GÖSTERİŞÇİ TÜKETİM EĞİLİMİNİN YAŞAM DOYUMU ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: GÜNEŞ GÖZLÜĞÜ KULLANICILARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Tüketim davranışı yalnızca pazarlama alanında değil, aynı zamanda sosyoloji, psikoloji, antropoloji gibi farklı bilim dallarında kendine yer bulan önemli bir konudur. Tüketmek yalnızca ihtiyaçların karşılanması için değil, aynı zamanda statü kazanmak için gösterişinin yapıldığı bir davranış olarak karşımıza çıkmaktadır. Tüketmekle yapılan gösteriş sonucunda satın alınan ürün veya hizmetten tatmin sağlanır. Gösterişçi tüketimin satın alma sonrası memnuniyetin yanı sıra, genel olarak yaşamdan duyulan memnuniyeti de etkileyebileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada gösterişçi tüketim eğiliminin yaşam doyumu üzerindeki etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla tanımsal nitelikte bir araştırma tasarlanmıştır. Araştırmada nicel yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın ana kitlesini Türkiye’deki 18 yaş üzeri güneş gözlüğü kullanıcıları oluşturmaktadır. Araştırmada, tesadüfi olmayan örnekleme yöntemlerinden kolayda örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırma sonucunda gösterişçi tüketim eğiliminin pahalılık ve simge, eşsizlik ve arzu olmak üzere üç alt boyuttan oluştuğu; eşsizlik boyutunun yaşam doyumu üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olduğu, buna karşın pahalılık ve simge ile arzu boyutlarının yaşam doyumu üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tüketim
• Gösteriş
• Tüketici Davranışları
• Gösterişçi Tüketim
• Yaşam Doyumu

The Effect of Conspicuous Consumption Tendency on Life Satisfaction: A Research on Sunglasses Users

Öz

Consumption behavior is an important subject that finds its place not only in the field of marketing but also in various disciplines such as sociology, psychology, and anthropology. Consumption appears not only as a means of satisfying needs but also as a behavior through which individuals display status-seeking tendencies. As a result of this display through consumption, satisfaction is derived from the purchased product or service. It is also considered that conspicuous consumption may influence not only post-purchase satisfaction but also overall life satisfaction. In this study, the effect of the tendency toward conspicuous consumption on life satisfaction was examined. For this purpose, a descriptive research design was employed, and a quantitative method was used. The main population of the study consists of individuals aged 18 and over in Turkey who use sunglasses. A non-probability sampling method, specifically convenience sampling, was preferred. The results of the study indicate that the tendency toward conspicuous consumption consists of three sub-dimensions: expensiveness and symbolism, uniqueness, and desire. Among these, the uniqueness dimension was found to have a statistically significant effect on life satisfaction, whereas the dimensions of expensiveness and symbolism, and desire, did not have a statistically significant effect on life satisfaction.

Anahtar Kelimeler

• Consumption
• Conspicuousness
• Consumer Behavior
• Conspicuous Consumption
• Life Satisfaction

Kaynakça

1. Açıkalın, S. ve Erdoğan, L. (2004). Veblenci gösteriş amaçlı tüketim. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1-18.
2. Akçalı, İ. ve Hacıoğlu, G. (2022), “Sosyal Medya Kullanım Sıklığının Tüketicilerin Kompulsif Satın Alma Davranışlarına Etkisi: Gösterişçi Tüketim ve Materyalizmin Aracılık Rolü”, Pazarlama Teorisi ve Uygulamaları Dergisi, 8 (1), 103-127.
3. Avcı, İ. (2022). The Effect of Conspicuous Consumption Behavior on Wasteful Consumption Behavior: The Intermediary Role of Hedonic Consumption Behavior. Journal of Economy Culture and Society, 65, 161-179.
4. Baudrillard, J. (2016). Tüketim toplumu. (Çev: H. Deliceçaylı ve F. Keskin). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
5. Baudrillard, J. (2020). Nesneler sistemi. (Çev: O. Adanır ve A. Favaro). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
6. Biçer, D.F. ve Yıldız Akgüre, E. (2022). Gösterişçi Tüketim Eğiliminin Tatil Satın Alma Niyetine Etkisi. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 5(5), 365-376.
7. Boğa, Ö. ve Başcı, A. (2016). Ağızdan ağıza pazarlamanın gösterişçi tüketim üzerine etkisi. Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi, 12 (45), 463-489.
8. Chaudhuri, H. R., Mazumdar, S. ve Ghoshal, A. (2011). Conspicuous consumption orientation: Conceptualisation, scale development and validation. Journal of Consumer Behaviour, 10, 216-224.

9. Dağlı, A. ve Baysal, N. (2016). Yaşam doyumu ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15 (59), 1250-1263.
10. Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J. and Griffin, S. (1985). The satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment, 49 (1), 7175.
11. Douglas, M. and Isherwood, B. (1999). Tüketimin antropolojisi. (Çev: E. A. Aytekin). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
12. Efendioğlu, İ. H. (2022). Nft pazarının yükselişi: sosyal medya etkileşiminin ve benzersiz olma ihtiyacının nft satın alma niyetine etkisi. III. Uluslararası Akademik Çalışmalar Kongresi, 3-12.
13. Güner Koçak, P. (2017). Gösterişçi tüketim üzerine teorik ve uygulamalı bir çalışma: Pamukkale üniversitesi örneği. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 79-112.
14. Hair, J.F., Wolfinbarger, M.F., Ortinau, D.J. ve Bush, R.P. (2024) Essentials of Marketing Research. McGraw-Hill, New York.
15. Hong, S. ve Tam, K. Y. (2006). Understanding the adoption of multipurpose information appliances: the case of mobile data services. Understanding the Adoption of Multipurpose Information Appliances Information Systems Research, 17 (2), 162–179.
16. Husic, M. ve Cicic, M. (2009). Luxury consumption factors. Journal of Fashion Marketing and Management, 13 (2), 231-245.
17. Kaba, İ., Erol, M., ve Güç K. (2018). Yetişkin Yaşam Doyumu Ölçeğinin Geliştirilmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 1-14.
18. Karapınar Çelik, I. ve Çiftçi, S. (2018). Tüketici benzersiz olma ihtiyacı, ürün ilgilenimi ve birlikte değer oluşturmada katılım davranışı. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11 (2), 569-593.
19. Kıymalıoğlu, A., Yaraş, E. ve Aydın Ünal, D. (2018). Keeping up with the Joneses – the Effect of Individual Cultural Values on Conspicuous Consumption. Istanbul Business Research, 47(1), 88-100.
20. Lewis, A. ve Moital, M. (2016). Young professionals’ conspicuous consumption of clothing. Journal of Fashion Marketing & Management, 1-28.
21. López‐Gómez, I., Chaves, C. ve Vázquez, C. (2020). Life satisfaction. Publisher: Wiley. 275-280.
22. O’Cass, A. ve McEwen, H. (2004). Exploring consumer status and conspicuous consumption. Journal of Consumer Behaviour, 4 (1), 25-39.
23. Olaroiu, M., Alexa, I. D., ve Van Den Heuvel, W. J. (2017). Do changes in welfare and health policy affect life satisfaction of older citizens in europe? Current Gerontology and Geriatrics Research.
24. Ömeroğlu, Ö. (2008). Yeni bir insan hakkı: Benzersiz olma hakkı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10 (2), 99-132.
25. Öztaş, Ö., ve Bozyiğit, S. (2020). Gösterişçi Tüketim Eğiliminin ve Marka Farkındalığının Küresel Marka Tercihi Üzerindeki Etkisi. Global Journal of Economics and Business Studies, 8(16), 122-139.
26. van Praag, B., & Ferrer-i-Carbonell, A. (2004). Happiness quantified – A Satisfaction Calculus Approach. Oxford University Press.
27. Veblen, T. (1899). The theory of the leisure class.
28. Veenhoven, R. (1996). The study of life satisfaction. Eötvös University Press.
29. Winkelmann R. (2012). Conspicuous consumption and satisfaction. Journal of Economic Psychology, 33, 183-191.