NAMUS NEDİR? ORHAN PAMUK’UN KAR VE MASUMİYET MÜZESİ YAPITLARINDA NAMUS OLGUSU

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 26, 159 - 172, 16.10.2025

Erdi Demir

https://doi.org/10.20304/humanitas.1528944

Öz

Araştırmanın konusu Orhan Pamuk’un Kar ve Masumiyet Müzesi isimli yapıtlarında namus olgusuyla ilgilidir. Nobel Ödüllü romancı Orhan Pamuk’un Kar ve Masumiyet Müzesi isimli yapıtları namus, bekâret, çok eşlilik, onur, aile, evlilik, başörtüsü ve aldatma gibi kavramlar yönünden oldukça zengin bir içeriğe sahiptir. Araştırmada Kar ve Masumiyet Müzesi yapıtlarında toplumsal cinsiyet normlarıyla anlamını bulan namus olgusunun nasıl inşa edildiği incelenmiştir. Bu bağlamda adı geçen yapıtlarda sosyal olarak inşa edilen ataerkillik ve namus olgusunun görünümleri araştırılmıştır. Araştırmada söylem analizi yöntemi bağlamında Kar ve Masumiyet Müzesi romanlarındaki üretilen söylemlerin altında yatan iletilerin analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Sosyoloji, edebiyat, iletişim bilimleri, antropoloji, felsefe, psikoloji ve eğitim bilimleri gibi birçok disiplinde tercih edilebilen bu yöntemde bireysel görüşme formları ya da söylemi yansıtan dokümanlar verileri oluşturabilmektedir. Nitekim dilin tutum ve davranışlara yansıması analizi söz konusu olduğundan söylemin doğası ve anlamı bu yöntemde anlam kazanabilmektedir. Bulgu olarak, Kar ve Masumiyet Müzesi yapıtlarda namus olgusunun yaşam tarzları mücadelesi üzerinden sunulduğu anlaşılmakla birlikte toplumsal cinsiyet normları ve ataerkil sistemin çıkarları doğrultusunda anlamlandırıldığı görülmüştür. Namus kavramı gelenek ve ahlak kurallarına bağlılık, doğruluk ve dürüstlük gibi anlamlara sahipken tarihi ve sosyal olarak ataerkil sistemin namus olgusunu yeniden kurgulamasıyla kadın bedenini denetleyici, bekârete vurgu yapan bir anlam kazandığı anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Namus , Ataerkillik , Cinsel kimlik , Masumiyet Müzesi , Kar.

WHAT IS HONOR? THE PHENOMENON OF HONOR IN THE WORKS OF ORHAN PAMUK'S MUSEUM OF SNOW AND INNOCENCE

Öz

The subject of the research is related to the phenomenon of honor in Orhan Pamuk's works called the Museum of Profit and Innocence. Nobel Prize-winning researcher Orhan Pamuk's works entitled The Museum of Profit and Innocence have a very rich content in terms of concepts such as honor, virginity, polygamy, honor, family, marriage, hijab, infidelity. In the research, it has been examined how the phenomenon of honor, which finds its meaning with gender norms, is constructed in the works of the Museum of Profit and Innocence. In this context, the views of the socially constructed phenomenon of patriarchy and honor have been investigated in the mentioned works. In this research, it is aimed to analyze the underlying intention of the discourses produced in the novels of the Museum of Profit and Innocence in the context of the discourse analysis model. In this pattern, which can be preferred in many disciplines such as sociology, literature, communication sciences, anthropology, philosophy, psychology and educational sciences, individual interview forms or documents reflecting discourse can create data. As a matter of fact, since the analysis of the reflection of language on attitudes and behaviors is in question, the nature and meaning of discourse can gain meaning in this pattern. As a result, it is understood that the phenomenon of honor in the works of the Museum of Profit and Innocence is presented through the struggle of lifestyles.

Anahtar Kelimeler

Honor , Virginity , Sexual identity , Museum of innocence , Snow.

Kaynakça

• Akpınar, S., & Büşra, B. (2017). Orhan Pamuk romanlarında “öteki. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 5(11), 330-344, https://doi.org/10.33692/avrasyad.509683.
• Altunel, A. M. (2012). Namus. Ankara Barosu Dergisi, (1), 215-218.
• Arın, C. (2001). Femicide in the name of honor in Turkey. Violence Against Women, 7(7), 821-825, https://doi.org/10.1177/10778010122182758.
• Aydın, İ. (2024). Bir Sembolik İktidar Biçimi Olarak Kan Davaları: Şan, Şeref ve Namus. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (51), 255-274.
• Beauvoir, S. (2019). İkinci Cinsiyet (1.bs). (Çev. G. Savran). Koç Üniversitesi Yayınları.
• Berktay F. (2015). Tarihin Cinsiyeti. Metis Yayınları.
• Berktay, F. (2008). Kuzenler Cumhuriyeti’nin Yaralı Kadın ve Erkekleri. Toplumsal Tarih, (169), 88-91.
• Bilgili, N., & Vural, G. (2011). Kadına Yönelik Şiddetin En Ağır Biçimi: Namus Cinayetleri. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(1), 66-72.
• Bourdieu, P. (2018). Bir pratik teorisi için taslak: Kabiliye üzerine üç etnoloji çalışması. (N. Ökten, Çev.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Butler, J. (2008). Cinsiyet Belası (Çev. B. Ertürk). Metis Yayınları.
• Cengiz, S. (2010). Orhan Pamuk’un Romanlarında Doğu-Batı İkilemi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), 12(12), 63-88.
• Connell, R. W. (1998). Toplumsal Cinsiyet ve İktidar (Çev. C. Soydemir). Ayrıntı Yayınları.
• Dellaloğlu, B. F. (2017). Nişantaşı ile Fatih’in İmkânsız Ortalaması Çukurcuma. Edebiyat Eleştiri Dergisi, 7, 100-108.
• Demir, E. (2021a). Orhan Pamuk’un Masumiyet Müzesi ve Erkek Hegemonyasının Görünümleri. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(2), 306-315, https://doi.org/10.47948/efad.997079.
• Demir, E. (2021b). Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna’sı ve Toplumsal Cinsiyet Normları Gölgesinde Bağımsız Bir Kadın: Maria Puder. Asya Studies, 5(16), 215-223, https://doi.org/10.31455/asya.936565.
• Demir, E. (2023a). Kadın ve Siyasal Katılım İlişkisi Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme: Antalya Örneği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 78(2), 291-310, https://doi.org/10.33630/ausbf.1222368.
• Demir, E. (2023b). Orhan Pamuk’un Kafamda Bir Tuhaflık Adlı Yapıtında Alevilik İnancı. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (106), 337-352, https://doi.org/10.34189/hbv.106.016.
• Doğan, İ. (2012). Sosyoloji: Kavramlar ve Sorunlar. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Doğan, R. (2016). Namus, Töre ve Eril Şiddet: Yargıtay Kararları, Toplumsal cinsiyet kuramları. Ütopya Yayınevi.
• Ecevit, Y. (2011). Toplumsal Cinsiyet Sosyolojisine Başlangıç. Y. Ecevit & N. Karkıner (Ed.), Toplumsal Cinsiyet Sosyolojisi (s. 2-29). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Engels, F. (2013). Ailenin Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni (Çev. H. İlhan). Sayfa Yayınları.
• Foucault, M. (2011). Özne ve İktidar, seçme yazılar 2 (Çev. I. Ergüden ve O. Akınhay). Ayrıntı Yayınevi.
• Foucault, M. (2003). Cinselliğin Tarihi (Çev. H. U. Tanrıöver). Ayrıntı Yayınları.
• Giddens, A. (2010). Mahremiyetin Dönüşümü: Modern Toplumlarda Cinsellik Aşk ve Erotizm (Çev. İ. Şahin). Ayrıntı Yayınları.
• Göle, N. (2011). Modern Mahrem Medeniyet ve Örtünme. Metis Yayınları.
• Kalav, A. (2012). Namus ve Toplumsal Cinsiyet. Mediterranean Journal of Humanities, 2(2), 151-163.
• Kılıçaslan, S. C. & Işık, T. (2016). Toplumsal Cinsiyet ve Efsaneden Gerçeğe Türkiye’de Kadın. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Koçtürk, T. (1992). A Matter of Honor: Experience of Turkish women immigrants. Atlantic Highlands.
• Millett, K. (1987). Cinsel Politika (Çev. Y. Salman). Payel Yayınları.
• Pamuk, O. (1999). Öteki Renkler. İletişim Yayınları.
• Pamuk, O. (2008). Masumiyet Müzesi. İletişim Yayınları.
• Pamuk. O. (2002). Kar. İletişim Yayınları.
• Sakallı, N. Karakurt, G. ve Uğurlu, O. (2001). Evlilik Öncesi Yaşanan Cinsel İlişkiye ve Kadınların Evlilik Öncesi Cinsel İlişkide Bulunmasına Karşı Tutumlar. Tecrübi Psikoloji Çalışmaları, 22, 15-29.
• Tahincioğlu, N. Y. (2010). Namusun ve namus cinayetlerinin cinsiyet eşitsizlikleri bağlamında analizi. Kültür ve İletişim, 13(26), 131-158.
• Tezcan M. (1999). Ülkemizde Aile içi Töre ya da Namus Cinayetleri, Töre Cinayetleri- panel bildiri kitabı. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Bakanlığı Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü Yayınları.
• Türk Dil Kurumu (TDK). https://sozluk.gov.tr/ namus, erişim: 01.06.2024.
• Whisnant, C. (2012). Foucault & discourse. A Handout for HIS, (389). 1-8.
• Yıldız Tahincioğlu, A. (2010). Namusun ve Namus Cinayetlerinin Cinsiyet Eşitsizlikleri Bağlamında Analizi. Kültür ve İletişim, 13(26), 131-158