Rusya’nın Tuna’ya Açılma Arayışı: Savaşlar, Antlaşmalar ve Osmanlı Hudud Kayıtlarının Tarihsel-Coğrafî Analizi (1700-1826)
Öz
Bu makale, 1700-1826 yılları arasındaki Osmanlı-Rusya mücadelesini Osmanlı belgeleri üzerinden incelemekte ve Tuna’yı yalnızca coğrafi bir hat değil, aynı zamanda imparatorluk yönetimi ve diplomasideki dönüşümleri yansıtan siyasî ve idarî bir sınır alanı olarak ele almaktadır. Balkan sınırlarını güvence altına almak ve Eflâk ile Boğdan üzerindeki hâkimiyetini sürdürmek isteyen Osmanlı İmparatorluğu, 1683’ü müteakip yıllarda Kutsal İttifak’a katılımının ardından Osmanlı gücüne karşı Avrupa ölçeğinde bir meşruiyet kazanıp giderek iddialı hale gelen Rusya ile karşı karşıya kalmıştır. On sekizinci yüzyıl boyunca Rusya, Avusturya ile ittifaklar kurarak Osmanlı egemenliğini Aşağı Tuna boyunca zayıflatmış; kuzeyde Özi, Akkerman ve İsmail gibi stratejik kale şehirlerini tehdit etmiştir. 1699 tarihli Karlofça Antlaşması, imparatorluk sınırlarının yeniden tanımlandığı ve yeni diplomatik ile kartografik uygulamaların kurumsallaştığı bir dönüm noktası olmuştur. 1711, 1736-1739, 1768-1774, 1787-1792, 1806-1812 ve 1828-1829 savaşları ve antlaşmalarıyla Rusya’nın güneye doğru ilerleyişi pekişmiş, bölgedeki güç dengesi köklü biçimde değişmiştir. Antlaşma protokolleri, Osmanlı arşiv belgeleri ve kartografik verilerden yararlanan bu çalışma, değişen sınır rejimlerinin Rusya’nın Tuna havzasındaki stratejik yerleşimini nasıl mümkün kıldığını ve Osmanlı egemenliğinin mekânsal mantığını nasıl dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ahmed Paşa, Hasan Bey-zâde (2004). Hasan Beyzâde târihi. In Ş. N. Aykut (Ed.). V. 2, Türk Tarih Kurumu.
- Aksan, V. (1993). The one-eyed fighting the blind: Mobilization, supply, and command in the Russo-Turkish war of 1768-1774. The International History Review, 15(2), 221-238.
- Aksan, V. (2010). Kuşatılmış bir imparatorluk: Osmanlı harpleri: 1700-1870 (G. Çağalı Güven, Trans.). Türkiye İş Bankası Yayınları.
- Aktepe, M. (1992). Baltacı Mehmed Paşa. DİA, 5.
- Altun, A. (2006). Said b. Halil İbrahim’in Târih-i Sefer-i Rusya ve Adlı Eseri (Metin ve Transkripsiyon) [Master’s Thesis]. Erciyes University, Kayseri.
- Ardeleanu, C. (2014). International trade and diplomacy at the lower Danube: The Sulina question and the economic premises of the Crimean War (1829-1853). Muzeul Brăilei-Editura Istros, Brăila.
- Aslantaş, S. (2013). Osmanlı-Rus İlişkilerinden bir kesit: 1826 Akkerman Antlaşması’nın müzakereleri. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(36), 149-169.
- Atik, K. (1996). Lütfi Paşa ve Tevârih-i Âli Osman [PhD Dissertation]. Erciyes University, Kayseri.
- Ayvansarâyî, H. H. (1985). Mecmuâ-yı Tevârih. In F. Ç. Derin and V. Çabuk (Eds.), Edebiyat Fakültesi Basımevi.
- Bayram, Ü. F. (2014). Enveri tarihi: Üçüncü cilt (Metin ve değerlendirme) [PhD Dissertation]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
- Beydilli, K. (1999). Küçük Kaynarca’dan yıkılışa. In E. İhsanoğlu (Ed.). Osmanlı Medeniyeti ve Tarihi (V. 1), IRCICA.
- BOA,A.DVN.DVE.d/903.
- BOA,A.DVNSMHM.d/7,9,115,119,177,197.
- BOA,AE.SABH. I/50/3540,90/6179.
- BOA,AE.SMHD. I/22/1274,6/428.
- BOA,AE.SMS.T.II/118/12925.
- BOA,C.AS/53337, 14026,23196,22475,24123,28078.
- BOA,C.HR/3587,4559.
- BOA,D.BŞM.d/5099.
- BOA,HAT/24209/C,44396,44424,46438/A,727,58427,6306,1689.
- BOA,HRT/37.
- BOA,MHD/3,19,20,33,40,42.
- BOA,TSMA.d/9922/1.
- BOA,TSMA.e/517/51.
- Cevdet Paşa, Ahmed (1275). Târih-i Cevdet. 3.
- Cezar, M. (2011). Mufassal Osmanlı Tarihi. 5. Türk Tarih Kurumu.
- Danişmend, İ. H. (1972). İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, 4, Türkiye Yayınevi.
- Demirtaş, Funda (2009). Celalzade Mustafa Çelebi: Tabakâtü’l-Memâlik ve Derecâtü’l-Mesâlik [PhD Dissertation]. Erciyes University, Kayseri.
- Düzcü, L. (2016). Tuna sınırını yeni baştan düzenlemek/Tahdid-i Hudud: Osmanlı’nın Rusya ile imtihanı (1812-1818). AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(3), 181-210.
- Emecen, F. M. (2002). İsmail. DİA.23.
- Emecen, F. M. (2009a). Osmanlıların Tuna’nın kuzeyine yönelik ilgileri: 16. asırda Erdel Örneği. In Halil İnalcık Armağanı (V. 1, pp.126-141), Doğu-Batı Yayınları.
- Emecen, F. M. (2009b). Osmanlı klasik çağında siyaset. Timaş Yayınları.
- Engin, H. (2024). Teşkilat, tahkimat ve mâli yapısıyla Osmanlılarda Serhaddin savunması. Kitabevi Yayınları.
- Erkan, D. (2005). Matrakçı Nasuh’un Süleymannâmesi (1520-1537) [Master’s Thesis]. Marmara University, İstanbul.
- Fedakâr, C. (2013). 1787-1792 Osmanlı-Avuturya-Rus Savaşları’nda Bender Kalesi. In Erdoğan Merçil’e Armağan (pp. 382-393). Bilge Kültür Sanat Yayınları.
- Fedakâr, C. (2014). Kafkasya’da imparatorluklar savaşı, Türkiye İş Bankası Yayınları.
- Fedakâr, C. (2015). 1787-1792 Osmanlı-Rus harplerinde Kılburun, Özi ve Hocabey muharebeleri. Karadeniz Araştırmaları, 46, 119-136.
- Fedakâr, C. (2019). Hotin Kalesi (1787-1792 Osmanlı-Avusturya, Rusya Savaşları’nda). Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 16(3), 513-544.
- Fisher, A. (2009). Kırım Tatarları (E. B. Özbilen, Trans.). Selenge.
- Gezer, Ö. (2016). Kale ve Nefer: Habsburg sınırında Osmanlı askerî gücünün yeniden örgütlenmesi (1699-1715) [PhD Dissertation]. Hacettepe University, Ankara.
- Gezer, Ö. (2019). Pasarofça Antlaşması’ndan sonra Habsburg sınırında Osmanlı askerî gücü: Niş Kalesi ve Garnizonu örneği. In Harp ve Sulh: 300. Yılında Pasarofça Antlaşması Sempozyumu Bildirileri. İstanbul.
- Gökçek, M. F. (2019). 1736-1739 Osmanlı-Rusya-Avusturya savaşında Ruslara esir düşen bir Osmanlı askeri ve eseri: Akhisarlı Hacı Nesimoğlu Ahmed Bin Hasan ve Tevârîh-i Âl-i Osmân. OTAM, 45, 49-81.
- Iorga, N. (2009). Osmanlı İmparatorluğu tarihi. 5 (N. Epçeli, Trans.). Yeditepe Yayınları.
- Karagöz, H. (2008). 1737-1739 Osmanlı-Avusturya harbi ve Belgrad’ın geri alınması [PhD Dissertation]. Süleyman Demirel University, Isparta.
- Karal, E. Z. (1941). İngiltere’nin Akdeniz hâkimiyeti hakkında vesikalar (1798 -1805). Tarih Vesikaları, 1(2), 122-134.
- Karpat, K. (1992). Bucak. DİA.6.
- Kesbi, M. (2002). İbretnümâ-yı Devlet. In A. Öğreten (Ed.), Türk Tarih Kurumu.
- Koçak, Z. (2017). 1787-1792 Osmanlı Rus savaşında değişen dengeler ve Yaş Antlaşması. Tarih İncelemeleri Dergisi, 32(2), 459-490.
- Köse, O. (2006). 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması. Türk Tarih Kurumu.
- Kurat, A. N. (1999). Rusya tarihi. Türk Tarih Kurumu.
- Kurtaran, U. (2015). Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus ilişkileri. Belleten, 79(285), 589-610.
- Kurtaran, U. (2018). Pasarofça Antlaşması’na göre yapılan sınır ahdit çalışmaları ve belirlenen yeni sınırlar. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(55), 287-300.
- Kuzucu, S. (2013). Kırım Hanlığı ve Osmanlı-Rus savaşları. Selenge.
- LeDonne, J. P. (2006). Geopolitics, logistics, and grain: Russia’s ambitions in the Black Sea basin, 1737-1834. The International History Review, 28(1), 1-41.
- Lûtfî Efendi, A. (1999). Vak’anüvis Ahmed Lûtfî Efendi tarihi I. Yapı Kredi Yayınları.
- Mikhailovsky-Danilevsky, A. (2002). Russo-Turkish war of 1806-1812 (A. Mikaberidze, Trans.). 1, The Nafziger Collection.
- Mischevca, V. and Zavitsanos, P. (1999). Principele Constantin Ypsilanti. Civitas.
- Molnar, M. (1999). Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa’daki sınırlarının tespiti (1699-1701). In XIII. Türk Tarih Kongresi, 3, Türk Tarih Kurumu.
- Nasuhü’s-Silâhî (1976). Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han. In Hüseyin G. Yurdaydın (Ed.). Türk Tarih Kurumu.
- Öksüz, M. (2009). Şem’danizâde Fındıklılı Suleyman Efendi’nin Mur’it-Tevârih adlı eserinin (180b-345a) tahlil ve tenkidi metni [Master’s Thesis]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
- Öztunç, H. B. (2007). Yedi ada cumhuriyeti [Master’s Thesis]. Gaziosmanpaşa University, Tokat
- Pitcher, D. E. (2013). Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihsel coğrafyası (Bahar Tırnakçı, Trans.). Yapı Kredi Yayınları.
- Resmi Efendi, A. (2013), Hülâsatü’l İ’tibâr (1768-1774 Osmanlı-Rus Harbi Tarihçesi). In O. Köksal (Ed.), Gazi Kitabevi.
- Sarıcaoğlu, F. (1997). Sultan I. Abdülhamid: Hatt-ı Hümayunlarına Göre Bir Padişahın Portresi [PhD Dissertation]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
- Sarıcaoğlu, F. (2022). 1774-1789 yıllarında Osmanlı Devleti’nin dış politikası. In H. C. Güzel, K. Çiçek, & S. Koca (Eds.), Türkler (V. 12, pp.545-553), Yeni Türkiye.
- Savaş, A. İ. (1996). Takrir-i Ahmed Merâmi Efendi (Azak Muhaddidi Ahmed Merâmi Efendi’nin 1740/1741 Sınır Tespit Çalışmaları Hakkındaki Raporu). Belgeler, 16(20), 219-253.
- Selçuk, H. (2013). Tuna boyunda bir Osmanlı kenti: Vidin (XIX. Yüzyıl). Çizgi Kitabevi.
- Sertoğlu, M. (2011). Mufassal Osmanlı tarihi. 5. Türk Tarih Kurumu.
- Stein, M. (2017). Osmanlı kaleleri Avrupa’da hudut boyları (Gül Çağalı Güven, Trans.). Türkiye İş Bankası Yayınları.
- Toklucu, A. (2010). Matrakçı Nasuh’un Süleymannâmesi [Master’s Thesis]. Marmara Üniversitesi. İstanbul.
- Tomuleţ, V. (2012). Basarabia în Epoca Modernă (1812-1918). Universitatea de Stat Din Moldova, Facultatea de Istorie şi Filosofie, Catedra Istorie Universală.
- Urquhart, D. (2014). Osmanlı’nın askeri gücü (Mehmet Güneş, Trans), Kitabevi Yayınları.
- Uyar, M., & Erickson, E. J. (2009). A military history of the Ottomans: From Osman to Atatürk. Praeger Security International.
- Vâsıf Efendi, Ahmed (2014). Mehâsinü’l Âsâr ve Hakâikü’l Ahbâr. In M. İlgürel (Ed.), Türk Tarih Kurumu.
- von Moltke, H. (1932). 1828 Seferi (Bulgarya ve Rumeli’de Ruslar) (Amil Dadaloğlu, Trans.), Askeri Matbaa.
- Xenopol, A. D. (1929). Istoria Românilor (1812-1821). 8. Editura Cartea Românească.
- Yakovaki Efendi (2010). Katerina tarihi. In M. Mercan (Ed.). Nobel.
Russia’s Pursuit of Danubian Access: A Historical-Geographical Study of Wars, Treaties, and Ottoman Border Records, 1700-1826
Öz
This article examines the Ottoman-Russian contest over the Danubian frontier between 1700 and 1826 through the prism of Ottoman documents. It treats the Danube not merely as a geographic boundary but as a political and administrative frontier whose transformation reflected wider shifts in imperial governance and diplomacy. Seeking to secure its Balkan marches and maintain suzerainty over Wallachia and Moldavia, the Ottoman Empire faced an increasingly assertive Russia that, after joining the Holy League in the years following 1683, gained European support to challenge Ottoman power. Throughout the eighteenth century, Russia repeatedly allied with Austria in wars that eroded Ottoman authority along the Lower Danube, in the north threatening key fortress-cities such as Özi, Akkerman, and İsmail. The Treaty of Karlowitz (1699) marked a turning point, initiating systematic demarcations that redefined imperial borders and institutionalised new diplomatic and cartographic practices. Successive wars and treaties - including those of 1711, 1736-1739, 1768-1774, 1787-1792, 1806-1812, and 1828-1829 - consolidated Russia’s southward advance and reconfigured the balance of power in the region. Drawing on treaty protocols, Ottoman archival materials, and cartographic evidence, the study reconstructs how evolving border regimes enabled Russia’s strategic entrenchment in the Danubian basin and reshaped the spatial logic of Ottoman sovereignty.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ahmed Paşa, Hasan Bey-zâde (2004). Hasan Beyzâde târihi. In Ş. N. Aykut (Ed.). V. 2, Türk Tarih Kurumu.
- Aksan, V. (1993). The one-eyed fighting the blind: Mobilization, supply, and command in the Russo-Turkish war of 1768-1774. The International History Review, 15(2), 221-238.
- Aksan, V. (2010). Kuşatılmış bir imparatorluk: Osmanlı harpleri: 1700-1870 (G. Çağalı Güven, Trans.). Türkiye İş Bankası Yayınları.
- Aktepe, M. (1992). Baltacı Mehmed Paşa. DİA, 5.
- Altun, A. (2006). Said b. Halil İbrahim’in Târih-i Sefer-i Rusya ve Adlı Eseri (Metin ve Transkripsiyon) [Master’s Thesis]. Erciyes University, Kayseri.
- Ardeleanu, C. (2014). International trade and diplomacy at the lower Danube: The Sulina question and the economic premises of the Crimean War (1829-1853). Muzeul Brăilei-Editura Istros, Brăila.
- Aslantaş, S. (2013). Osmanlı-Rus İlişkilerinden bir kesit: 1826 Akkerman Antlaşması’nın müzakereleri. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(36), 149-169.
- Atik, K. (1996). Lütfi Paşa ve Tevârih-i Âli Osman [PhD Dissertation]. Erciyes University, Kayseri.
- Ayvansarâyî, H. H. (1985). Mecmuâ-yı Tevârih. In F. Ç. Derin and V. Çabuk (Eds.), Edebiyat Fakültesi Basımevi.
- Bayram, Ü. F. (2014). Enveri tarihi: Üçüncü cilt (Metin ve değerlendirme) [PhD Dissertation]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
- Beydilli, K. (1999). Küçük Kaynarca’dan yıkılışa. In E. İhsanoğlu (Ed.). Osmanlı Medeniyeti ve Tarihi (V. 1), IRCICA.
- BOA,A.DVN.DVE.d/903.
- BOA,A.DVNSMHM.d/7,9,115,119,177,197.
- BOA,AE.SABH. I/50/3540,90/6179.
- BOA,AE.SMHD. I/22/1274,6/428.
- BOA,AE.SMS.T.II/118/12925.
- BOA,C.AS/53337, 14026,23196,22475,24123,28078.
- BOA,C.HR/3587,4559.
- BOA,D.BŞM.d/5099.
- BOA,HAT/24209/C,44396,44424,46438/A,727,58427,6306,1689.
- BOA,HRT/37.
- BOA,MHD/3,19,20,33,40,42.
- BOA,TSMA.d/9922/1.
- BOA,TSMA.e/517/51.
- Cevdet Paşa, Ahmed (1275). Târih-i Cevdet. 3.
- Cezar, M. (2011). Mufassal Osmanlı Tarihi. 5. Türk Tarih Kurumu.
- Danişmend, İ. H. (1972). İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, 4, Türkiye Yayınevi.
- Demirtaş, Funda (2009). Celalzade Mustafa Çelebi: Tabakâtü’l-Memâlik ve Derecâtü’l-Mesâlik [PhD Dissertation]. Erciyes University, Kayseri.
- Düzcü, L. (2016). Tuna sınırını yeni baştan düzenlemek/Tahdid-i Hudud: Osmanlı’nın Rusya ile imtihanı (1812-1818). AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(3), 181-210.
- Emecen, F. M. (2002). İsmail. DİA.23.
- Emecen, F. M. (2009a). Osmanlıların Tuna’nın kuzeyine yönelik ilgileri: 16. asırda Erdel Örneği. In Halil İnalcık Armağanı (V. 1, pp.126-141), Doğu-Batı Yayınları.
- Emecen, F. M. (2009b). Osmanlı klasik çağında siyaset. Timaş Yayınları.
- Engin, H. (2024). Teşkilat, tahkimat ve mâli yapısıyla Osmanlılarda Serhaddin savunması. Kitabevi Yayınları.
- Erkan, D. (2005). Matrakçı Nasuh’un Süleymannâmesi (1520-1537) [Master’s Thesis]. Marmara University, İstanbul.
- Fedakâr, C. (2013). 1787-1792 Osmanlı-Avuturya-Rus Savaşları’nda Bender Kalesi. In Erdoğan Merçil’e Armağan (pp. 382-393). Bilge Kültür Sanat Yayınları.
- Fedakâr, C. (2014). Kafkasya’da imparatorluklar savaşı, Türkiye İş Bankası Yayınları.
- Fedakâr, C. (2015). 1787-1792 Osmanlı-Rus harplerinde Kılburun, Özi ve Hocabey muharebeleri. Karadeniz Araştırmaları, 46, 119-136.
- Fedakâr, C. (2019). Hotin Kalesi (1787-1792 Osmanlı-Avusturya, Rusya Savaşları’nda). Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 16(3), 513-544.
- Fisher, A. (2009). Kırım Tatarları (E. B. Özbilen, Trans.). Selenge.
- Gezer, Ö. (2016). Kale ve Nefer: Habsburg sınırında Osmanlı askerî gücünün yeniden örgütlenmesi (1699-1715) [PhD Dissertation]. Hacettepe University, Ankara.
- Gezer, Ö. (2019). Pasarofça Antlaşması’ndan sonra Habsburg sınırında Osmanlı askerî gücü: Niş Kalesi ve Garnizonu örneği. In Harp ve Sulh: 300. Yılında Pasarofça Antlaşması Sempozyumu Bildirileri. İstanbul.
- Gökçek, M. F. (2019). 1736-1739 Osmanlı-Rusya-Avusturya savaşında Ruslara esir düşen bir Osmanlı askeri ve eseri: Akhisarlı Hacı Nesimoğlu Ahmed Bin Hasan ve Tevârîh-i Âl-i Osmân. OTAM, 45, 49-81.
- Iorga, N. (2009). Osmanlı İmparatorluğu tarihi. 5 (N. Epçeli, Trans.). Yeditepe Yayınları.
- Karagöz, H. (2008). 1737-1739 Osmanlı-Avusturya harbi ve Belgrad’ın geri alınması [PhD Dissertation]. Süleyman Demirel University, Isparta.
- Karal, E. Z. (1941). İngiltere’nin Akdeniz hâkimiyeti hakkında vesikalar (1798 -1805). Tarih Vesikaları, 1(2), 122-134.
- Karpat, K. (1992). Bucak. DİA.6.
- Kesbi, M. (2002). İbretnümâ-yı Devlet. In A. Öğreten (Ed.), Türk Tarih Kurumu.
- Koçak, Z. (2017). 1787-1792 Osmanlı Rus savaşında değişen dengeler ve Yaş Antlaşması. Tarih İncelemeleri Dergisi, 32(2), 459-490.
- Köse, O. (2006). 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması. Türk Tarih Kurumu.
- Kurat, A. N. (1999). Rusya tarihi. Türk Tarih Kurumu.
- Kurtaran, U. (2015). Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus ilişkileri. Belleten, 79(285), 589-610.
- Kurtaran, U. (2018). Pasarofça Antlaşması’na göre yapılan sınır ahdit çalışmaları ve belirlenen yeni sınırlar. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(55), 287-300.
- Kuzucu, S. (2013). Kırım Hanlığı ve Osmanlı-Rus savaşları. Selenge.
- LeDonne, J. P. (2006). Geopolitics, logistics, and grain: Russia’s ambitions in the Black Sea basin, 1737-1834. The International History Review, 28(1), 1-41.
- Lûtfî Efendi, A. (1999). Vak’anüvis Ahmed Lûtfî Efendi tarihi I. Yapı Kredi Yayınları.
- Mikhailovsky-Danilevsky, A. (2002). Russo-Turkish war of 1806-1812 (A. Mikaberidze, Trans.). 1, The Nafziger Collection.
- Mischevca, V. and Zavitsanos, P. (1999). Principele Constantin Ypsilanti. Civitas.
- Molnar, M. (1999). Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa’daki sınırlarının tespiti (1699-1701). In XIII. Türk Tarih Kongresi, 3, Türk Tarih Kurumu.
- Nasuhü’s-Silâhî (1976). Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han. In Hüseyin G. Yurdaydın (Ed.). Türk Tarih Kurumu.
- Öksüz, M. (2009). Şem’danizâde Fındıklılı Suleyman Efendi’nin Mur’it-Tevârih adlı eserinin (180b-345a) tahlil ve tenkidi metni [Master’s Thesis]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
- Öztunç, H. B. (2007). Yedi ada cumhuriyeti [Master’s Thesis]. Gaziosmanpaşa University, Tokat
- Pitcher, D. E. (2013). Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihsel coğrafyası (Bahar Tırnakçı, Trans.). Yapı Kredi Yayınları.
- Resmi Efendi, A. (2013), Hülâsatü’l İ’tibâr (1768-1774 Osmanlı-Rus Harbi Tarihçesi). In O. Köksal (Ed.), Gazi Kitabevi.
- Sarıcaoğlu, F. (1997). Sultan I. Abdülhamid: Hatt-ı Hümayunlarına Göre Bir Padişahın Portresi [PhD Dissertation]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
- Sarıcaoğlu, F. (2022). 1774-1789 yıllarında Osmanlı Devleti’nin dış politikası. In H. C. Güzel, K. Çiçek, & S. Koca (Eds.), Türkler (V. 12, pp.545-553), Yeni Türkiye.
- Savaş, A. İ. (1996). Takrir-i Ahmed Merâmi Efendi (Azak Muhaddidi Ahmed Merâmi Efendi’nin 1740/1741 Sınır Tespit Çalışmaları Hakkındaki Raporu). Belgeler, 16(20), 219-253.
- Selçuk, H. (2013). Tuna boyunda bir Osmanlı kenti: Vidin (XIX. Yüzyıl). Çizgi Kitabevi.
- Sertoğlu, M. (2011). Mufassal Osmanlı tarihi. 5. Türk Tarih Kurumu.
- Stein, M. (2017). Osmanlı kaleleri Avrupa’da hudut boyları (Gül Çağalı Güven, Trans.). Türkiye İş Bankası Yayınları.
- Toklucu, A. (2010). Matrakçı Nasuh’un Süleymannâmesi [Master’s Thesis]. Marmara Üniversitesi. İstanbul.
- Tomuleţ, V. (2012). Basarabia în Epoca Modernă (1812-1918). Universitatea de Stat Din Moldova, Facultatea de Istorie şi Filosofie, Catedra Istorie Universală.
- Urquhart, D. (2014). Osmanlı’nın askeri gücü (Mehmet Güneş, Trans), Kitabevi Yayınları.
- Uyar, M., & Erickson, E. J. (2009). A military history of the Ottomans: From Osman to Atatürk. Praeger Security International.
- Vâsıf Efendi, Ahmed (2014). Mehâsinü’l Âsâr ve Hakâikü’l Ahbâr. In M. İlgürel (Ed.), Türk Tarih Kurumu.
- von Moltke, H. (1932). 1828 Seferi (Bulgarya ve Rumeli’de Ruslar) (Amil Dadaloğlu, Trans.), Askeri Matbaa.
- Xenopol, A. D. (1929). Istoria Românilor (1812-1821). 8. Editura Cartea Românească.
- Yakovaki Efendi (2010). Katerina tarihi. In M. Mercan (Ed.). Nobel.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | İngilizce |
|---|---|
| Konular | Yakınçağ Askeri Tarih, Yakınçağ Osmanlı Tarihi, Yakınçağ Rusya Tarihi |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 28 Eylül 2025 |
| Kabul Tarihi | 21 Ekim 2025 |
| Erken Görünüm Tarihi | 13 Mart 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 13 Mart 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.32600/huefd.1792398 |
| IZ | https://izlik.org/JA88HZ33ZR |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication |
Amaç ve Kapsam
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nin yayın organı olan Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (HÜEFD), 1983 yılından bu yana dil, edebiyat, sosyal ve insani bilimler alanlarında ulusal ve uluslararası özgün bilimsel araştırmaları yayımlayarak ilgili alanlardaki çalışmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır.
HÜEFD'de dil, edebiyat, sosyal ve insani bilimler alanlarında ulusal ve uluslararası özgün bilimsel araştırma yazılarına yer verilmektedir. HÜEFD kapsadığı konularla ilgili ve yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan Türkçe, İngilizce, Fransızca, Almanca çalışmaları değerlendirme sürecine almaktadır.
Yazım Kuralları
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (HÜEFD) kapsadığı konularla ilgili ve yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan makaleleri dikkate almaktadır. Türkçe makalelerin Türk Dil Kurumu güncel yazım kurallarına uygunluğunu ve yabancı dilde (İngilizce, Fransızca, Almanca) gönderilen makalelerin ilgili dilin yazım kurallarına uygunluğu esas alınır. Gönderilen makaleler en az beş bin en çok on bin sözcükten oluşmalıdır. Makaleler Times New Roman yazı karakterinde, 11 punto büyüklüğünde ve tek satır aralığıyla yazılmalıdır. HÜEFD'ye gönderilecek yazılar format açısından tümüyle Makale Şablonu'na uygun düzenlenmelidir. Kaynakça APA kuralları 7. sürüme uygun olmalıdır. Makaleler dergiye .pdf değil .docx ya da .doc formatına gönderilmelidir. Makale tam metni yazar isimlerini içermemelidir. Gönderim sırasında aşağıdaki dosyaların yüklenmesi gerekmektedir:
- HÜEFD Makale Şablonu'na uygun olarak hazırlanmış ve yazar isimlerini içermeyen makale tam metni,
- Yazar Bildirimi,
- Katkı ve Sorumluuk Bildirim Formu,
- Ön Yazı
Ön değerlendirme sonucunda derginin kapsamına, yazım kurallarına, kaynak verme formatına ve/veya dergi şablonuna uygun olmadığı tespit edilen metinler yazara geri gönderilir.
1. Başlık ve Yazar Bilgisi
Makalenin başlığı, sayfaya ortalanmış, 14 punto büyüklüğünde, kalın, sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk, satır aralığı ise 1,15 nk olarak ayarlanmalıdır.
Türkçe yazılmış makalelerde Türkçe başlığın altına İngilizce, İngilizce yazılmış makalelerde ise İngilizce başlığın altına Türkçe başlık yazılmalıdır. Bu ikinci başlık, sayfaya ortalanmış, 14 punto büyüklüğünde, ince, sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk, satır aralığı ise 1,15 nk olarak ayarlanmalıdır.
Başlık kısa ve konu hakkında bilgi verici olmalıdır. Başlığın uzunluğu 12 sözcüğü geçmemelidir. Başlıkta makalenin içeriği ve konu alanı yansıtılmalıdır.
Yazarın/yazarların adları küçük harf, soyadı büyük olmak üzere 11 punto ve sola yaslanmış olarak verilmelidir. Yazar adı için önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Yazarın/yazarların unvanı, kurumu, e-posta ve ORCID numaraları yıldız imiyle 10 punto olarak dipnotta belirtilmelidir.
2. Öz ve Anahtar Sözcükler
Her makalenin başında mutlaka Türkçe ve İngilizce öz bulunmalıdır. Makale dili Türkçe ise önce Türkçe öz, İngilizce ise önce İngilizce öz verilmelidir.
Öz ve “Abstract” başlıkları 11 punto büyüklüğünde, kalın ve sayfaya ortalanmış yazılmalı; başlıktan önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk ve satır aralığı 1,15 olarak ayarlanmalıdır.
Makalenin özü araştırmanın amacını, yöntemini ve elde edilen bulguları yansıtacak şekilde, 250-300 sözcük olarak hazırlanmalıdır.
Her makalede öze ilişkin en az beş, en çok yedi anahtar sözcük bulunmalıdır.
Özet ve anahtar sözcükler 10 punto büyüklüğünde yazılmalıdır.
3. Bölümler ve Alt Bölümler
Birinci düzey ana başlıklar 11 punto, kalın, düz ve sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 12 nk, sonraki satır 12 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
İkinci düzey alt başlıklar 11 punto, kalın, italik ve sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 12 nk, sonraki satır 12 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Üçüncü düzey alt başlıklar 11 punto, ince, italik ve sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 12 nk, sonraki satır 12 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Dördüncü düzey alt başlıklar bir tab içeriden başlamalı ve 11 punto, ince, italik ve sözcüklerin baş harfleri büyük olarak yazılmalıdır. Başlıktan önceki satır 12 nk, sonraki satır 12 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Metin gövdesinde paragraf girişleri 1 cm içeriden yapılmalı ve tüm paragraf iki yana yaslanmalıdır. Tüm metin boyunca paragraflar önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk ve satır aralığı 0 nk olarak ayarlanmalıdır.
4. Dipnot ve Kaynakça
Kaynaklar APA Kaynak Gösterme Standardının 7. Sürümüne uygun olarak verilmelidir.
Yazılara dipnot verilmesi gerektiğinde, açıklamalar metin içinde numara verilerek sayfa sonunda belirtilmelidir.
Dipnotlar 10 punto, önceki satır 0 nk, sonraki satır 0 nk ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalı ve dipnot metni iki yana yaslanmalıdır.
5. Şekiller
Şekil başlığı şeklin altında ortalanmış biçimde verilmelidir. Metin içerisinde şekle mutlaka yönlendirme yapılmalıdır. Şekil başlığında önceki satır 0 nk, sonraki satır 6 nk ve satır aralığı 1,0 olarak ayarlanmalıdır.
Şekil başlığı tümce düzeninde, sadece ilk sözcüğün baş harfi büyük olarak yazılmalıdır. Şekillerin sağına ya da soluna herhangi bir metin yerleştirilmemelidir.
Eğer şekil başka kaynaktan alınmış ise şekil başlığında alıntı yapılan kaynağa gönderimde bulunulmalıdır.
6. Tablolar
Tablo başlığı tablonun üstünde ortalanmış biçimde verilmelidir. Metin içerisinde tabloya mutlaka yönlendirme yapılmalıdır. Tablo başlığında önceki satır 0 nk, sonraki satır 6 nk ve satır aralığı 1,0 olarak ayarlanmalıdır. Tablo başlığı tümce düzeninde, sadece ilk sözcüğün baş harfi büyük olarak yazılmalıdır. Tabloların sağına ya da soluna herhangi bir metin yerleştirilmemelidir.
Tablo içi başlıklarda koyu karakter kullanılmamalı, HÜEFD Makale Şablonunda örneklenen tabloya benzer biçimde kenarlıklar kullanılmalıdır.
Tablo içinde yer alan metinler 10 punto büyüklüğünde olmalı ve satır aralığı 1,0 nk olarak ayarlanmalıdır.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (HUEFD), 1983 yılından bu yana dil, edebiyat, sosyal ve insani bilimler alanında ulusal ve uluslararası özgün bilimsel araştırma yazılarına yer veren akademik ve hakemli bir dergidir ve aşağıdaki ilkeler doğrultusunda yayın hayatını sürdürmektedir. Dergimize gönderilen bilimsel yazılarda, ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) tavsiyeleri ile COPE (Committee on Publication Ethics)’un Editör ve Yazarlar için Uluslararası Standartları dikkate alınmaktadır.
Yazarlar ve Yazarların Sorumlulukları
- Yazarlar, özgün (daha önce yayımlanmamış) çalışmalarını dergiye göndermek ve dergi web sayfasında verilen yazım yönergelerini takip etmekle yükümlüdür.
- Yazarlar, daha önce yayınlanmış veya başka bir platformda hakem süreci başlamış çalışmalarını göndermemelidir.
- Yazarlar, makalelerindeki fikirlerin şekillendirilmesinde etkili ya da bilgilendirici her türlü kaynağa gönderme verir.
- Yazarlar, herhangi bir makale ya da burs değerlendirme sürecinde hakem olarak aşina oldukları bilgileri izinsiz kullanmazlar.
- Yazarlar, kişisel iletişimden elde edilen bilgileri, çalışma içerisinde anmak isterlerse, anılacak kişilerden gerekli izinleri almış olmalılardır, aksi durumda bu bilgilere çalışma içerisinde yer verilmemelidir.
- Çalışma bir kurum ya da kuruluş tarafından bir proje kapsamında destekleniyorsa, tüm mali destekler destek numaralarıyla birlikte yazılmalıdır.
Etik İzinler
- Çalışma insan denek kullanmayı gerektiriyorsa, yazarlar kurumsal etik kurul onayı almakla yükümlüdürler.
- Yazarlar, insan deneklerden gerekli izinlerin alındığını ve katılımcıların haklarının gözetildiğini açıklayan açık bir bildirim sunmalıdır.
- Başkalarına ait ölçek, anket ve fotoğrafların kullanımı için sahiplerinden izin alınmalıdır.
- Kullanılan fikir ve sanat eserleri için telif hakları düzenlemelerine uygunluğunun belirtilmesi gerekmektedir.
- Aşağıdaki durumlar etik kurul izni gerektirmektedir:
Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar,
İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dahil) deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılması,
İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar,
Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar.
Hakemlik Süreci
- HUEFD’ye gönderilen her çalışma, çift-kör hakemlik sürecine ve nesnel değerlendirmeye dayalı editör kararına bağlıdır.
- HUEFD’ye gönderilen her çalışma, dergi yayın politikasına uygunluk açısından editör tarafından değerlendirilir ve konusunda uzman iki hakeme gönderilir.
- Editörler, yazarlar ile çıkar çatışması olmayan hakemleri, çalışmayı değerlendirmek üzere atamakla sorumludur.
- Dergiye gönderilen çalışmaların yazar-hakem ve hakem-yazar süreçlerinde gizlilik esastır.
- Dergide çıkar çatışmalarını hakem değerlendirmelerinde adil bir şekilde yürütmek için çift taraflı kör hakemlik sürecini işletmektedir. Böylelikle değerlendirme süreci ve sonrasında hakemler ve yazarlar birbirlerinden haberdar olmayacaklardır. Sürecin yönetimini izleyen alan editörü ise çıkar çatışması oluşan durumlarda editörlüğe bilgi vererek ilgili çalışmanın başka bir alan editörüne yönlendirilmesini talep etmekle sorumludur.
- Yazarlar, hakemlerin geri bildirimleri doğrultusunda gecikmelere imkân vermeyecek biçimde ve hakem ya da editörlerle iş birliği içerisinde istenen güncellemeleri yapmak ve numaralanmış bir biçimde raporlandırmakla yükümlüdür.
Yayın Etiği
- Editörler, derginin bilimsel kalitesini arttırmak ve yazarları bilimsel kalitesi yüksek araştırma üretmek için desteklemekle sorumludur. Hiçbir koşulda, intihal ya da bilimsel kötüye kullanımına izin verilmemektedir.
- HUEFD’ye gönderilen çalışmalar bilimsel çalıntı konusunda kontrol edilirler. Editörler iddia edilen veya kanıtlanmış bilimsel kötü kullanımdan haberdar olurlarsa makaleyi geri çekebilirler.
- Editörler, gerekli durumlarda gönderilen çalışmayı düzeltme, geri çekme veya çalışma hakkında özür yayınlamayı kabul ederler.
- HUEFD, açık erişim modelini kullanmaktadır. Dergide yayınlanması kabul edilen çalışmalar, derginin web sitesinden açık erişim ile erişilebilir kılınmıştır.
- Dergi web sayfasında yayınlanacak ve basılacak çalışmalar için herhangi bir ücret veya masraf talep edilmemektedir.
Telif Hakkı ve Erişim
- Yazarlar, yayınlanmış makalelerin telif haklarını HUEFD’ye devrettiğini kabul eder.
- Makalede yer alması gereken resim, şekil vb. anlatımı destekleyici materyal için gerekli kişi ya da kurumlardan izin alınması yazarın sorumluluğundadır.
Yayın planı
- HUEFD, Haziran ve Aralık aylarında olmak üzere yılda iki kez yayımlanmaktadır.
- HÜEFD'de yayına kabul edilen makaleler kabul alınan tarih doğrultusunda sıralanarak sayıya atanmaktadır.
Ücret Politikası
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi’nde (HUEFD) yayımlanacak ve basılacak makalelerden herhangi bir ücret ya da masraf talep edilmemektedir.
Dizinler
Atıf Dizinleri
Dergi Kurulları
Sorumlu Yazı İşleri Müdürü ve Yayın Kurulu Başkanı
Editör Yardımcısı
Alan Editörleri
Dil Editörü
Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.