Dil, Kimlik ve Göç: İmam Hatip Öğrencilerinin Arapça Algılarına Yönelik Söylem Analizi

Bu çalışma, Türkiye’deki imam hatip liselerinde öğrenim gören öğrencilerin Arapçaya yönelik tutumlarını ve Arapça ile kurdukları ilişkinin toplumsal, kültürel ve kimliksel boyutları incelemektedir. Araştırma, Arapçanın algılanma biçimlerini ve bu algının Türkiye’deki ve geçmişteki Arapça dil politikalarıyla olan ilişkisini sorgulamakta, mülteci karşıtlığı ve kimlik tartışmalarının Arapça ile olan ilişkilenimlerine yansımasını analiz etmektedir. Bu araştırma, karma bir yöntemle gerçekleştirilmiş olup 67 katılımcıya uygulanan Arapçaya yönelik tutum ölçeği ile elde edilen verilerin yanı sıra, en düşük tutum puanına sahip olan öğrencilerle gerçekleştirilen bireysel ve odak grubu görüşmelerinin detaylı söylem analizlerini içermektedir. Verilerin analizi, öğrencilerin Arapçaya yönelik ortaya çıkan olumsuz tutumlarının yalnızca Suriyeli mültecilere yönelik göç karşıtlığı ile sınırlı kalmadığını, aynı zamanda milliyetçi söylemler ve Batı’ya entegre olma arzusuyla da yakından bağlantılı olduğunu göstermiştir. Öğrenciler, Arap kültürüyle ilişkilendirilmekten kaçınırken, Batı dillerine, özellikle de İngilizceye olan ilgilerini dile getirmişlerdir. Bu nedenle, bu araştırma, öğrencilerin Arapçaya yönelik olumsuz tutumlarının yalnızca bireysel tercihlere değil, dilin günümüzde taşıdığı toplumsal ve siyasi çağrışımlara da dayandığını ortaya koymuştur. Bu bağlamda, Arapçaya yönelik tutumları şekillendiren sosyopolitik faktörler dikkate alınarak Arap dili planlama ve politikalarının toplumdilbilimsel hassasiyetlerle eleştirel ve eşitlikçi bir içerik ile yeniden yapılandırılması gerektiği vurgulanmaktadır.

This study explores how students attending Imam Hatip religious vocational high schools in Türkiye construct their stances and perceptions toward the Arabic language, with a focus on the social, cultural, and identity-related dimensions of their relationship with Arabic. It investigates how Arabic is perceived and examines the influence of language planning and policies in Türkiye, as well as the impact of anti-immigration sentiment and identity debates on students’ views of the language. Using a mixed-method approach, the research combines data from an attitude scale administered to 67 participants with detailed discourse analyses of individual and focus group interviews conducted with students who scored the lowest on the attitude scale. The analysis revealed that students’ negative attitudes toward Arabic were not solely rooted in anti-immigration sentiment directed at Syrian refugees but were also shaped by nationalist discourses and a desire to align with the West. Many students expressed a preference for Western languages, particularly English, while distancing themselves from associations with Arab culture. This trend is interpreted as an effort to construct a more prestigious and modern identity through affiliation with Western languages. The study underscores the importance of developing Arabic language planning and policies with sociolinguistic sensitivity, ensuring that the cultural and sociopolitical context of the language is integrated into educational planning.