Ekoşiddet, Göç ve Ekoyas Temelli Ekoeleştirel Bir Okuma: Adalet Ağaoğlu’nun 'Yüksek Gerilim' Öyküsü

İnsan ve doğa ilişkisini temel alan çalışmalar, sorunlara çözüm önerileri sunarken ekolojinin de önemini artırmıştır. İnsan ve doğa ayrılmaz bir bütündür. Plansız kentleşme, göçler, rant için doğal kaynakların yok edilmesi, sınırsızca tüketilmesi, iklim sorunları sorgulanmakla birlikte önerilen çözüm ve geliştirilen yöntemler ekobilincin oluşması ve büyümesine yardımcı olur. Tüm bu çalışmalar, farklı yaklaşımlardan oluşmakta ve insanlığın ortak bir ekosistemi paylaşmış olduğu görüşünü temel almaktadır. Göç olgusu, birçok yaklaşımla ele alınmışsa da modernizm ve sanayi toplumu temel sosyolojik olguları etrafında birleşir. Böylece ekonomik faaliyetler, nüfus artışı ve yoğunluğu, demografik yapıyı doğrudan etkileyen unsurlar hâline gelir. Türkiye’de, Cumhuriyet’ten sonra değişen sistem ve sosyal hayat; kentleşme, üretim biçimi ve neticesinde göç, kırsal yaşamdaki yapıyı da harekete geçirir. Bu çerçevede hem kentte hem de kırsalda ekolojik doku, üretim ve tüketim ilişkilerinde yeni bir boyut kazanır. Bu dönüşümün neticesi olarak kapitalist sistem durdurulamaz bir tüketim çağını başlatır. Bu sonuçlar, hem kentte hem kırsalda görülen ekoşiddetin (ecoviolence) temel kaynağıdır. Ekoeleştiri yapıtlarında yer alan ekolojik bakış açısı da iki temel kavram üzerine inşa olunur: Endüstriyel üretim ve ekolojik şiddet. Kırsalda değer yitimi, kültürel yozlaşma, tarımda makineleşme ardından gelen göç ve neden olduğu sosyal, ekonomik, ekolojik sorunlar anlatıların ana izleklerini oluşturur. Bu çalışmada, göç olgusu yalnızca fiziksel bir yer değiştirme biçiminde değil; aynı zamanda kültürel, psikolojik ve özellikle ekolojik bağlamda bir kırılma, bir varoluşsal savruluş ve yıkım olarak değerlendirilmiştir. Dolayısıyla toplumsal zihniyeti inşa eden temel unsurlar üzerinde etkisi kaçınılmaz olan bu kavramın estetik planda yorumlanarak edebî dünyaya yansıması da doğal bir sonuç olarak görülmelidir. Adalet Ağaoğlu’nun Yüksek Gerilim adlı öyküsünde de göç olgusu, ekoeleştirel kavramlarla açıklanmaya çalışılmış (ekoşiddet, ekoyas, ekodoku) ve ekolojik, toplumsal ve iktisadi bağlamların nasıl temsil edildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışma, edebiyatın göç olgusunun dönüştürme ve toplumsal belleğe taşıma gücüne odaklanmakta; doğa-insan-göç üçgeninde oluşan kırılmaları Ağaoğlu’nun Yüksek Gerilim öyküsü çerçevesinde anlamlandırmayı hedeflemektedir.

Studies that take the human–nature relationship as their foundation not only offer solutions to contemporary problems but also highlight the growing significance of ecology. Human beings and nature constitute an inseparable whole. While issues such as unplanned urbanization, migration, the destruction of natural resources for profit, excessive consumption, and climate-related problems are critically examined, the proposed solutions and developed approaches contribute to the formation and expansion of ecological consciousness. All these studies are shaped by diverse perspectives, yet they are grounded in the shared view that humanity inhabits a common ecosystem. Although the phenomenon of migration has been addressed through various approaches, it largely converges around the fundamental sociological dynamics of modernity and industrial society. Consequently, economic activities, population growth, and population density emerge as factors that directly influence demographic structures. In Türkiye, the transformation of the system and social life following the establishment of the Republic particularly urbanization and changes in modes of production triggered migration and, in turn, mobilized the structural dynamics of rural life. Within this framework, the ecological fabric in both urban and rural spaces acquires a new dimension shaped by evolving production and consumption relations. As a result of this transformation, the capitalist system inaugurates an unstoppable age of consumption. These developments constitute the primary source of ecoviolence observed in both urban and rural contexts. The ecological perspective embedded in ecocritical works is constructed around two fundamental concepts: industrial production and ecological violence. The loss of value in rural life, cultural degeneration, mechanization in agriculture followed by migration, and the social, economic, and ecological problems arising from these processes form the central thematic axes of literary narratives. In this study, migration is examined not merely as a form of physical displacement but also as a cultural, psychological, and particularly ecological rüptüre a form of existential disorientation and destruction. Therefore, it is inevitable that a concept with such a profound impact on the fundamental elements shaping social mentality finds aesthetic interpretation and reflection within the literary sphere. In Adalet Ağaoğlu’s short story Yüksek Gerilim , the phenomenon of migration is analyzed through ecocritical concepts such as ecoviolence, ecological mourning (ecogrief), and ecological texture, with the aim of revealing how ecological, social, and economic contexts are represented. Within this framework, the study focuses on literature’s transformative power in reconfiguring the phenomenon of migration and inscribing it into collective memory. It seeks to interpret the ruptures formed within the human–nature–migration triangle through the lens of Ağaoğlu’s Yüksek Gerilim.