Güvenliğini Etkiyen Faktörler).
Şekil/grafik başlıkları şekil/grafiklerin altında verilmeli, italik yazılmalı ve kelimelerin ilk harfi küçük olmalıdır (Örn: Şekil 1: Miller’in klinik değerlendirme için ustalık piramidi).
Anahtar Kelimelerin Seçimi
Anahtar kelimeler, Türkiye Bilim Terimleri (http://www.bilimterimleri.com)’nden Türkçe ve İngilizce olarak seçilmelidir.
KAYNAKÇANIN OLUŞTURULMASI
Kaynakların metin içerisinde gösterilmesi ve çalışma sonunda sıralanması için “APA Yöntemi tercih edilmeli; yazım şekli ve noktalamalar aşağıdaki örneklere uygun olmalıdır.
Kaynağın metin içinde gösterilmesi;
Tek yazarlı kaynaklar için;
Doğrudan alıntı yapılması durumunda; alıntı metni yazıldıktan sonra, parantez içinde, yazarın soyadı, yayın tarihi ve sayfa numarası, virgüllerle ayrılarak yazılır. Tek bir sayfaya gönderme yapıldığında “s.”, birden çok sayfaya gönderme yapılıyorsa “ss.” yazılır.
Örnek*: Ali Ekşi (2014) “Türkiye gibi nükleer enerji yatırım sürecinde olan ülkelerde, sosyal kabul sorunun temsiliyet sorununa dönüşmemesi için toplumsal bilgilendirme çalışmalarına önem verilmesi, şeffaflığın sağlanması ve karar verme süreçlerine toplumun aktif katılımının sağlanması gerekmektedir” (s. 1795) olarak belirtmektedir.
Kaynağın referans olarak kullanıldığı cümlenin ya da paragrafın sonunda parantez içerisinde; yazarın ya da yazarların soyadı, (,)’den sonra yayın tarihi ve (:) sonra referans alınan sayfa(ların) numarası belirtilmelidir.
Örnek: Almanya’nın nükleer enerjiyi bırakma tarihini öne çekmesine neden olmuş, Alman makamları aynı zamanda işletim ömrü dolan bazı santrallerin, işletim ömrünün uzatılmasını öngören kararı durdurmuştur (Yasav, 2011:20-21).
Birden fazla kaynağın referans olarak kullanılması durumunda, gösterilen kaynaklar (;) ile ayrılmalıdır.
Örnek: Yapılan her iki çalışmada da kendi bölgelerinde nükleer tesis istememede kaza riski önemli bir faktör olarak öne çıkmakla birlikte, Ekşi’nin çalışmasında nükleer kazalar en önemli nükleer risk olarak tanımlanmıştır (Palabıyık, 2010:278; Ekşi, 2013:212).
İki ya da daha fazla yazarlı kaynaklar için;
İki yazarı olan kaynaklara gönderme yapılırken her iki yazarın soyadı (ve) ile ayrılarak
Örnek: Siegrist ve Visschers tarafından 2013 yılında yapılan çalışmada, iklim değişikliğinin nükleer tercihinin benimsenmesinde, risklerine karşı gönülsüzde olsa bir kabullenme sağladığı vurgulanmaktadır (Siegrist ve Visschers, 2013:114).
İkiden fazla olan yazarı olan kaynaklar kullanılırken, ilk yazarın soyadı yazıldıktan sonra diğer yazarlar “vd.” ile gösterilir.
Örnek: Aynı çalışmada nükleer enerjinin risklerine rağmen diğer seçeneklere göre daha kabul edilebilir olduğu vurgulanmış, bu bağlamda sosyal kabul oranının 2005’te %32’lerden, 2010’da %38’e yükseldiği saptanmıştır (Corner vd., 2011:4829-4830).
Bir yazarın aynı yıla ait birden fazla çalışmasının kullanılması durumunda;
İlk kullanılan kaynak gösterilirken yayın yılının bitişiğine “a” harfi, diğerleri içinde “b”, “c” gibi harfler konularak sıralama oluşturulur.
Örnek: ………………..(Fuat, 2000a:18)………………. (Fuat, 2000b:56)………..
Kaynakların metin sonunda gösterilmesi;
Kaynaklar yazarlarının soyadlarının alfabetik sırasına göre düzenlenmelidir. Altı ya da daha az yazarlı yayınlarda tüm isimler yazılmalı (,) ile ayrılarak yazılmalı, altıdan fazla yazar olduğunda ise ilk altı yazarın ismi yazılarak arkasından “ve ark.” ifadesi eklenmelidir.
Dergi: Yazar(lar)ın Soyadı (,) Adının Baş harfi (.) parantez içerisinde yayın yılı (.) Çalışmanın adı(.) Derginin Adı(,) Cilt Sayısı;(Sayı), Sayfa Numaraları.
Küçükkendirci, H , Batı, S , Ulusal, O . (2021). Konya 112 Acil Sağlık Hizmetlerinde Hasta/Hasta Yakını Memnuniyet Düzeyi ve Etkileyen Faktörler. Hastane Öncesi Dergisi , 6 (1) , 1-12 .
Kitap: Yazar(lar)ın Soyadı (,) Adının Baş harfi (.) parantez içerisinde yayın yılı (.) Kitabın Adı. Baskı Sayısı (varsa). Basım Yeri.
Toprak, Z. (2012). Çevre Yönetimi ve Politikası. Albi Yayınları. İzmir.
Kitap bölümü: Yazar(lar)ın Soyadı (,) Adının Baş harfi (.) parantez içerisinde yayın yılı (.) Kitap Bölümünün Adı. Editör. Kitabın Adı. Baskı Sayısı (varsa). Basım Yeri. Sayfa Sayısı.
Tenikler, G. (2012). Afet Yönetiminde Etik Sorumluluk. Editör Gülümden Ürcan. Etik. 1. Baskı. İde Yayıncılık. İzmir. 2012. ss: 249-282.
Tez çalışması: Yazarın Soyadı (,) Adının Baş harfi (.) parantez içerisinde yayın yılı (.) Çalışmanın Adı. Üniversite ve Enstitü Adı. Çalışmanın Yapıldığı Yer.
Ekşi, A. (2010). Kamu Hizmetinden Yararlanma Hakkı Çerçevesinde Acil Çağrı Merkezlerinin Yönetimi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Denizli.
Basılmamış kurslar ve sunumlar; Yazar(lar)ın Soyadı (,) Adının Baş harfi (.) parantez içerisinde yayın yılı (.) Çalışmanın Adı. Sunumun Yapıldığı Toplantı. Tarih. Sunumun Yapıldığı Yer.
Uz Ç. (2010) Hasta Taşıma Teknikleri. Paramedik Derneği Eğitim Toplantıları. 21-22 Mayıs 2010. İzmir.
Elektronik ortamdan alınan kaynaklar; Yazar(lar)ın Soyadı (,) Adının Baş harfi (.) parantez içerisinde yayın yılı (.) Çalışmanın Adı. Ulaşılan Web Sayfasının Adı. Ulaşılan İnternet Adresi. Ulaşıldığı Tarih.
Williams M., Pittman E. (2010). Virginia Earthquake Sets Off Wave of Emergency Tweets. Government Technology Web Site. http://www.govtech.com/e-government/Virginia-Earthquake-Wave-of-Emergency-Tweets.html, 23.08.2011.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
YAZARLARIN ETİK SORUMLULUKLARI
Hastane Öncesi Dergisi’ne çalışma gönderen yazar(lar)ın aşağıdaki etik sorumluluklara uyması beklenmektedir:
• Yazar(lar)ın gönderdikleri makalelerin özgün olması beklenmektedir. Yazar(lar)ın başka çalışmalardan yararlanmaları veya başka çalışmaları kullanmaları durumunda eksiksiz ve doğru bir biçimde atıfta bulunmaları ve/veya alıntı yapmaları gerekmektedir.
• Makalelerin oluşturulmasında içeriğe entelektüel açıdan katkı sağlamayan kişiler, yazar olarak belirtilmemelidir.
• Yayınlanmak üzere gönderilen tüm makalelerin varsa çıkar çatışması teşkil edebilecek durumları ve ilişkileri açıklanmalıdır.
• Herhangi bir aşamada ticari bağlantı veya çalışma için maddi destek veren kurum mevcut ise yazarlar; kullanılan ticari ürün, ilaç vs. ile ticari hiçbir ilişkisinin olmadığını veya varsa nasıl bir ilişkisinin olduğunu editöre açıklamak zorundadır.
• Yazar(lar)dan değerlendirme süreçleri çerçevesinde makalelere ilişkin ham veri talep edilebilir, böyle bir durumda yazar(lar) beklenen veri ve bilgileri yayın kurulu ve bilim kuruluna sunmaya hazır olmalıdır.
• Yazar(lar) kullanılan verilerin kullanım haklarına, araştırma/analizlerle ilgili gerekli izinlere sahip olduklarını veya deney yapılan deneklerin rızasının alındığını gösteren belgeye sahip olmalıdır.
• Yazar(lar)ın yayınlanmış, erken görünüm veya değerlendirme aşamasındaki makale ile ilgili bir yanlış ya da hatayı fark etmesi durumunda, dergi editörünü veya yayıncıyı bilgilendirme, düzeltme veya geri çekme işlemlerinde editörle işbirliği yapma yükümlülüğü bulunmaktadır.
• Başka bir dergide yayınlanmış makale Hastane Öncesi Dergisi’ne gönderilemez. Makaleler aynı anda birden fazla derginin başvuru sürecinde bulundurulamaz. Her bir başvuru önceki başvurunun tamamlanmasını takiben başlatılabilir.
• Değerlendirme süreci başlamış bir çalışmanın yazar sorumluluklarının değiştirilmesi (Yazar ekleme, yazar sırası değiştirme, yazar çıkartma gibi) teklif edilemez.
Telif Hakkı
Bir makalenin dergiye sunulması için, o makalenin daha önce bir başka dergide yayınlanmamış ve başka bir yerde yayınlanmak üzere değerlendirilmemiş olması gerekmektedir. Bu dergide yayınlanan makale ve yazıların telif hakkı ticari amaçlar haricinde ve atıf yapılması koşuluyla yazarlara aittir.
EDİTÖRLERİN ETİK GÖREV VE SORUMLULUKLARI
Editör ve alan editörleri, Committee on Publication Ethics (COPE)tarafından yayınlanan "COPE Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors" ve "COPE Best Practice Guidelines for Journal Editors" rehberleri temelinde aşağıdaki etik görev ve sorumluluklara sahip olmalıdırlar:
Editörlerin genel görev ve sorumlulukları:
Editörler, Hastane Öncesi Dergisi’nde yayınlanan tüm çalışmalardan sorumlu olup, dergi yayın politikalarında yer alan "Kör Hakemlik ve Değerlendirme Süreci" politikalarını uygulamakla yükümlüdür. Ayrıca aşağıdaki rol ve sorumlulukları bulunmaktadır:
• Sürekli olarak derginin gelişimini sağlamalıdır.
• Okuyucuların ve yazarların bilgi ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çaba sarf etmelidir.
• Düşünce özgürlüğünü desteklemelidir.
• Akademik açıdan bütünlüğü sağlamalıdır.
• Fikri mülkiyet hakları ve etik standartlardan taviz vermeden iş süreçlerini yürütmelidir.
• Düzeltme, açıklama gerektiren konularda yayın açısından açıklık ve şeffaflık göstermelidir.
• Dergide yayınlanan çalışmaların kalitesini geliştirmeye yönelik süreçleri yürütmelidir.
• Hakem havuzunun dinamik şekilde güncellenmesi konusunda caba harcamalıdır.
• Hakem havuzunun geniş bir yelpazeden oluşması için çalışmalıdır.
• Yazar, hakem veya okuyuculardan gelen şikayetleri dikkatlice inceleyerek aydınlatıcı ve açıklayıcı yanıt vermelidir.
• Dergi sahibi, yayıncı ve diğer hiçbir politik ve ticari unsur, editörlerin bağımsız karar almalarını etkilememelidir.
• Editörler; yazar(lar), hakemler ve diğer editörler arasındaki çıkar çatışmalarını göz önünde bulundurarak, çalışmaların yayın sürecinin bağımsız ve tarafsız bir şekilde tamamlamasını sağlamalıdır.
Editörlerin yazarlara karşı görev ve sorumlulukları:
• Makalelerin özgün değeri, önemi, anlatımın açıklığı ve derginin amaç ve hedeflerine dayanarak olumlu ya da olumsuz karar vermelidirler.
• Yayın kapsamına uygun olan çalışmalar önemli sorunları bulunmadığı sürece ön değerlendirme aşamasına almalı, olumlu yöndeki hakem önerilerini göz ardı edilmemelidir.
• Yeni atanan editörler, çalışmalara yönelik olarak önceki editör(ler) tarafından verilen kararları önemli bir sorun olmadığı sürece değiştirmemelidir.
• "Kör Hakemlik ve Değerlendirme Süreci" mutlaka yayınlanmalı ve editörler tanımlanan süreçlerde yaşanabilecek sapmaların önüne geçmelidir.
• Yazar(lar) ve hakemler arasından çıkar çatışması olup olmadığını gözetmek durumundadır.
• Nezaket dışı ve bilimsel olmayan değerlendirmeleri engellemelidir.
• Yazar(lar)a açıklayıcı ve bilgilendirici şekilde bildirim ve dönüş sağlanmalıdır.
Editörlerin hakemlere karşı görev ve sorumlulukları:
• Hakemleri çalışma konularına uygun olarak belirlemelidir.
• Hakemlerin değerlendirme aşamasında ihtiyaç duyacakları bilgi ve rehberleri sağlamalıdır.
• Kör hakemlik bağlamında hakemlerin kimlik bilgilerini gizli tutmalıdır.
• Hakemleri tarafsız, bilimsel ve nesnel bir dille çalışmayı değerlendirmeleri için teşvik etmelidir.
• Hakemlerin performansını artırıcı uygulama ve politikalar belirlemelidir.
Editörlerin yayın kurulu karşı görev ve sorumlulukları:
• Editörler, tüm yayın kurulu üyelerinin süreçleri yayın politikaları ve yönergelere uygun ilerletmesini sağlamalıdır.
• Yayın kurulu üyelerini yayın politikaları hakkında bilgilendirmeli ve gelişmelerden haberdar etmelidir.
• Yayın kurulu üyelerinin çalışmaları tarafsız ve bağımsız olarak değerlendirmelerini sağlamalıdır.
• Yeni yayın kurulu üyelerini, alana katkı sağlayabilecek nitelikte belirlemelidir.
• Yayın kurulu üyelerinin uzmanlık alanına uygun çalışmaları değerlendirme için göndermelidir.
• Yayın kurulu ile düzenli olarak etkileşim içerisinde olmalıdır.
• Yayın kurulu ile belirli aralıklarla yayın politikalarının ve derginin gelişimi için toplantılar düzenlemelidir.
Editörlerin okuyuculara karşı görev ve sorumlulukları:
• Editörler tüm okuyucu, araştırmacı ve uygulayıcıların ihtiyaç duydukları bilgi, beceri ve deneyim beklentilerini dikkate alarak karar vermelidir.
• Okuyuculardan gelen geri bildirimleri dikkate almalı, açıklayıcı ve bilgilendirici geri bildirim vermelidir.
Editör ile yayıncı ilişkileri:
Editörler ve yayıncı arasındaki ilişki editoryal bağımsızlık ilkesine dayanmaktadır. Editörlerin alacağı tüm kararlar yayıncı ve dergi sahibinden bağımsızdır.
Kalite güvencesi:
Editörler; dergide yayınlanan her makalenin dergi yayın politikaları ve uluslararası standartlara uygun olarak yayınlanmasından sorumludur.
Kişisel verilerin korunması:
Editörler; değerlendirilen çalışmalarda yer alan deneklere veya görsellere ilişkin kişisel verilerin korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışmalarda kullanılan bireylerin açık rızası belgeli olmadığı sürece çalışmayı reddetmekle görevlidir. Ayrıca editörler; yazar, hakem ve okuyucuların bireysel verilerini korumaktan sorumludur.
Etik kurul, insan ve hayvan hakları:
Editörler; değerlendirilen çalışmalarda insan ve hayvan haklarının korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışmalarda kullanılan deneklere ilişkin etik kurul onayı, deneysel araştırmalara ilişkin izinlerin olmadığı durumlarda çalışmayı reddetmekle sorumludur. Yazarlar insanı konu alan deneysel araştırmaları yürütürken ve raporlarken ilgili komitenin etik standartlarına ve insanlar üzerindeki tıbbi araştırmalarla ilgili olarak Helsinki Deklarasyonuna uygun hareket etmelidirler.
Olası suistimal ve görevi kötüye kullanmaya karşı önlem:
Editörler; olası suistimal ve görevi kötüye kullanma işlemlerine karşı önlem almakla yükümlüdür. Bu duruma yönelik şikâyetlerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda titiz ve nesnel bir soruşturma yapmanın yanı sıra, konuyla ilgili bulguların paylaşılması editörün sorumlulukları arasında yer almaktadır.
Fikri mülkiyet haklarının korunması:
Editörler; yayınlanan tüm makalelerin fikri mülkiyet hakkını korumakla, olası ihlallerde derginin ve yazar(lar)ın haklarını savunmakla yükümlüdür. Ayrıca editörler yayınlanan tüm makalelerdeki içeriklerin başka yayınların fikri mülkiyet haklarını ihlal etmemesi adına gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
İntihal
Hastane Öncesi Dergisine gönderilen çalışmalar, Turnitin intihal programı ile taranmaktadır. Bibliyografya ve referanslar hariç tutularak, makalenin ana metni için yapılan tarama neticesinde, kaynak göstermeksizin başka metinlerle benzerlik %15 oranını geçmemelidir. %10 ile %30 arasındaki oranlarda yazarla iletişim kurularak durumun düzeltilmesi rica edilebilir. Ancak %30 oranını aşan kaynak gösterimsiz benzerliklerde, makale ret edilir.
Dergi aşağıdaki durumları intihal olarak kabul etmektedir:
• Bir başkasının eserini kendi çalışması gibi yayınlamaya çalışmak,
• Atıf yapmaksızın bir başkasının çalışmasından bir bütün olarak cümleleri veya fikirleri kullanmak,
• Alıntılarda, kullanılması gerektiği halde cümleleri tırnak içinde göstermemek ya da daha küçük yazım boyutu ile belirtmemek,
• Yapılan atıflarda kaynağı doğru olarak vermemek ya da yanıltmak,
• Alıntılarda atıf yapmadan, yazarın ifadelerini değiştirmek ve/veya farklı kelimelerle kullanarak, çalışmada yer vermek.
HAKEMLERİN ETİK SORUMLULUKLARI
Tüm çalışmaların "Körleme Hakemlik" ile değerlendirilmesi yayın kalitesini doğrudan etkilemektedir. Bu süreç yayının nesnel ve bağımsız değerlendirilmesi ile güven sağlar. Hastane Öncesi Dergisi değerlendirme süreci çift taraflı kör hakemlik ilkesiyle yürütülür. Hakemler yazarlar ile doğrudan iletişime geçemez, değerlendirme ve yorumlar dergipark yönetim sistemi aracılığıyla iletilir. Bu süreçte değerlendirme formları ve tam metinler üzerindeki hakem yorumları editör aracılığıyla yazar(lar)a iletilir.
Hakemler aşağıdaki etik sorumluluklara sahip olmalıdır:
• Sadece uzmanlık alanı ile ilgili çalışma değerlendirmeyi kabul etmelidir.
• Değerlendirmeyi tarafsızlık ve gizlilik içerisinde yapmalıdır.
• Değerlendirme sürecinde çıkar çatışması ile karşı karşıya olduğunu düşünürse, değerlendirmeyi ret etmelidir.
• Gizlilik ilkesi gereği inceledikleri çalışmaları değerlendirme sürecinden sonra imha etmelidir. İnceledikleri çalışmaların sadece nihai versiyonlarını ancak yayınlandıktan sonra kullanabilir.
• Değerlendirmeyi nesnel bir şekilde sadece çalışmanın içeriği ile ilgili olarak yapmalıdır. Milliyet, cinsiyet, dini inançlar, siyasal inançlar ve ticari kaygıların değerlendirmeye etki etmesine izin vermemelidir.
• Değerlendirmeyi yapıcı ve nazik bir dille yapmalıdır. Düşmanlık, iftira ve hakaret içeren aşağılayıcı kişisel yorumlar yapmamalıdır.
• Değerlendirmeyi kabul ettikleri çalışmayı zamanında ve yukarıdaki etik sorumluluklarda gerçekleştirmelidir.
YAYINCININ ETİK SORUMLUKLARI
Paramedik Eğitiminde Standardizasyon ve Akreditasyon Derneği (PESAD) Hastane Öncesi Dergisi’nin yayıncısıdır. PESAD aşağıdaki etik sorumlulukları taşımaktadır:
• Editörü ve yayın kurulunu, dergi politikalarına uygun alanlardan ve yeterli akademik deneyime sahip kişilerden belirler.
• Dergiye gönderilen çalışmaların değerlendirme süreçleri başta olmak üzere, editör, yayın kurulu ve hakemlerin sorumluluk alanlarındaki konulara müdahil olmaz, bağımsız ve tarafsız bir çalışma ortamı sunar.
• Editörlere ilişkin her türlü bilimsel suiistimal, atıf çeteciliği ve intihalle ilgili önlemleri almakla sorumludur.
Etik Olmayan Bir Durumla Karşılaşırsanız
Hastane Öncesi Dergisi’nde yukarıda bahsedilen etik sorumluluklar ya da başka herhangi bir etik dışı davranış veya içerikle karşılaşırsanız lütfen hastaneoncesidergisi@gmail.com adresine bildiriniz.
DERGİ POLİTİKASI
1. Hastane Öncesi Dergisi (HOD), çift-kör hakem değerlendirme sistemi ile çalışan, okurlara açık erişim imkânı sunan ulusal hakemli bilimsel bir dergidir. Dergi, Güz (Ekim-Kasım) ve Bahar (Mart-Nisan) olmak üzere yılda iki kez yayınlanmaktadır. Gerektiğinde özel sayılar çıkarılabilir.
2. Dergiye yayınlanmak üzere gönderilen çalışmalardan herhangi bir ücret talep edilmez.
3. Dergiye değerlendirilmek üzere gönderilecek olan çalışmalarda, Türkçe yazım kurallarına özen gösterilmelidir.
4. Dergiye gönderilen yazılar daha önce bir başka dergide yayımlanmamış, yayımlanmak üzere gönderilmemiş veya yayım için kabul edilmemiş olmalıdır. Herhangi bir bilimsel toplantıda sunulmuş ve yayımlanmamış olan yazılarda, toplantının adı, yeri ve tarihi dipnot olarak belirtilmelidir.
5. Hastane Öncesi Dergisi’ne gönderilen makaleler, editör ve yardımcı editörler tarafından şekil ve içerik yönünden ön incelemeye alınmakta, genel olarak dergide yayınlanmaya değer olup olmadığına karar verilmekte ve daha sonra hakemlere gönderilmektedir. Makale, alanı ile ilgili 2 (iki) hakeme gönderilmektedir. Hangi makalenin hangi hakemlere gönderileceğine hakemlerin ve makalelerin ilgi alanlarına göre karar verilmektedir. Makaleyi değerlendiren hakemlerin kimlikleri hakkında yazarlara, gönderilen makalenin kime ait olduğu konusunda da hakemlere bilgi verilmez. Hakem raporları gizlidir.
6. Makalenin gönderildiği iki hakemden de olumlu görüş bildirilmesi durumunda makale yayınlanmak üzere sıraya alınmaktadır. İki hakemden de olumsuz görüş bildirilmesi durumunda makale hiçbir surette yayınlanmaz. İki hakemin birbirinden farklı görüş bildirmesi durumunda makale üçüncü bir hakeme gönderilir; üçüncü hakemin vereceği cevaba göre yayınlanmasına veya yayınlanmamasına karar verilir. Hakemlerden gelen raporlara göre, makalenin aynen yayınlanmasına (kabul),düzeltme, ekleme veya çıkarma istenmesine veya yayınlanmamasına (ret) karar verilmekte olup, bu karar yazar veya yazarlara bildirilmektedir.
7. Yazarlar değerlendirme sürecinin herhangi bir aşamasında çalışmalarını geri çekebilirler.
Ücret Politikası
JPH, ücretsiz olarak dağıtılan yalnızca çevrimiçi bir Açık Erişim dergisidir. JPH, yazarlardan gönderim veya yayın için herhangi bir ücret talep etmez.
