Güncel Veriler Işığında Tlos Antik Kenti Tiyatrosu ve Meclis Binası Yapı Kompleksi

Öz

Lykia Bölgesi sınırları içerisinde yer alan Tlos Antik Kenti Akdağlar’ın batı yamacında, Eşen Vadisi’ne hâkim bir noktada konumlanmıştır. Kentin kuzeyinde Araxa, kuzeydoğusunda Oinoanda, güneyinde Xanthos, güneybatısında Pınara ve batısında Telmessos antik yerleşimleri bulunmaktadır. 19. yüzyıl seyyahları tarafından ilk kez keşfedilen kentte 20. yüzyıl sonlarında başlayan yüzey araştırmaları ve kazı çalışmaları, bölgenin yerleşim tarihçesinin Yunan mitolojisine dayandırılan kuruluş hikayesinden daha erkene uzandığını ortaya koymuştur. Kent merkezinde Neolitik Dönem’den Osmanlı Dönemi’ne kadar kesintisiz süren bir yerleşim kronolojisi izlenmektedir. Uzun soluklu yerleşim sürecinde engebeli topografyanın da etkisiyle devşirme malzeme kullanımı artmış ve girift bir mimari plan uygulanmıştır. Bu çalışmada, kentin önemli kamu yapılarından biri olan tiyatroda gerçekleştirilen güncel araştırmalardan elde edilen sonuçlar yapının mimari evreleri ve kentin şehircilik anlayışı çerçevesinde yorumlanmıştır. Kuzey ve güney analemmadaki kazı çalışmaları sonrasında tiyatronun planı yenilenmiş ve Erken Roma İmparatorluk Dönemi kullanım evresine ait bir çeşme yapısı açığa çıkartılmıştır. Makale kapsamında değerlendirilen bir diğer yapı ise kentte şimdiye kadar lokasyonu yapılamayan bouleuterion ve prytaneion işlevli olarak kullanıldığı düşünülen mekânlardır. Akropolün doğu yamacında konumlanan yapı iki büyük mekândan oluşur ve Bizans Dönemi’nde sur duvarı içerisine entegre edilmiştir. Kazı çalışmaları sonrasında Helenistik Dönem’de inşa edilen ve MS 4. yüzyıla kadar kullanılan, nişli cephe düzenlemesiyle özgün mimari plana sahip görkemli bir yapı kompleksi açığa çıkartılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Lykia
• Tlos
• Tiyatro
• Bouleuterion
• Prytaneion

Teşekkür

Tlos Antik Kenti kazı etkinlikleri T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile Akdeniz Üniversitesi izin ve desteklerinde sürdürülmektedir. 2021 kazı çalışmalarına ayrıca Türk Tarih Kurumu da destek sağlamıştır. Adı geçen kurum ve temsilcilerine burada ayrı ayrı teşekkür ediyoruz.

The Theater and Assembly Building Complex of Tlos in the Light of New Discoveries

Öz

The ancient city of Tlos, within the borders of the Lycian Region, is located on the western slope of the Akdağlar, at a point overlooking the Eşen Valley. Its neighboring cities were Araxa to the north, Oinoanda to the northeast, Kadyanda to the northwest, Xanthos to the south, Pınara to the southwest and Telmessos to the west. The survey and excavations started in the late 20th century in the Tlos ancient city, which was discovered by travelers in the 19th century, revealed that the settlement history of the region goes back earlier than the foundation story based on Greek mythology. In the city center, a continuous settlement chronology is seen from the Neolithic Period to the Ottoman Period. In the long-term settlement period, the use of spolia materials increased with the effect of the rugged topography and an intricate architectural plan was applied. The results obtained from the recent research carried out in the theater, which is one of the important public buildings of the city, are interpreted in this study within the framework of the architectural phases of the building and the urbanism of Tlos. The plan of the theater was redrawn and a fountain structure, which is dated to the Early Roman Imperial Period, was unearthed after the studies of excavation in the south and north analemma. The other building evaluated in the article is thought to be used as the bouleuterion and the prytaneion, which are previously undefined. The building, located on the eastern slope of the acropolis, has two large room, and was integrated into the fortification wall during the Byzantine Period. A large building complex having original plan with niched facade, which built in the Hellenistic Period and used until the 4th century AD, was unearthed after the excavations.

Anahtar Kelimeler

• Lycia
• Tlos
• Theater
• Bouleuterion
• Prytaneion

Kaynakça

1. Alanyalı 2009: Alanyalı, H. S., “Patara Tiyatrosu 2004-2008 Çalışmaları”, Kültür Varlıklarının Belgelenmesi, ed. A. Çabuk-F. Alanyalı, T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları, S. 1988, Eskişehir, 75-100.
2. Çevik-Varkıvanç-Kızgut 2005: Çevik, N.-Varkıvanç, B.-Kızgut, İ., “Roma Dönemi Kalıntıları”, Trebenna Tarihi, Arkeolojisi ve Doğası, ed. N. Çevik-B. Varkıvanç-E. Akyürek, Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yayınları, İstanbul, 31-80.
3. Çevik 2008: Çevik, N., “Rhodiapolis ve Kumluca Sınırları İçindeki Diğer Antik Yerleşimler”, Arkeolojisi, Tarihi, Doğası ve Tarımıyla Kumluca Rhodiapolis, ed. N. Çevik, Kumluca Belediyesi Yayınları, Antalya, 13-72.
4. Işık 2011: Işık, C., “Kaunos 2009 Çalıştay-Kazı-Araştırma-Restorasyon-Konservasyon-Onarım ve Arkeolojik Park Çalışmaları”, 32. Kazı Sonuçları Toplantısı, C 1, Ankara, 17-32.
5. İnan 1994: İnan, J., Boubon Sebasteionu ve Heykelleri Üzerine Son Araştırmalar, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
6. Knoblauch-Witschel 1993: Knoblauch, P.-Witschel, Ch., “Arykanda in Lykien. Eine topographische Aufnahme”, Archäologische Anzeiger, Berlin, 229-262.
7. Korkut 2015a: Korkut, T., Tlos. Akdağların Yamacında Bir Likya Kenti, E Yayınları, İstanbul.
8. Korkut 2015b: Korkut, T., “Şehircilik Anlayışı”, Arkeoloji, Epigrafi, Jeoloji, Doğal ve Kültürel Peyzaj Yapısıyla Tlos Antik Kenti ve Teritoryumu, ed. T. Korkut, Seydikemer Kaymakamlığı Yayınları, S. 1, Ankara, 65-147.

9. Korkut-Uygun 2017: Korkut, T.-Uygun, Ç., “Tlos Antik Kenti Şehircilik Anlayışı”, Antik Dönemde Akdeniz’de Kırsal ve Kent, ed. Ü. Aydınoğlu-A. Mörel, Mersin Üniversitesi Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi Yayınları, Mersin, 236-248.
10. Korkut-Işın-Takaoğlu vd. 2018: Korkut, T.-Işın, G.-Takaoğlu, T.-Özdemir, B., “Tlos Antik Kenti ve Teritoryumu Prehistorik Yerleşimleri”, Bursa ve İlçeleri Arkeolojik Kültür Envanteri IV, Olympos Araştırmaları II, Uluslararası Mysia Olympos’u Araştırmaları Çalıştayı, 8-11 Mayıs 2014, Orhaneli- Bursa, ed. M. Şahin, Bursa Uludağ Üniversitesi Yayınları, Bursa, 110-131.
11. Korkut-Özdemir 2019: Korkut, T.-Özdemir, B., “Mimari Detaylarıyla Tlos Antik Kenti Tiyatrosu”, Cevat Başarana 60. Yaş Armağanı, ed. V. Keleş-H. Kasapoğlu-H. E. Ergürer-E. Çelikbaş-A. Yılmaz, Bilgin Kültür ve Sanat Yayınları, Ankara, 797-818.
12. Korkut-Takaoğlu-Sezgin 2019: Korkut, T.-Takaoğlu, T.-Sezgin, K., “Pre-Classical Habitation at Tlos, Lycia”, Adalya, 22, İstanbul, 25-44.
13. Maischberger 2012: Maischberger, M., “Der Dionysos-Tempel auf der Theaterterasse”, Pergamon Panorama der antiken Metropole, Begleitbuch zur Ausstellung, ed. R. Grüßinger, Michael Imhof Verlag, Berlin, 243-247.
14. Özdemir 2016: Özdemir, B., Tlos Tanrıları ve Kültleri, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
15. Packer-Burge-Gagliardo 2007: Packer, J. E.-Burge, J.-Gagliardo, M. C., “Looking Again at Pompey’s Theater: The 2005 Excavation Season”, American Journal of Archaeology, 111, 3, Boston, 505-522.
16. Peschlow 2006: Peschlow, U., “Befestigungen lykischer Städte in spätantiker und frühbyzantinischer Zeit”, III. Likya Sempozyumu, Antalya 7-10 Kasım 2005, ed. K. Dörtlük, Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 601-624.
17. Piesker 2012: Piesker, K., “Der Theatertempel”, Das Theater von Patara. Ergebnisse der Untersuchungen 2004 bis 2008, ed. K. Piesker-J. Ganzert, Ege Yayınları, İstanbul, 185-192.
18. Söğüt 2019: Söğüt, B., Stratonikeia (Eskihisar) ve Kutsal Alanları, Stratonikeia Araştırmaları 5, Ege Yayınları, İstanbul.
19. TAM II: E. Kalinka, Tituli Asiae Minoris II. Tituli Lyciae Linguis Graeca et Latina Conscripti, Wien.
20. Tekoğlu-Korkut 2020: Tekoğlu, R.-Korkut, T., “Activities of Euergesia from the Ancient City of Tlos”, Philantropy in Anatolia through the Ages, The First International Suna İnan Kıraç Symposium on Mediterranean Civilizations, Antalya 26-29 Mart 2019, ed. O. Tekin, Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 97-109.
21. Uygun 2018: Uygun, Ç., “The Temple of Kronos at Tlos”, Festschrift für Heide Froning, ed. T. Korkut, B. Özen-Kleine, E Yayınları, Ankara, 511-530.
22. Waelkens 2013: Waelkens, M., “Sagalassos Antik Kenti: Titus Flavius Severianus Neon Kütüphanesi”, Anadolu Kütüphaneleri, ed. B. Yılmaz, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Geleneksel El Sanatları/Bilim ve Felsefe Dizisi, Ankara, 135-171.