İslam Öncesi Türk Kültüründe “Anıt Kurgan” Geleneği Üzerine Bazı Tetkikler

The Turkish tribes, who established great states in history, spread over wide geographies and left countless works behind. These artifacts are mostly archaeological remains, which are the basic elements of our material cultural heritage, and among these remains, especially kurgans have a great importance. Kurgans, as tangible assets, provide very valuable information on many subjects such as Turkish culture, belief, social structure, economic life, and also provide us with an idea about Turkish architectural structure and housing understanding. Kurgans are the residence of a deceased person in Turkish culture, where he will spend his eternal life, it is the place where a deceased person's journey to the other world begins and the final farewell is made. Therefore, they have a certain importance and there are also various types and types. One of them is the tombs made in memory of a person, which we can describe as mausoleums or monumental kurgans. In Turkish culture, the journeys of people whose corpses could not be reached for various reasons or whose corpses were left in distant lands, were carried out through these monumental kurgans. They are no different from other types of kurgans in terms of structure and application, except that there is no corpse of the human being made in memory of them. In this study, these structures and application practices will be discussed and tried to be explained with examples.

Tarihte büyük devletler kuran Türk boyları, geniş coğrafyalara yayılmışlar ve arkalarında sayısız eserler bırakmışlardır. Bu eserler ise büyük oranda, maddi kültür mirasımızın temel unsurları olan arkeolojik kalıntılardan oluşur, bu kalıntılar içerisinde ise özellikle kurganlar büyük bir öneme sahiptir. Kurganlar somut varlıklar olarak, Türk kültürü, inancı, sosyal yapısı, ekonomik hayatı gibi birçok konuda değerli bilgiler verir, aynı zamanda Türk mimari yapısı ve konut anlayışı hakkında da fikir edinmemizi sağlarlar. Kurganlar Türk kültüründe, ölen bir kişinin ebedi hayatını geçireceği ikametgâhıdır, ölen bir insanın diğer dünyaya yolculuğunun başladığı ve son vedanın yapıldığı yerdir. Bundan dolayı belli bir öneme sahiptirler ve çeşitli tip ve türleri de vardır. Bunlardan birisi anıt mezar veya anıt kurgan olarak tarif edebileceğimiz, bir kişinin anısına yapılan yerlerdir. Türk kültüründe çeşitli sebeplerden dolayı cesedine ulaşılamayan veya cesedi uzak diyarlarda kalan insanların diğer dünyaya yolculukları, anıt kurganlar vasıtasıyla gerçekleştirilmiştir. Bunlar yapı ve uygulama olarak diğer kurgan türlerinden farksızdır, sadece içerisinde anısına yapılan insanın cesedi yoktur. Bu çalışmada söz konusu yapılar ve uygulama pratikleri ele alınacak ve örnekleriyle açıklanmaya çalışılacaktır.