Manevra Muharebelerinin Arifesinde Sürat ve Tempo: Büyük Taarruz’un İlerleme Hızının Hesaplaması

Öz

Taarruzda “sürat ve tempo” prensibinin operatif sanat ve derin muharebe bağlamında, Svechin ve Triandafillov gibi Sovyet asker teorisyenler tarafından geliştirildiği ve özellikle İkinci Dünya Harbinde Alman, Sovyet ve diğer Müttefik komutanları tarafından uygulandığı bilinmektedir. Bunların ortak özelliği, sürat ve tempoyu, tank ve zırhlı araçlara, yani mekanize elemanlara dayandırmış olmalarıdır. Buna karşılık sürat ve temponun piyade ve süvari birlikleri tarafından da başarıyla uygulandığı, Türk İstiklâl Harbi’ndeki Büyük Taarruz harekâtı gibi örnekler mevcuttur. Bu çalışma, 26 Ağustos-09 Eylül 1922 tarihleri arasında gerçekleşen Büyük Taarruz’un zaman-mekân-kültür dinamiğini inceleyerek, ilerleme hızlarının ve beklenen ile gerçekleşen intikal sürelerinin karşılaştırılmasını amaçlamaktadır. Büyük taarruz, ilk takip, meydan muharebesi ve büyük takip şeklinde dört safhada uygulanan analiz, yöntemsel olarak Dupuy’un birlik ilerleme hızları çizelgesine ve nispi muharebe gücü hesaplamasına dayandırılmıştır. Nicel bulgular, Türk ordusunun günlük ortalama 25 kilometrelik ilerleme hızıyla, harekât genelinde 06 gün 19 saatlik bir zaman tasarrufu sağladığını göstermektedir. Buna “savaşma azim ve iradesi” nitel analizinin bulguları ilave edildiğinde, zaman tasarrufu 31 gün 22 saate ulaşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Büyük Taarruz
• Dupuy Birlik İlerleme Hızları
• Harekât Etkinlik Değeri
• Nispi Muharebe Gücü
• Savaşma Azim ve İradesi

Speed and Tempo on the Eve of Maneuver Warfare: Calculating the Great Offensive’s Combat Advance Rate

Öz

The principle of “speed and tempo” in offensive operations is generally understood to have been developed within the context of operational art and deep operations by Soviet military theorists such as Svechin and Triandafillov, and subsequently applied, particularly during the Second World War, by German, Soviet, and other Allied commanders. A shared characteristic of these conceptualizations is their reliance on mechanized elements, in other words tanks and armored vehicles, to generate speed and tempo. Conversely, historical examples exist, such as the Great Offensive of the Turkish War of Independence, demonstrating that infantry and cavalry units also successfully achieved speed and tempo. This study aims to compare the planned and actual movement times, alongside the rates of advance, by examining the time-terrain-culture dynamics of the Great Offensive, which occurred between August 26 and September 9, 1922. The analysis, modeled across four phases, the great offensive, the first pursuit, the pitched battle, and the great pursuit, is methodologically grounded in Dupuy’s unit rates of advance table and relative operational lethality calculations. Quantitative findings indicate that the Turkish army, maintaining an average daily rate of advance of 25 kilometers, achieved a time saving of 6 days and 19 hours throughout the operation. When findings of the “will-to-fight” qualitative analysis are incorporated into the calculations, it is evaluated that the total time saving reaches 31 days and 22 hours.

Anahtar Kelimeler

• Dupuy Combat Advance Rates
• Operational Lethality Index
• Relative Combat Power
• The Great Offensive
• Will-to-fight

Kaynakça

1. “Belge No. 2584: Taarruz Emri 16”, Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, Sayı 97 (1994)
2. “Belge No. 2586: Cephe Emri 89”, Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, Sayı 97 (1994)
3. “Belge No. 2607: Ordu Emri 27”, Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, Sayı 97 (1994)
4. “Belge No. 2609: Kolordu Emri 51”, Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, Sayı 97 (1994)
5. “Belge No. 43”, Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, Sayı 129 (2012)
6. “Belge No. 44”, Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, Sayı 129 (2012)
7. “Belge No. 45”, Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, Sayı 129 (2012)
8. “Büyük Taarruzdan Evvelki Vaziyet”, Askerî Mecmua, Sayı 90 (1933), s. 4-28

9. “Mustafa Kemal Atatürk’ün 30 Ağustos 1924 tarihli Zafer Tepe konuşması”, Hakimiyet-i Milliye, 31 Ağustos 1924
10. Atatürk’ün Not Defterleri V: Mustafa Kemal’in 1870-1871 Alman-Fransız Savaşı Konusunda Tuttuğu Notlar ile 1905-1908 Yılları Arasında Tuttuğu Günlük Notları, yay. haz. Z. Gülru Çelen, Aydın Özgören, Dilek Çavuş, Genelkurmay Basımevi, Ankara 2005.
11. Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri I-III (Açıklamalı Dizin ile), Divan Yayıncılık, Ankara, 2006
12. AYKUT, Fahri, İstiklal Savaşı’nda IV ncü Kolordu, yay. haz. Zekeriya Türkmen ve Atike Kaptan, Genelkurmay Basımevi, Ankara 2006
13. BELEN, Fahri, Türk Kurtuluş Savaşı, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2014
14. ÇAKIN, Naci ve Nafiz Orhon, Türk Silahlı Kuvvetler Tarihi III ncü Cilt. 5 nci Kısım (1793-1908), Genelkurmay Basımevi, Ankara 1978
15. DUPUY, Trevor Nevitt, Numbers, Predictions and War: Using History to Evaluate Combat Factors and Predict the Outcome of Battles, Bobbs-Merrill, New York 1979
16. EGEMEN, Rahmi (Haz.), Lütfü Güvenç ve Rıza Bozkurt (Tmm.), Türk Silahlı Kuvvetler Tarihi III ncü Cilt, 2’nci Kısım (1451-1566), Genelkurmay Basımevi, Ankara 1977
17. ERKAL, Şükrü, “Büyük Taarruz’da Başkumandan Muharebesi (30 Ağustos 1922)”, Büyük Taarruz 70’inci Yıl Armağanı, Ankara, Genelkurmay Basımevi 1992
18. FM 3-21.8 The Infantry Rifle Platoon and Squad, Headquarters Department of The Army, Washington DC 2007
19. FM 7-92 The Infantry Reconnaissance Platoon And Squad, Headquarters Department of The Army, Washington DC 2001
20. FM 21-18 Foot Marches, Headquarters Department of The Army, Washington DC 1990
21. KKT 30-5 Muharebe Sahası İstihbaratı, Kara Kuvvetleri Basımevi, Ankara 2008
22. KKT 100-5 Harekât (Sevk ve Muharebe), Kara Kuvvetleri Komutanlığı Basımevi, Ankara 2001
23. KKT 194-5 Zırhlı ve Mekanize Piyade Tugay Harekâtı, K.K. Basımevi, Ankara 1995
24. KKT 194-8 Piyade Alayı Muharebe Grubu, Kara Kuvvetleri Basımevi, Ankara 1994
25. KKT 7-20 Piyade Taburu, Kara Kuvvetleri Basımevi, Ankara 1994
26. NİŞ, Kemal ve Reşat Söker, Türk İstiklal Harbi, Batı Cephesi, Büyük Taarruz’da Takip Harekâtı (31 Ağustos - 18 Eylül 1922), 2’nci Cilt, 6’ncı Kısım, 3’üncü Kitap, yay. haz. Tevfik Ercan ve Çetin Anıt, Genelkurmay Basımevi, Ankara, 1995
27. NİŞ, Kemal, Türk İstiklal Harbi, Batı Cephesi, Büyük Taarruz (1-31 Ağustos 1922), 2’nci Cilt, 6’ncı Kısım, 2’nci Kitap, yay. haz. Nilgün Erdaş, Genelkurmay Basımevi, Ankara 1995
28. SKYLITSIS, Aristidis Homiridis [Σκυλίτσης, Ἀριστείδης Ὁμηρίδης], Küçük Asya Seferi (1919-1922) Yedinci Cilt Seferin Sonu-1922, Birinci Kısım: 1. ve 2. Kolorduların Geri Çekilme Muharebeleri [Η Εκστρατεια Εισ Την Μικραν Ασιαν (1919-1922) Τομοσ Εβδομοσ Το Τελοσ Τησ Εκστρατειασ-1922, Μεροσ Πρωτον Υποχωρητικοι Αγωνεσ Ων Α’ Και Β’ Σωματων Στρατου], Kara Kuvvetleri Tarih Dairesi Yayınları [Εκδοσισ Διευθυνσισ Ιστοριασ Στρατου], Atina [Αθηναι] 1987 (1962)
29. TRIANDAFILLOV, Vladimir Kiriakovich, Kharakter operatsiy sovremennykh armiy (Modern Ordularda Harekâtın Karakteri), Gosvoyenizdat, Moskva 1936
30. TRIKUPIS, Nikolaos, General Trikupis’in Hatıraları, Çev. Ahmet Angın, Kitapçılık Yayınları, İstanbul 1967
31. ACAR, Derya Genç, “Mareşal Fevzi Çakmak’ın Millî Mücadele, Kurtuluş Savaşı ve Atatürk’e İlişkin Konuşma, Demeç ve Söyleşileri Üzerine Bir Basın Taraması”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 22 (2006), s. 293-328
32. ÇAYKIRAN, Güzin, “Büyük Taarruz’un Kalpgâhı: 4’üncü Kolordu (26-30 Ağustos 1922)”, Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi (ATAD), Sayı 34 (2022), s. 257-285
33. EPSTEIN, Yoram and Ran Yanovich, “Heatstroke”, New England Journal of Medicine, Sayı 380 (2019), s. 2449-2459 ERDOĞAN, Selim, Büyük Taarruz: Dağlarda Tek Tek Ateşler Yanıyordu, Kronik Kitap, İstanbul 2021 (3. Baskı)
34. ERICKSON, Edward, J. “From Kirkilisse to the Great Offensive Turkish Operational Encirclement Planning, 1912-22”, Middle Eastern Studies, Sayı 1 (2004), c. 40, s. 45-64
35. ESEN, Atakan, “Büyük Taarruz’dan Takip Harekâtına Türk Hava Gücü: Harekât Etkinliği Açısından Bir Değerlendirme”, Büyük Taarruz: 100’üncü Yıl Dönümünde Türk’ün Zafere Yürüyüşü, ed. Seda Bayındır Uluskan, Levent Kuru, Atakan Esen, Erdal Aydın, Milli Savunma Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2022, s. 126-153
36. FRIESER, Karl-Heinz, Blitzkrieg-Legende: Der Westfeldzug 1940, Oldenbourg, Münih 1996
37. GLANTZ, David M, Soviet Military Deception in the Second World War, Routledge, Londra 1989
38. KÖRPE, Özgür, “Savaşma Azim ve İradesindeki Değişim ve Türk Silahlı Kuvvetleri”, ed. Zekeriya Türkmen, Cumhuriyetin 100’üncü Yılında Türk Ordusu ve Millî Savunma, Vakıfbank Kültür Yayınları, İstanbul 2023, s. 667-689
39. MARTINEZ, Rogelio, Thompson, Amy, DeGroot, David, “Surviving the March Lessons Learned from 101st AD”, NCO Journal, August 2022, s. 1-6
40. POLAT, Zelkif, “Millî Mücadele Döneminde Afyonkarahisar”, Millî Mücadelenin Yerel Tarihi (1918-1923), Cilt 1: İzmir-Aydın-Manisa-Uşak-Kütahya-Afyonkarahisar-Eskişehir, ed. Mustafa Göleç, Zeynep Kevser Şerefoğlu ve İlhami Danış, Türkiye Bilimler Akademisi, Ankara 2023, s. 283-335
41. Türkmen, Zekeriya, “100. Yılın Penceresinden Bir Bakış: Başkomutan Mareşal Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Not Defterlerine Göre Sakarya Meydan Muharebesinden Büyük Taarruza Dair Görüş ve Değerlendirmeleri”, XIX. Türk Tarih Kongresi, c. 7, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2024, s. 145-172.
42. Türkmen, Zekeriya. “Türk İstiklâl Savaşı’nda Büyük Taarruz”, Türk Dünyası Tarih Dergisi, Sayı 380 (2018), s. 16-22.