Öz

Viktorya dönemi eleştirmenleri, İngiliz eleştiri kuramının 20. yüzyıldaki bilimsel ve yöntembilimsel oluşumundan önce, kuramın gelişimine yönelik son büyük adımı atmışlardır. Viktorya dönemi eleştirisi ayrıca çağdaş edebiyat kuramı ve eleştirisine geçişi ve bu geçişin modern kuram ve eleştirisinde son buluşunu temsil eder. 19. yüzyılda bir dönem boyunca farklı sanatsal ve yazınsal akımların bir arada bulunması eleştirinin yazınsal süreçten ayrılmasına yol açmıştır. Eleştirinin yazınsal uygulamalardan ayrılması yazınsal türlerin çeşitliliğinden de kaynaklanmaktadır. Fakat öncelikle eleştirinin yazından bağımsızlığı, yaratıcı ve eleştirel yazının eleştirmenlerin bilimle yazınsal eleştiriyi birlikte özümsedikleri felsefi düşüncelerdeki, toplumsal kuramlardaki ve bilimsel ilerlemelerdeki çeşitlilik ve karmaşıklığın etkisi altında kalmasından doğar. Eleştirinin yazından bağımsızlığa doğru ilerleyişi türsel olarak oluşumuyla ve kendi içindeki çeşitlilikle bağlantılıdır. Viktorya dönemi eleştirisini sınıflandırmak neredeyse olanaksız olsa da, yaşamöyküsel, toplumbilimsel, tarihsel, olgucu, gerçekçi, doğalcı, izlenimci, güzelduyusal, törel, insancıl ve benzer eleştiri kuramlarını da kapsayan romantik kuram, etkisini hala sürdürmektedir. Viktorya dönemi eleştirel sistemlerdeki farklılık Walter Pater, Matthew Arnold ve Henry James gibi yazar-eleştirmen ve John Ruskin gibi usta eleştirmenlere ait farklı eleştirel düşüncelerin varlığının bir sonucudur. Bu eleştirmenler, meta eleştirmenlerinin eleştiri üzerine eleştirel düşünceler üretmesi gibi, sanata ve/veya yazına odaklanırlar. Bu yazının amacı, onların eleştirel konumlarının önemini ve Viktorya dönemi eleştirisinin durumunu ortaya koyan düşünceleri incelemektir.

Anahtar Kelimeler

• Viktorya Dönemi, Yazın Yaklaşımları, Yazınsal Eleştiri, Yazın Kuramı, Yazınsal Tarih, Metaeleştiri, Eleştirmen, Yazar-Eleştirmen

Kaynakça

1. Abrams, M. H. (1953). The Mirror and the Lamp: Romantic Theory and the
2. Critical Tradition. Oxford: Oxford University Press.
3. Castle, G. (2007). The Blackwell Guide to Literary Theory. Oxford: Blackwell Publishing.
4. Culler, J. (2009). Literary Theory. New York: Sterling Publishing Co., Inc.
5. Daiches, D. (1981). Critical Approaches to Literature. London: Longman. Day, G. (2008). Literary Criticism: A New History. Edinburgh: Edinburgh University Press.
6. Fokkema, D., & Ibsch, E. (1995). Theories of Literature in the Twentieth
7. Century: Structuralism, Marxism, Aesthetics of Reception, Semiotics. New
8. York: St Martin’s Press.

9. Frye, N. (1990). Anatomy of Criticism: Four Essays. London: Penguin Books.
10. Gayley, C. M., & Scott, F. N. (1999). An Introduction to the Methods and
11. Materials of Literary Criticism. Boston: The Athenaeum Press.
12. Jauss, H. R. (1982). Toward an Aesthetic of Reception. Minneapolis: University of Minnesota Press.
13. Lodge, D. (1971). The Novelist at the Crossroads and Other Essays on Fiction
14. and Criticism. Ithaca: Cornell University Press.
15. VICTORIAN CRITICS AND METACRITICS: ARNOLD, PATER, RUSKIN AND THE INDEPENDENCE OF LITERARY CRITICISM