Prusias Ad Hypium Antik Tiyatrosu: Yeni Kazılar, İlk Veriler

Öz

Bu yayın, Prusias ad Hypium antik kenti tiyatrosunda yapılan arkeolojik kazıların güncel bilimsel verilerini bilim dünyasıyla paylaşmayı amaçlamaktadır. Günümüz Düzce ili sınırlarında kalan antik Prusias ad Hypium antik kenti, Bithynia Bölgesi’nin en önemli kentlerinden biridir ve ne yazık ki büyük oranda modern yerleşimin altındadır. Tiyatro bu kentin günümüze kadar korunan tek anıtsal yapısıdır. Tiyatro kentin güneye bakan yamacı üzerinde inşa edilmiştir. Üç bölümlü ve altı tonozlu girişe sahip caveası, yarım daireyi aşan orkestrası ve üç kapı ve altı pencereye sahip sahne binası ile oldukça görkemli bir yapıdır. Geç Hellenistik-Erken İmparatorluk Dönemi’nde inşa edilmiş olan tiyatro, Yunan ve Roma özelliklerini bir arada göstermektedir. Bu sebeple önemli geçiş tiyatrolarından biridir. Yapılan kazılarda ortaya çıkan mimari elemanlar ile bazı yazılı kanıtlarla tiyatronun İS 2. yüzyılda geniş çaplı bir yenileme geçirmiş olduğu anlaşılmaktadır. 2020 yılı kazıları ile de tiyatronun planının anlaşılması ve belgelenmesi mümkün olmuş, daha önceki yıllarda tiyatro hakkında çalışmalar bilim insanlarının ortaya koyduğu planlar ve bilgiler kesin şekilde değişmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Düzce
• Konuralp
• Kieros
• Prusias ad Hypium
• Tiyatro
• Cavea
• Scaenae Frons

Destekleyen Kurum

Düzce Üniversitesi, Düzce Belediyesi, Türk Tarih Kurumu

Teşekkür

2020 yılından itibaren 12 aylık kazı statüsüne alınan Prusias ad Hypium antik tiyatrosu kazıları, 2013 yılından bu yana devam eden kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izinleri ile Konuralp Müzesi başkanlığında, Düzce Üniversitesinin bilimsel koordinatörlüğünde, Düzce Belediyesi ve Türk Tarih Kurumunun destekleri ile sürdürülmektedir.

Ancient Theater of Prusias ad Hypium: New Excavations, Preliminary Data

Öz

This publication aims for sharing the most recent datas of the archaeological excavations conducted in the ancient theatre of Prusias ad Hypium with the scientific world. The ancient city of Prusias ad Hypium, which is within the borders of today’s Düzce province, is one of the most important cities of the Bithynia Region and unfortunately, it is largely under the modern settlement. The theatre is the only monumental structure of this city preserved until today. Theatre of the city was built on the south slope of the settlement. It is a magnificent building with its cavea with three sections and six vaulted entrances, its orchestra exceeding the size of a semicircle, and a stage building with three doors and six windows. The first building stage of the theatre which shows both Greek and Roman features is probably dated to Late Hellenistic and the Early Roman Empire period. Therefore, this is one of the important transition theatres. Through some architectural elements and inscriptional evidences, it is understood that the theatre underwent a large-scale renovation in the 2nd century AD. In 2020 excavations, the exact plan of the theatre is revealed and documented. In this way, former plans and information about the theatre have definitely changed.

Anahtar Kelimeler

• Düzce
• Konuralp
• Kieros
• Prusias ad Hypium
• Theatre
• Cavea
• Scaenae Frons

Kaynakça

1. Adak 2021: Adak, M., “Das Bühnengebäude Von Prusias ad Hypıum Und Seine Bauinschrift”, Asia Minor, 1, 95-100.
2. Amelin 1985: Ameling, W., Die Inschriften von Prusias ad Hypium, IK (Inschriften Griechischer Städte aus Kleinasien), Band 27, Bonn.
3. Aslan 2007: Arslan, M., Memnon Herakleia Pontike Tarihi (Peri Herkleias), Odin Yayıncılık.
4. Ayengin 2014: Ayengin, N., “Düzce İli Kazı ve Yüzey Araştırma Sonuçları”, içinde Düzce’de Tarih ve Kültür, Düzce Belediyesi Kültür Yayınları. Düzce Araştırmaları 1, Ed. Ali Ertuğrul, İstanbul.
5. Tavukçu 2015: Aydın Tavukçu, Z. “Alabanda: Tarihi Coğrafya, Topografya, Araştırma ve Kazılar”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, S. 35, 223-256.
6. Aydın-Okan 2021: Aydın, S.-Okan, E., “Prusias ad Hypium Kazılarında Bulunmuş Kırmızı Astarlı (Pontika) Roma Seramikleri”, Colloqium Anatolicum, 20, 1-26.
7. Başaran 1999: Başaran, C., Anadolu Kompozit Başlıkları, İstanbul.
8. Blümel 1960: Blümel, C., “Drei Weihreliefs an die Nymphen,” Theoria, Festschrift fuiir W. H. Schuchardt-Deutsche Beitrdge zur Altertumswissenschaft.

9. Ceresa 2002: Ceresa, F. “Geometrie Formali Per Il Rilievo del teatro di Hierapolis”, Saggi in Onore Di Paolo Verzone, ed. D. Da Bernardi Ferrero, Roma, Giorgio Bretschneider Editöre.
10. Rosseto-Sartorio 1994: Ciancio Rosseto, P. - Pisani Sartorio, G., Teatri Greci en Romani. Alle origini del linguaggio rappresentato I–III. Rome.
11. Ferrero 1970: de Bernardi Fererro, D., Teatri Classici in Asia Minore 3, Rome.
12. Fererro 1990: de Bernardi Ferrero, D., Batı Anadolu’nun Eski Çağ Tiyatroları, çev. Erendiz Özbayoğlu, Ankara.
13. Doğancı 2013: Doğancı, Kâmil, Antik Kaynaklara Göre Bithynia’daki Civitaslar, U. Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl: 14, S. 24, 167-186.
14. Ertuğrul-Dursun 2014: Ertuğrul, A. - Dursun, İ. “Düzce Yöresinde Fetihler Dönemine Nispet edilen Camiler”, içinde: Düzce’de Tarih ve Kültür, Düzce Belediyesi Kültür Yayınları. Düzce Araştırmaları 1, ed. Ali Ertuğrul, İstanbul, 392-421.
15. Hanfmann 1966: Hanfmann, G. M. A., “A Hellenistic Landscape Relief ”, AJA, 371-373.
16. Isler 2017: Isler, H. P., Antike Theaterbauten aın Handbuch. Katalogband. Archaeologische Forschungen, Band 27, Wien.
17. Kadıoğlu 2004: Kadıoğlu, M. “Ankyra Tiyatrosu: Ön Rapor/ Vorbericht über das Theater von Ankyra”, I. - II. Ulusal Arkeolojik Araştırmalar Sempozyumu - Anadolu / Anatolia, Ek Dizi 1, ed. Z. Çizmeli Öğün, T. Sipahi, L. Keskin, Ankara, 1-13.
18. Karakuş 2017: Karakuş, O. S., Roma İmparatorluk Döneminde Prusias ad Hypium, (yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Eskişehir.
19. Kindeli-Chatzidakis 2016: Ninou Kindeli, V.- N. Chatzidakis, “Roman Theatre at Aptera: a preliminary report”, içinde: Roman Crete New Perspectives, (ed. Jane E. Francis-Anna Kouremenos), Philadelphia, 127-154.
20. Michels 2017: Michels, C., “The Persian İmpact on Bithyhnia, Commagene, Pontos and Cappadocia”, içinde: S. Muller, T. Howe, H. Bowden, The History of Argeads, New Perspectives, Classica et Orientalia, 19, Wiesbaden, 41-56.
21. Okan-Bilir 2020: Okan, E. – Bilir, A., “A group of Heraclea Pontica amphorae from the Late Antique bone workshop at Prusias ad Hypium Theatre”, Peuce Serie Nouă XVIII, 333-356.
22. Okan-Bulut 2019: Okan, E. - Bulut, H., “Prusias ad Hypium Antik Tiyatrosunda Bir Geç Antik Çağ Kemik Atölyesi”, içinde: Arkeolojiyle Geçen Yarım Asır: Sevil Gülçür Armağanı, Ankara, 165-188.
23. Öğün 2001: Öğün, B., Kaunos-Kbid, Antalya.
24. Özdilek 2016: Özdilek, B., “Lykia Tiyatrolarına Genel Bakış”, CEDRUS IV, 139-185.
25. Perrot-Guillaume 1872: Perrot, G.- Guillaume, E., Exploration Archéologique de La Galatie et de Bithynie, d’une partie de la Mysie, de la Phrygie, de la Cappadoice et du Pont, Paris.
26. Sağnak 2017: Sağnak, E. R., Anadolu Tiyatrolarında Tonoz, (yayınlanmamış doktora tezi), İstanbul.
27. Sayar 2020: Sayar, M. H., “Bithynia Krallarının Adlarını Taşıyan Şehirlerin Kurulmasının Eskiçağda Bithynia Bölgesinin Bağımsız Kalma Çabalarıyla İlişkisi”, içinde: Konur Alp Gazi ve Düzce Tarihi Sempozyumu, 23-24 Kasım 2018, Ankara, 3-14.
28. Schneider 2008: Schneider, E. E., Elaiussa Sebaste, çev: L. E. Sakar, İstanbul.
29. Sear 2006: Sear, F., Roman Theatres. An Architectural Study, Oxford.
30. Şimşek-Sezgin 2011: Şimşek, C. - Sezgin, M. A. “Laodikeia Kuzey Tiyatrosu”, OLBA XIX, 173-202.
31. Texier 2002: Texier, C. Küçük Asya. Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi, C I, çev. Ali. Suat, Ankara.
32. Treister 2010: Treister, M., “Achaemenid and Achaemeind-Inspired Goldware and Silwerware, Jewellery and Arms and their imitations to the North of the Achaemenid Empire”, Achemenid Impact in the Black Sea Communication of Powers. İçinde: Black Sea Studies 7 eds. Jens Nieling-Ellen Rehm, Aaahus Univesity Press, Denmark, 223-279.
33. Von Bothmer 1984: von Bothmer, D., A Greek and Roman Treasury, The Metropolitan Museum of Art Bulletin.
34. Woodward-Hobling 1923-1925: Woodward A.- Hobling, M., “Excavations at Sparta, 1924–1925, 2. The Theatre.” ABSA 26.
35. Yılmaz 2009: Yılmaz, Y., Anadolu Antik Tiyatroları, İstanbul.