Ontolojik İyi Oluşun Yordayıcısı Olarak Olumlu Çocukluk Yaşantıları

Öz

Ontolojik iyi oluş, bireyin yaşam amacı doğrultusunda bütüncül kurguladığı bir yaşam projesi olarak tanımlanmıştır. Hayatın anlam ve amacını tanımlayan en yakın yapı olarak görülen bu proje, bireylerin tamamlanmış, devam eden ve olası yaşamına yönelik duygu ve düşünce temelli değerlendirmelerini içerir. Bu değerlendirme sürecinde bireyin çocukluk yaşantılarının önemli bir faktör olduğu bilinmektedir. Bu araştırma kapsamında olumlu çocukluk yaşantılarının, ontolojik iyi oluşun anlamlı bir açıklayıcısı olabileceği düşünülerek ontolojik iyi oluşun zamansal boyutlarının anlamlı yordayıcısı olup olmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma grubu 438 (326 kadın; 112 erkek) yetişkin bireyden oluşmaktadır. Verilerin toplanması amacıyla Kişisel Bilgi Formu, Olumlu Çocukluk Yaşantıları Ölçeği ve Ontolojik İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Korelasyon analizleri sonucunda ontolojik iyi oluş ve olumlu çocukluk yaşantıları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Regresyon analizleri ise olumlu çocukluk yaşantılarının ontolojik iyi oluş toplam puanı ve alt boyutlarının (geçmiş, şimdi ve gelecek) anlamlı yordayıcısı olduğunu göstermiştir. Elde edilen bulgular mevcut alanyazın doğrultusunda detaylı olarak tartışılmış ve gelecek araştırmalar için çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• iyi oluş
• yaşam projesi
• ontolojik iyi oluş
• olumlu çocukluk yaşantıları
• yetişkinler

Positive Childhood Experiences as a Predictor of Ontological Well-being

Öz

Ontological well-being is defined as a holistic life project constructed by an individual in line with their life purpose. Seen as the closest structure defining the meaning and purpose of life, this project includes individuals' emotional and cognitive evaluations of their completed, ongoing, and potential lives. It is known that childhood experiences are a significant factor in this evaluation process. Based on the assumption that positive childhood experiences could be a meaningful explainer of ontological well-being, this research aimed to investigate whether they significantly predict ontological well-being and its temporal dimensions (past, present, and future). The study group consisted of 438 (326 women; 112 men) adult individuals. A Personal Information Form, the Positive Childhood Experiences Scale, and the Ontological Well-being Scale were used to collect data. Correlation analyses revealed statistically significant positive relationships between ontological well-being and positive childhood experiences. Simple linear regression analyses showed that positive childhood experiences were a significant predictor of the total ontological well-being score and its sub-dimensions (past, present, and future). The obtained findings were discussed in detail in line with the current literature, and various recommendations were presented for future research.

Anahtar Kelimeler

• well-being
• life project
• ontological well-being
• positive childhood experiences
• adults

Kaynakça

1. Adler, A. (2000). Yaşamın anlam ve amacı (K. Şipal, Çev.). Say Yayınları. (Özgün eser 1931’de yayımlanmıştır).
2. Akın, N., & Onnar, N. (2025). Çocukluk çağı travmaları ve kendilik algısının psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 12(2), 181–195. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/91216/1667515
3. Akyıl, A. (2019). Çocukluk çağı travmaları, bilişsel duygu düzenleme ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi: Diyarbakır ve Mardin örneği [Yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
4. Beck, J. S. (2001). Bilişsel terapi: Temel kavramlar ve ötesi (N. Hisli Şahin, Çev.). Türk Psikologlar Derneği Yayınları. (Özgün eser 1995’te yayımlanmıştır).
5. Bethell, C. D., Jones, J., Gombojav, N., Linkenbach, J., & Sege, R. (2019). Positive childhood experiences and adult mental and relational health in a statewide sample: Associations across adverse childhood experiences levels. JAMA Pediatrics, 173(11), e193007. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3007
6. Blake, J., & Norton, C. L. (2014). Examining the relationship between hope and attachment: A meta-analysis. Psychology, 5(6), 556–565. https://doi.org/10.4236/psych.2014.56065
7. Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Retrospect and prospect. American Journal of Orthopsychiatry, 52(4), 664–678. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.1982.tb01456.x
8. Bradburn, N. M. (1969). The structure of psychological well-being. Aldine.

9. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
10. Chen, Y., Kubzansky, L. D., Kim, E. S., Koga, H., Shiba, K., Padgett, R. N., Wilkinson, R., Johnson, B. R., & VanderWeele, T. J. (2025). When the glass is half full: Early life experiences and adult optimism in 22 countries. npj Mental Health Research, 4(1), 12. https://doi.org/10.1038/s44184-024-00109-3
11. Coffey, J. K., Warren, M. T., & Gottfried, A. W. (2015). Does infant happiness forecast adult life satisfaction? Examining subjective well-being in the first quarter century of life. Journal of Happiness Studies, 16(6), 1401–1421. https://doi.org/10.1007/s10902-014-9556-x
12. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. bs.). Lawrence Erlbaum Associates.
13. Cohn, M. A., Fredrickson, B. L., Brown, S. L., Mikels, J. A., & Conway, A. M. (2009). Happiness unpacked: Positive emotions increase life satisfaction by building resilience. Emotion, 9(3), 361–368. https://doi.org/10.1037/a0015952
14. Counted, V., Long, K. N. G., Cowden, R. G., Witvliet, C. V. O., Gibson, C., Cortright, A., Walsh, J., Purcell, E., Garzon, F., Hathaway, W., Johnson, B. R., & VanderWeele, T. J. (2025). Seeds of hope: Cross-national analysis of childhood predictors of hope in 22 countries. Applied Research in Quality of Life, 20(3), 1111–1137. https://doi.org/10.1007/s11482-025-10450-0
15. Diener, E. (1984). Subjective well-being. Psychological Bulletin, 95(3), 542–575. https://doi.org/10.1037/0033-2909.95.3.542
16. Doğan, T. (2013). Beş faktör kişilik özellikleri ve öznel iyi oluş. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 14(1), 56–64.
17. Doğan, T. (2015). Kısa psikolojik sağlamlık ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93–102.
18. Doğan, T., & Aydın, F. T. (2020). The development of the positive childhood experiences scale. HAYEF: Journal of Education, 17(1), 1–19. https://doi.org/10.5152/hayef.2020.1925
19. Doğan, T., & Aydın, F. T. (2021). Mutlu çocuklar mutlu yetişkinler mi oluyor? İnsan ve Toplum, 11(1), 69–95. https://doi.org/10.12658/M0437
20. Doğan, T., & Yavuz, K. (2020). Yetişkinlerde psikolojik sağlamlık, olumlu çocukluk deneyimleri ve algılanan mutluluk. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12, 312–330. https://doi.org/10.18863/pgy.750839
21. Downey, C., & Crummy, A. (2022). The impact of childhood trauma on children’s wellbeing and adult behavior. European Journal of Trauma & Dissociation, 6(1), 100237. https://doi.org/10.1016/j.ejtd.2021.100237
22. Durğut, G. (2025). Çocukluk çağı travmaları ile evlilik doyumu arasındaki ilişkide ontolojik iyi oluşun aracılık rolü [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Rumeli Üniversitesi.
23. Ergül Havan, M. (2022). Üniversite öğrencilerinde olumlu çocukluk yaşantıları ve psikolojik sağlamlık ilişkisinde bilinçli farkındalığın aracı rolü [Yüksek lisans tezi]. İzmir Demokrasi Üniversitesi.
24. Erikson, E. H. (1959). Identity and the life cycle. International Universities Press.
25. Fivush, R. (2011). The development of autobiographical memory. Annual Review of Psychology, 62, 559–582. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.121208.131702
26. Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218
27. Freud, S. (2020). Cinsellik üzerine: Üç deneme (Ö. Aydın, Çev.). Olimpos Yayınları. (Özgün eser 1905’te yayımlanmıştır).
28. Gencer, N. (2018). Öznel iyi oluş: Genel bir bakış. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 2621–2638. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.457382
29. Habermas, T., & Bluck, S. (2000). Getting a life: The emergence of the life story in adolescence. Psychological Bulletin, 126(5), 748–769. https://doi.org/10.1037/0033-2909.126.5.748
30. Herman, J. (2007). Travma ve iyileşme (T. Erkmen, Çev.). Literatür Yayıncılık. (Özgün eser 1992’de yayımlanmıştır).
31. Karal, E. (2023). Ergenlik dönemindeki bireylerin çocukluk çağı travmaları ile öznel iyi oluşları arasındaki ilişki. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 7(1), 48–63. https://doi.org/10.38015/sbyy.1287792
32. Keyes, C. L. M., Shmotkin, D., & Ryff, C. D. (2002). Optimizing well-being: The empirical encounter of two traditions. Journal of Personality and Social Psychology, 82(6), 1007–1022. https://doi.org/10.1037/0022-3514.82.6.1007
33. Kosterman, R., Mason, W. A., Haggerty, K. P., Hawkins, J. D., Spoth, R., & Redmond, C. (2011). Positive childhood experiences and positive adult functioning: Prosocial continuity and the role of adolescent substance use. Journal of Adolescent Health, 49(2), 180–186. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2010.11.244
34. Lee, J., Lee, J. M., Kim, J. H., Lee, H., & Kim, J. Y. (2025). Relationship between adverse childhood experiences and resilience: The indirect effect of a sense of purpose in life. Journal of Evidence-Based Social Work, 22(1), 129–142. https://doi.org/10.1080/26408066.2024.2444303
35. Masten, A. S., & Barnes, A. J. (2018). Resilience in children: Developmental perspectives. Children, 5(7), 98. https://doi.org/10.3390/children5070098
36. McAdams, D. P. (2011). Narrative identity. In S. J. Schwartz, K. Luyckx, & V. L. Vignoles (Eds.), Handbook of identity theory and research (pp. 99–115). Springer.
37. McAdams, D. P., & McLean, K. C. (2013). Narrative identity. Current Directions in Psychological Science, 22(3), 233–238. https://doi.org/10.1177/0963721413475622
38. McAllister, C. H., & Wolff, M. C. (2002). Letters never sent: Tending to unfinished business. Journal of Poetry Therapy, 15(4), 187–193. https://doi.org/10.1023/A:1020758304608
39. Narayan, A. J., Rivera, L. M., Bernstein, R. E., Harris, W. W., & Lieberman, A. F. (2018). Positive childhood experiences predict less psychopathology and stress in pregnant women with childhood adversity: A pilot study of the benevolent childhood experiences (BCEs) scale. Child Abuse & Neglect, 78, 19–30. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2017.09.022
40. Reich, J. W., Zautra, A. J., & Hall, J. S. (Eds.). (2010). Handbook of adult resilience. The Guilford Press.
41. Richards, M., & Huppert, F. A. (2011). Do positive children become positive adults? Evidence from a longitudinal birth cohort study. The Journal of Positive Psychology, 6(1), 75–87. https://doi.org/10.1080/17439760.2011.536655
42. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141–166. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.141
43. Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069–1081. https://doi.org/10.1037/0022-3514.57.6.1069
44. Seligman, M. E. P. (2002). Positive psychology, positive prevention and positive therapy. In C. R. Snyder & S. J. Lopez (Eds.), Handbook of positive psychology (pp. 3–9). Oxford University Press.
45. Siegel, D. J. (2012). The developing mind: How relationships and the brain interact to shape who we are (2. bs.). Guilford Press.
46. Simmons, B. L., Gooty, J., Nelson, D. L., & Little, L. M. (2009). Secure attachment: Implications for hope, trust, burnout, and performance. Journal of Organizational Behavior, 30(2), 233–247. https://doi.org/10.1002/job.585
47. Snyder, C. R. (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01
48. Southwick, S. M., & Charney, D. S. (2012). Resilience: The science of mastering life’s greatest challenges. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139013857
49. Şimşek, Ö. F. (2009). Happiness revisited: Ontological well-being as a theory-based construct of subjective well-being. Journal of Happiness Studies, 10(5), 505–522. https://doi.org/10.1007/s10902-008-9105-6
50. Şimşek, Ö. F., & Kocayörük, E. (2013). Affective reactions to one’s whole life: Preliminary development and validation of the ontological well-being scale. Journal of Happiness Studies, 14(1), 309–343. https://doi.org/10.1007/s10902-012-9333-7
51. Topal, E. (2016). Çocukluk çağı travmaları ile ruh sağlığı ilişkisinde ontolojik iyi-oluş düzeyinin aracılık etkisinin yapısal eşitlik modellemesi ile test edilmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
52. Tunca, A. (2022). Kadınların mutluluğunun yordayıcıları olarak öz-şefkat ve olumlu çocukluk yaşantıları. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 535–545. https://doi.org/10.11616/asbi.1091282
53. Wengraf, T. (2002). Uncovering the general from within the particular. In P. Chamberlayne, J. Bornat, & T. Wengraf (Eds.), The turn to biographical methods in social science: Comparative issues and examples (pp. 140–164). Routledge.
54. Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2017). Şema terapi (T. V. Soylu, Çev.). Litera Yayıncılık. (Özgün eser 2003’te yayımlanmıştır).