el-‘Aynî’nin Hadisleri Kronolojik Değerlendirmesi

Öz

Hadis, tarihî olup muhtevasının tarihi vakaya uygunluğu da önemlidir. Hadisleri

tenkit ve tahlilde; rivâyetin vurud sebebi ve tarihi önemli bir kıstastır. Kronolojik tasnif,

hadisin sıhhatini tespit ve değerlendirmede bir ölçüttür. Hadis şârihleri gibi el-Aynî de,

hadisleri okuma ve anlamada kronolojiyi bir yöntem olarak kullanmıştır. Rivâyeti

kronolojik açıdan dikey olarak tasnif etikten sonra yatay tarihi verilerle değerlendirmektedir.

O, rivâyeti vurud sebebi, yaşandığı coğrafya, ilgili şahıs ve olaylar, sosyal hayat açısından

derinlemesine incelemektedir. Hz. Peygamber’in Ezanı İsrâ gecesinde işitmesi gibi tarih

yanılgısı içeren rivâyeti tenkit etmektedir. Her şeyin düştüğü ve atıldığı Buda‘a kuyusunun

suyu hakkındaki Hz. Peygamber’in “Suyu hiçbir şey kirletmez” sözünü; sosyolojinin ve

İslam’ın temel ilkelerine aykırı bulan el-Aynî, bu rivâyeti geçtiği coğrafi mekânla ilgili

vurud tarihindeki detay verilerle değerlendirmektedir. Savaştan önce İslam’a davet, selb ve

mut‘a nikâhı gibi konularda gelen rivâyetlerin nâsih ve mensûh olanını belirlemede,

kronolojik tasniften istifade etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hadis,Anakronizm,Kronoloji,Ezan,Mut‘a

Kaynakça

1. Hadis Tetkikleri Dergisi, (HTD), XI/2, 2013.