Araştırma Makalesi

Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma

Cilt: 2 Sayı: 2 30 Aralık 2004
  • Ayhan Tekineş
Hadis Tetkikleri Dergisi Kapak
Hadis Tetkikleri Dergisi
PDF İndir
TR

Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma

Öz

Hadis usûlü, rivayet ve dirayet açısından İslâmî ilimlerin özellikle de tarih ilminin şekillenmesinde

önemli rol oynamıştır. İlk hicrî yüzyıllarda isnad sisteminin tarihçiler tarafından

da kullanılmasıyla birlikte tarihî rivayetlerin değerlendirilmesinde hadis tenkid ilkelerinden

yararlanılmıştır. Hadis ile tarih arasındaki ilişki günümüzde de devam etmektedir. Modern

tarihçilerin bazı metotları hadis tarihi araştırmalarında da uygulanmak istenmektedir. Bu iki

ilim arasında geçmişten gelen farklar ve modern tarih metodolojilerinin içinde üretildikleri

kültürel ortamın izlerini taşımaları, tarih ile hadis arasındaki karşılıklı terim ve metod alışverişinde

bazı farklara dikkat çekmeyi zaruri kılmaktadır. Bu makale hadis ilmine mahsus

özelliklerle tarih metodolojisi arasındaki temel farkları tetkik etmek maksadıyla kaleme alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Hadis Tetkikleri Dergisi, (HTD), II/2, 2004.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ayhan Tekineş Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2004

Gönderilme Tarihi

25 Ağustos 2004

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2004 Cilt: 2 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA42WX89EK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Tekineş, A. (2004). Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma. Hadis Tetkikleri Dergisi, 2(2), 7-38. https://izlik.org/JA42WX89EK
AMA
1.Tekineş A. Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma. HTD. 2004;2(2):7-38. https://izlik.org/JA42WX89EK
Chicago
Tekineş, Ayhan. 2004. “Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma”. Hadis Tetkikleri Dergisi 2 (2): 7-38. https://izlik.org/JA42WX89EK.
EndNote
Tekineş A (01 Aralık 2004) Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma. Hadis Tetkikleri Dergisi 2 2 7–38.
IEEE
[1]A. Tekineş, “Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma”, HTD, c. 2, sy 2, ss. 7–38, Ara. 2004, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA42WX89EK
ISNAD
Tekineş, Ayhan. “Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma”. Hadis Tetkikleri Dergisi 2/2 (01 Aralık 2004): 7-38. https://izlik.org/JA42WX89EK.
JAMA
1.Tekineş A. Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma. HTD. 2004;2:7–38.
MLA
Tekineş, Ayhan. “Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma”. Hadis Tetkikleri Dergisi, c. 2, sy 2, Aralık 2004, ss. 7-38, https://izlik.org/JA42WX89EK.
Vancouver
1.Ayhan Tekineş. Hadis ve Tarih: Metodolojik bir Karşılaştırma. HTD [Internet]. 01 Aralık 2004;2(2):7-38. Erişim adresi: https://izlik.org/JA42WX89EK

İlmî Tedrîsâtın Tertîbi Üzerine…

    Her düşünce ve tasavvur, kendi iç bütünlüğü içerisinde bir ilim telâkkîsine sahiptir. İslâmî ilim geleneği de kendi bütünlüğü içerisinde bu telâkkîyi önce inşâ sonra ikmâl etmiştir. Hayatın tabi akışı içerisinde ihtiyaçlar zuhûr ettikçe önce ilmî geleneğinin alt yapısını teşkil edecek ve istidlâle medâr olacak davranış ve deliller cem‘ ve tasnif edilmiş, sonra bunlar konularına göre taksime tabi tutulmuştur. İslâmî ilimlerin teşekkülünün ilk merhalesini teşkil eden cem‘ dönemi diyebileceğimiz bu sürecin ardından yeni bir telif sürecine intikâl edilmiştir.
    İlim dallarının birbirinden ayrışmaya başladığı, konularının kendine haslığı göz önünde bulundurularak hususî eserlerde toplanmaya başlandığı birkaç yüzyıl devam eden bir sürecin ardından, özellikle farklı medeniyetlere ve dinlere mensup kişilerin Müslüman olmaları ile birlikte, onların sahip olduğu birikim ile İslâmî ilimlerin her birinin sahip olduğu kazanımlar mezcedilmeye başlandı. Dolayısıyla tasnif dönemi diyebileceğimiz bu süreci ikinci bir adım, imtizâcın hâsıl ettiği müktesebâtı ise tefekküre doğru atılan ilk adım olarak değerlendirmek mümkündür.
    İlim dallarının, malumâta dayalı inşâdan tefekküre dayalı tasavvura geçişinde söz konusu ara merhale çok önemli bir tesir icra etmiştir. Bugün İslâmî düşüncenin tefekkür temellerinin sağlamlaştırıldığı merhale ve her türlü adımın atıldığ süreç ‘öteki ile karşılaşmanın kazanımlarının’ bize ait tasavvura uygun bir dönüşüme tabi tutulmasından sonra kurgulanmıştır. Öteki ile karşılaşma dönemi diyebileceğimiz bu merhalede mevcut kazanımları edinip üstlenmek, bir ilmi ilim yapan cihet-i vahdesini tespit, konu ve mesâilindeki farklılaşma dolayısıyla yeni ilim dallarının teşekkülü ve küllî tefekkür geleneğinin vazgeçilmez bir parçası olması şeklinde tezâhür etmiştir.
Tefekkür geleneğimizin içinde yer alan ilim ehlinin, bu küllî tasavvuru idrâk etmesi ve tasavvuru teşkil eden bir duruşa sahip olması, mensuplarından söz konusu tasavvuru üstlenecek insanları/ilim ehlini yetiştirmesine bağlıdır. Bu da, içinde doğulan tasavvurun, hâli hazırda ve gelecekte üstlenilip sürdürülmesi için atılması gereken doğru adımları tespit ve tatbik ile mümkündür.
    Geleceği kurgulayacak ilim ehlinin, içinden geldiği toplumdan edindiği ortalama müktesebâtla yetinmeksizin, tedrîs ve ta‘lîm sürecinde işaret edilen ilim dallarından her birinin ‘içselleştirerek’ elde edilmesi umulan kazanımlarını ikmâl etmesi gerekir. Dil, mantık ve irfân birlikteliğinin hâsıl ettiği usûlün kazanımlarının özümsemesi, kendisinde bir küllî tasavvur ve duruşun zâtında vücut bulması bize ait tasavvurun hâsıl olmasının vazgeçilmez yoludur.
Bütünüyle Batı esaslı eğitim-öğretim değerler manzûmesinin kurgulayıp kontrol ettiği dinî eğitim; her şeyden önce bize ait tasavvuru terk etmeyi öncelemiş, ikinci olarak bidâyetten itibaren tedrîs sürecini izleyip kâmil manada içselleştirerek bir tasavvur oluşumunu imkânsız hâle getirmiştir. Bugün, gerek yaygın gerekse örgün din tasavvurunun teşekkülünü sağlayan diyanet, ilâhiyat ve kendine ait tasavvuru keşfedip sürdürememiş medrese-dergâh camiası, farkında olmadan Batı değerler manzûmesi üzerinden ve müsaade edilen sınırlar içerisinde kalan bir tasavvur üretmektedir. Üretilen ‘yeni tasavvurun’ i‘tikâdî, amelî ve zihnî anlamda ilim geleneğimize aykırı bir mahiyet arz etmesi, ötekine ait değerleri destekleyici vasfından kaynaklanmaktadır.
    İşaret edilen hususların farkında olarak yayın faaliyetlerini sürdüren Hadis Tetkikleri Dergisi (HTD) aracılığı ile kendi duruşumuzu ve müşterek tasavvurumuzu keşfe gayret gösteren arayışlara imkân sunmayı önemsiyoruz. Bir başka deyişle, tereddüt ve sapmaların farkına vararak seyrimize devam etmenin mutlak ihtiyacımız olduğunun idrâki içerisindeyiz. Dolayısıyla aklî, kalbî ve zihnî tekâmülü hâsıl eden usûl tasavvurumuzun öncelenmesi, malûmâtın bu tasavvura göre yorumlanması gerektiğini müdrikiz.
Yayın hayatımızın ikinci yirmi yılı içerisinde, faaliyetlerimizi kesintisiz sürdürerek geride bıraktığımız yirmi iki yılın ardından, Hadis Tetkikleri Dergisi’nin bu sayısında; hadis ilimlerinin muhtelif alanlarında ilmî, irfânî ve nazarî alanlara ta‘alluk eden ilginizi çekecek tetkiklere yer verdik. Araştırmacı ve akademisyenlerimizin müktesebâtını yansıtan tetkikler, araştırma notları, bilimsel etkinlik ve kitap tanıtımları bu sayımızda sizlerin ilgisine arz ettiğimiz içeriğimizdir.
    Makaleleriniz ve araştırmalarınızla sağladığınız destekleriniz sayesinde muhteviyâtı daha da zenginleşecek olan Hadis Tetkikleri Dergisi (HTD) kendini keşif gayreti içerisinde olan ilim ehlince bize iletilen her türlü talebe açık olup bütün imkânlarımızı kullanarak talepte bulunanları desteklemeye çalışacağımızın bilinmesini isteriz.
Geride bıraktığımız kesintisiz yirmi iki yıl ve kırk üç sayı boyunca Hadis Tetkikleri Dergisi’ne (HTD) destek olan, sahip çıkan, bizleri cesaretlendiren, yazılarıyla bizi onurlandıran bütün hoca ve kardeşlerimize şükranlarımızı sunarken bundan sonra da HTD’nin imkânlarının, araştırmacılarımızın hizmetinde olduğunu te’yîden ifade istiyoruz.
    Gelecek sayılarımızda görüşmek dileğiyle...
    Saygılarımızla...

İbrahim HATİBOĞLU