The Thought of the Intellectual Woman and the Preservation of Social Values From the Perspective of Samiha Ayverdi

Yıl 2026, Sayı: Advanced Online Publication, 360 - 378, 13.03.2026

Ayşe Akkuş , Mehmet Çakır

https://doi.org/10.32600/huefd.1765783

https://izlik.org/JA78AS62SS

Öz

According to Ayverdi, women are regarded as essential not only for their roles and responsibilities within the family but also for their contribution to the spiritual and cultural continuity of society. In this context, the author approaches the female figure from two main perspectives. The first type, associated with a traditional conservative female identity, represents the “modern woman” -one who is endowed with moral and spiritual values and embodies virtues such as decency, propriety, and nurturing. In contrast, the second type is portrayed as a woman who has distanced herself from traditional values and become alienated from her cultural roots- a figure described as “alafrangalized” or in other words, one who has lost her “essence.” From this perspective, Ayverdi idealizes intellectual women as dignified, chaste, and the spiritual backbone of society, whereas women who reject traditional values are depicted as symbols of social decay and cultural erosion. This study seeks to explore how female identity and typology are constructed in the works of Samiha Ayverdi, and what roles or missions are attributed to this identity. It examines how Ayverdi employs concepts such as religion, nationalism, and Sufism in shaping female identity -particularly that of the conservative woman- and how she interprets moral concepts such as decency, honor, and nurture. The study aims to offer a comprehensive framework for understanding the role and mission ascribed to women within the conservative intellectual tradition. Data for the research were collected using document analysis, resulting in the identification of seven analytical units. The data were interpreted through qualitative content analysis. This research is significant in that it illuminates the socio-historical foundations of female and conservative female identity in Turkey and reveals how this identity is interwoven with the broader social structure.

Anahtar Kelimeler

Samiha Ayverdi , woman , women identity , conservative woman , modern woman

Samiha Ayverdi’de Münevver Kadın Düşüncesi ve Toplumsal Değerlerin Muhafazası

https://izlik.org/JA78AS62SS

Öz

Ayverdi’ye göre kadın, yalnızca aile içindeki rol ve sorumluklarıyla değil, aynı zamanda toplumun manevi ve kültürel sürekliliğini sağlanmasında da asli bir unsur olarak görülmektedir. Bu bağlamda yazar, kadın figürünü iki temel perspektiften ele alır. Geleneksel muhafazakâr kadın kimliğiyle özdeşleştirdiği birinci tip kadın; ahlaki ve manevi değerlerle donatılmış, edep, hayâ ve terbiye gibi erdemleri üzerinde taşıyan ‘münevver kadın’ı temsil ederken, ikici tip kadın; geleneksel değerlerden uzaklaşmaya ve kendi kültürüne yabancılaşmaya başlamış, alafrangalılaşmış ya da diğer bir ifadeyle ‘öz’ünü yitirmiş figür olarak karşımıza çıkar. Bu açıdan bakıldığında, Ayverdi’nin eserlerinde münevver kadınlar; ağırbaşlı, iffetli ve toplumun manevi direği olarak idealize edilirken, geleneksel değerlere sırt çeviren kadın tipi ise toplumsal çözülmenin ve kültürel erozyonun bir sembolü olarak resmedilir. Bu çalışma, Samiha Ayverdi’nin eserlerinde, kadın tipi ve kimliğinin nasıl oluşturulduğunu ve bu kimliğe hangi misyonların yüklendiğini anlamaya yönelik hazırlanmıştır. Çalışma, Ayverdi’nin genelde kadın, özelde muhafazakâr kadın kimliğini şekillendirirken, din, milliyetçilik ve tasavvuf gibi kavramlardan nasıl faydalandığını, edep, hayâ, terbiye gibi ahlaki kavramlara hangi anlamları yüklediğini incelemektedir. Çalışmada muhafazakâr düşünce dünyasında kadının rolünü ve ona atfedilen misyonu anlamaya yönelik kapsamlı bir çerçeve sunulması amaçlanmaktadır. Araştırmada veriler, doküman analizi tekniği ile toplanmış ve yedi analiz birimi elde edilmiştir. Nitel içerik analizi kullanılarak verilerin yorumlandığı bu araştırma, Türkiye’de kadın ve muhafazakâr kadın kimliğinin sosyo-tarihsel kökenlerine ışık tutarak, bu kimliğin toplumsal yapıyla nasıl bir ilişki içinde olduğunu ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Samiha Ayverdi , kadın , kadın kimliği , muhafazakâr kadın , modern kadın

Kaynakça

• Akkuş, A. (2024). 1980’li yıllardan günümüze değişen kadın kimliği: Muhafazakâr kadının kamusal alan deneyimi [Doktora tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi. https://hdl.handle.net/11492/8921
• Algur, H. (2019). Samiha Ayverdi romanlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 19(1), 183-208. https://doi.org/10.33420/marife.518743
• Avcil, C. (2022). Türkiye muhafazakârlığında kadın tasavvuru: Samiha Ayverdi örneği üzerinden bir değerlendirme. Current Research in Social Sciences, 8(2), 117-130. https://doi.org/10.30613/curesosc.1103247
• Ayverdi, S. (1974/2017). Bir dünyadan bir dünyaya (5. baskı). Kubbealtı Neşriyâtı.
• Ayverdi, S. (1977). Hâtıralarla başbaşa (2. baskı). Kubbealtı Neşriyâtı.
• Ayverdi, S. (1987). Bağ bozumu: Hatıralar – Makaleler. Hülbe.
• Ayverdi, S. (1988). Hey gidi günler hey. Hülbe.
• Ayverdi, S. (2003). Millî kültür mes’eleleri ve maârif davamız (2. baskı). Kubbealtı Neşriyâtı.
• Ayverdi, S. (2009). İbrahim Efendi konağı (10. baskı). Kubbealtı Neşriyâtı.
• Ayverdi, S. (2009a). Batmayan gün (5. baskı). Kubbealtı Neşriyâtı.
• Ayverdi, S. (2014). O da bana kalsın: Anketler, röportajlar (2. baskı). Kubbealtı Neşriyâtı.
• Ayverdi, S. (2020). Ne idik ne olduk (6. baskı). Kubbealtı Neşriyâtı.
• Ayverdi, S., Erol, S., Araz, N., & Huri, S. (2012). Ken’an Rifâî ve yirminci asrın ışığında Müslümanlık (7. baskı). Kubbealtı Neşriyâtı.
• Aziz, A. (2008). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri ve teknikleri (4. baskı). Nobel.
• Binark, İ. (2012). Mutasavvıf ve mütefekkir yazar Samiha Ayverdi’nin tarihimiz ile ilgili tesbit ve tahlilleri. TÜRKKAD Yayınları.
• Bora, T. (2005). Analar, bacılar, orospular: Türk milliyetçi muhafazakâr söyleminde kadın. T. Bora (Yay. haz.), Şerif Mardin’e armağan (ss. 241-277). İletişim.
• Durakbaşa, A. (2000). Halide Edib: Türk modernleşmesi ve feminizm. İletişim.
• Güner Zülfikar, F. C. (2014). Samiha Ayverdi ve ahde vefa. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 41-42, 27-45.
• İbanoğlu, F. (2018). Sâmiha Ayverdi romanında dindar kadın tasavvuru. Türkiye Kültür ve İletişim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 45-59.
• İçener, Z. Ç. (2016). Tarihi emanetin taşıyıcısının izinde: Sâmiha Ayverdi ve modernleşme-gelenek ekseninde kadın. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 12(47), 139-157.
• Köse, E. (2009). Muhafazakâr bir kadın portresi olarak Sâmiha Ayverdi: Muhafazakârlık düşüncesinde kadınlara ilişkin bir hat çizebilmek. Fe Dergisi, 1(1), 11-20.
• Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Ed., 3. baskıdan çeviri). Nobel.
• Özköse, K. (2013). Samiha Ayverdi’nin eserlerinde tasavvufi hayatın yansımaları. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 3-30.
• Öztürk, S., & Can, A. (2018). Sâmiha Ayverdi romanlarında dindar ve muhafazakâr kadın psikolojisi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 11, 74-88. https://doi.org/10.29000/rumelide.417486
• Yetiş, K. (1993). Sâmiha Ayverdi: Hayatı ve eserleri. Kültür Bakanlığı.