Halikarnas Balıkçısı’nın ‘Gülen Ada’ Öyküsünde Afektif-Ekolojik Eyleyici Olarak Ege Denizi

Ege Denizi, doğası, medeniyet tarihi ve ilham verdiği söylence ve mitlerle, Türk edebiyatında denizlerin çok katmanlı derinliğini yansıtan bir anlatı mekânı olarak yer edinmiştir. Türk deniz edebiyatının ve Mavi Anadolu Hümanizma düşüncesinin en önemli temsilcisi olan Halikarnas Balıkçısı, Ege kıyılarını edebiyat alanına taşıyan ve bu kıyıların doğal güzelliklerini ve tarihi zenginliğini ortaya koyan yazarların başında gelmektedir. Bu çalışmanın amacı, Balıkçı’nın “Gülen Ada” öyküsünde, Ege Denizi’nin afektif-ekolojik eyleyici olarak nasıl konumlandığını ve Anadolu coğrafyasında Ege Denizi’nin bireysel, ekolojik ve kültürel düzlemde oynadığı temel rolün, öyküdeki karakterler ve okurlar üzerindeki duygulanımsal etkisini ortaya koymaktır. Yeni maddeci kuramcı Jane Bennett’in “gayrişahsi duygulanım” (impersonal affect) kavramı çerçevesinde incelenen öyküde, Ege Denizi’nin fiziksel bir arka plan olmanın ötesine geçerek, karakterlerin içsel dünyalarını yansıtan, kadim uygarlıklara ve mitolojik anlatılara ev sahipliği yapan ve insan ile doğa arasındaki etkileşimleri görünür kılan afektif-ekolojik bir eyleyici işlevi gördüğü fikri ele alınmıştır. Öyküde afektif-eyleyici konumundaki Ege Denizi’nin okurlar üzerinde duygulanım uyandırma kapasitesi, edebiyatta kısa öykü türünün afektif gücü ve Balıkçı’nın öyküsünde kullandığı kendine has anlatım özelliklerinin afektif potansiyeli üzerinden analiz edilmiştir. Günümüz dünyasında kirlilik, iklim değişikliği ve asitleşme nedeniyle okyanus, deniz ve göl gibi su kaynakları küresel ölçekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmakta ve bu durum Türkiye’yi de doğrudan etkileyen bir su krizine yol açmaktadır. Bu bağlamda, Balıkçı’nın “Gülen Ada” öyküsü, Türk edebiyatının son yıllarda büyük önem kazanmaya başlamış Mavi Beşerî Bilimler alanına yaptığı özgün katkıları gözler önüne sermektedir. Bu kuramsal çerçeve içerisinde, “Gülen Ada” öyküsünün, okurların Anadolu coğrafyasındaki denizlerle afektif bağlar kurmasında ve bu denizlerle ilgili çevresel bilinç kazanmalarında rol oynayabileceği sonucuna varılmıştır.

The Aegean Sea, with its nature, history of civilizations, and the legends and myths it inspired, has established itself as a narrative setting that captures the multi-layered depth of the seas in Turkish literature. The Fisherman of Halicarnassus, the most important representative of Turkish sea fiction and Blue Anatolian Humanism, is among the foremost writers who brought the Aegean coastline into the literary sphere, revealing its natural beauty and historical richness. The aim of this study is to examine how the Aegean Sea in “The Smiling Island” by the Fisherman is positioned as an affective-ecological agent and to demonstrate the affective impact of the fundamental role played by the Aegean Sea in the Anatolian geography on an individual, ecological, and cultural level in evoking affects in both the characters in the story and the readers. Within the framework of the new materialist theorist Jane Bennett’s concept of impersonal affect, this study argued that the Aegean Sea in “The Smiling Island” goes beyond being a physical setting and functions as an affective-ecological agent reflecting the inner worlds of the characters, hosting ancient civilizations and mythological narratives and making visible the ecological interactions between humans and nature. The capacity of the Aegean Sea as an affective-ecological agent in the story to elicit emotional responses in readers was analysed through the affective power of the short story genre in literature and the affective potential of the unique narrative features The Fisherman employs in his story. In today’s world, water resources such as oceans, seas, and lakes are faced with the threat of extinction on a global scale due to pollution, climate change, and acidification and this situation is leading to a water crisis that directly affects Türkiye as well. In this context, The Fisherman’s “The Smiling Island” highlights the unique contributions that Turkish literature makes to the field of the Blue Humanities, which has gained significant importance in recent years. Within this theoretical framework, this study concluded that “The Smiling Island” has the potential to prompt readers to establish affective ties with the seas of Anatolia and to develop environmental consciousness about these seas.