Chronotope, Dialogue, and Simulation: A New Perspective on Memet Baydur’s 'Kamyon'

Bu makalede Memet Baydur’un 1990 senesinde kaleme aldığı Kamyon isimli iki bölümlük tiyatro oyunu çözümlenmekte ve temel yapısal özellikleri çerçevesinde yorumlanmaktadır. Kamyon oyununda bir yük kamyonunun ıssız bir yolda arızalanması sonucu kamyonda çalışan kişiler ve köylüler arasındaki ilişkiler bağlamında gelişen olaylar konu edilmekte, karakterler çözümsüz bir durum içerisinde beklemekte ve bekleyiş döngüleri Türkiye’nin siyasal ve toplumsal dönüşümleri ile izdüşümler taşımaktadır. Bu çerçevede ilk olarak oyunun kronotop yapısı, bu yapının üzerine kurulduğu edimsel, söylemsel ve imgesel öğeler ele alınmış, ikinci olarak ise oyunun söylemsel içeriğinin taşıyıcısı olan diyalojik etkileşimler serimlenmiştir. Diyalojik etkileşimlerin yoğunlaştığı ve ‘oyun içinde oyun’ olarak adlandırılabilecek bölümler oyunun genel sosyo-kültürel bağlamı ve karakterlerin taşıyıcısı oldukları siyasal çelişkiler bakımından özel olarak yorumlanmıştır. Oyunun genel yapısının simülatif özellikler göstermesi sebebiyle, yapısal ve içeriksel özelliklerin simülakra düzenini şekillendirmedeki rolleri incelenmiş ve oyunun anlam dünyası açısından konumu anlaşılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın vardığı temel sonuç oyunun eleştirel bir simülasyon olarak kurulduğu, son tahlilde seksenli yıllar sonrası Türkiye’sini merkeze alan bir sosyo-politik arka plan ve fin de siècle (çağın kapanışı) teması etrafında şekillendiğidir. Sonuç olarak bu makalede Kamyon oyunu metin temelli bir analize ve yorumlamaya tabi tutulmaktadır ve bu yolla oyunun anlamı izleyiciler için yeniden inşa edilmeye çalışılmaktadır.

This article analyzes Kamyon, the two-act play by Memet Baydur in 1990, and interprets it within its basic structural features. Kamyon deals with the events that develop in the context of the relationships between the workers and the villagers after a cargo truck breaks down on a deserted road; the characters wait in an unresolved situation, and the cycles of waiting bear reflections of Türkiye’s political and social transformations. Within this framework, first, the chronotope structure of the play and the performative, discursive and imaginative elements on which this structure is built, are discussed. Secondly, the dialogical interactions that are the carriers of the discursive content of the play are presented. The sections where dialogical interactions are concentrated and can be called ‘play within the play’ are specifically interpreted in terms of the general socio-cultural context of the play and the political contradictions that the characters are holders of. Since the general structure of the play exhibits simulative features, the roles of structural and content-based features in shaping the simulacra order were examined and their composition in the play in terms of the world of meaning was attempted to be understood. The primary conclusion reached by the research is that the play was established as a critical simulation, in the final analysis, it was shaped around a socio-political background centered on Türkiye after the eighties, and a fin de siècle theme. As a result, in this article, Kamyon is subjected to a text-based analysis and interpretation, and in this manner, the meaning of the play is attempted to be reconstructed for the audience.