FELSEFİ SÖYLEMİN ÇOCUK OKURA AKTARIMI: P4C ÇEVİRİSİNİN İNCELENMESİNDE YORUMLAYICI ANLAM KURAMI TEMELLİ BİR ÇERÇEVE

Öz

Bu çalışma, çocuklar için felsefe (Philosophy for Children - P4C) metinlerinin çevirisinin çeviribilim perspektifinden nasıl incelenebileceğini sorunsallaştırmakta ve bu metin türüne özgü sistematik bir çözümleme çerçevesi önermektedir. Felsefi söylemin soyut yapısı ile çocuk alıcının bilişsel düzeyi arasında kurulan özgün dengeye dayanan bu metinler, çeviri sürecinde çok katmanlı bir çözümleme gerektirmekte; ancak bu metin türünü çeviribilim odağıyla ve süreç odaklı bir yöntemle ele alan araştırmalar oldukça sınırlı kalmaktadır. Bu boşluktan hareketle çalışma, Yorumlayıcı Anlam Kuramı’nı temel alarak kuramın anlama, sözcüklerden sıyırma ve yeniden ifade etme aşamalarını P4C metinleri çevirisinin incelenmesine yönelik bir çözümleme çerçevesine dönüştürmektedir. Önerilen çerçeve, Brigitte Labbé ve Michel Puech tarafından kaleme alınan Les Goûters Philo dizisinin Azade Aslan’ın Çıtır Çıtır Felsefe adıyla gerçekleştirdiği Türkçe çevirisinden dört farklı kitaba ait on örnek üzerinden uygulanmaktadır. Bulgular, çevirmenin kavramsal yeniden yorumlama, çocuk diline uyarlama, erek kültüre yönelik uyarlama ve somuttan soyuta dönüşüm dâhil olmak üzere birbirinden niteliksel açıdan farklılaşan dokuz yeniden ifade etme biçimi aracılığıyla etkin bir yorumlayıcı rol üstlendiğine; felsefi özgünlük ile kavramsal erişilebilirlik arasındaki gerilimin bu metin türü çevirisinin yapısal bir özelliği olduğuna işaret etmektedir. Çalışma, P4C metinleri çevirisini Türkçe çeviribilim alan yazınında ilk kez bağımsız bir araştırma nesnesi olarak konumlandırmakta ve Yorumlayıcı Anlam Kuramı’nın bu alanda işlevsel, sistematik ve aktarılabilir bir çözümleme zemini sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yorumlayıcı Anlam Kuramı
• Çocuk yazını çevirisi
• Çocuklar için felsefe metinleri çevirisi
• Felsefi söylem çevirisi
• Les Goûters Philo [Çıtır Çıtır Felsefe]

MEDIATING PHILOSOPHICAL DISCOURSE FOR THE CHILD READER: AN INTERPRETIVE THEORY OF MEANING-BASED FRAMEWORK FOR ANALYZING P4C TRANSLATION

Öz

This study investigates how the translation of philosophy for children (P4C) texts can be analyzed from a translation studies perspective and proposes a systematic analytical framework for this text type. P4C texts occupy a distinct position within children's literature, requiring multi-layered analysis due to the balance they must strike between the abstract nature of philosophical discourse and the cognitive level of the child reader. Yet studies analyzing P4C translation through a process-oriented methodology remain scarce. Drawing on this gap, the study transforms the three stages of the Interpretive Theory of Meaning, namely comprehension, deverbalization, and re-expression, into an analytical framework for analyzing the translation of P4C texts. The framework is applied through ten examples drawn from four books of the Les Goûters Philo series by Brigitte Labbé and Michel Puech, translated into Turkish as Çıtır Çıtır Felsefe by Azade Aslan. The findings indicate that the translator assumes an active interpretive role through nine qualitatively distinct re-expression forms, including conceptual reinterpretation, adaptation to child language, target culture-oriented substitution, and transformation from concrete to abstract, and that the tension between philosophical fidelity and conceptual accessibility constitutes a structural feature of this text type’s translation. The study positions P4C translation as an independent object of inquiry in Turkish translation studies for the first time. It demonstrates that the Interpretive Theory of Meaning provides a functional, systematic, and transferable analytical framework for this field.

Anahtar Kelimeler

• Translation of philosophical discourse
• Children’s literature translation
• Interpretive Theory of Meaning
• Les Goûters Philo [Çıtır Çıtır Felsefe]
• Philosophy for children texts translation

Kaynakça

1. Abdal, G., & Yaman, B. (2023). Mediatorship in the clash of hegemonic and counter publics. Translation and Interpreting Studies, 18(2), 280-300. https://doi.org/10.1075/tis.23014.abd
2. Ağıldere, S. T. (2000). L’analyse de la traduction du langage humoristique d’après la théorie interprétative de la série de Petit Nicolas de Goscinny [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
3. Akdemir, S., & Saban, A. (2020). İlkokul dördüncü sınıfta felsefe-temelli çocuk kitapları aracılığıyla değer öğretimine ilişkin bir eylem araştırması. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education, 8(2), 431-461. https://doi.org/10.14689/issn.2148-624.1.8c.2s.2m
4. Aksoy, Ö. (2025). Creativity and style in children’s literature translation: Human, neural machine, and artificial intelligence modalities of re-creation. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(18), 355-386. https://doi.org/10.71218/asobid.1806746
5. Alvstad, C., & Borg, C. (2020). The impact of awards on the translation and circulation of children’s literature into semi-peripheral and peripheral languages. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, 28(5), 799-813. https://doi.org/10.1080/0907676X.2020.1839521
6. Borodo, M., & Díaz-Cintas, J. (Eds.). (2025). The Routledge handbook of translation and young audiences. Routledge.
7. Cam, P. (2023). 20 düşünme aracı: Sınıfta nasıl iş birliği sağlanır, sorup soruşturalım (Çev. B. Balcan). Say Yayınları. (Orijinal çalışma 2006 yılında yayımlandı.)
8. Canbaz, B., & Kaplan, A. (2022). Çıtır Çıtır Felsefe kitap serisinin eleştirel düşünme becerileri açısından incelenmesi. Milli Eğitim, 51(236), 3081-3106. https://doi.org/10.37669/milliegitim.953935

9. Canlı, S. (2012). Okuma Alışkanlığı Kazandırma Bağlamında Felsefe Temelli Çocuk Yayınlarının İşlevi. S. Sever (Ed.), 3. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu içinde (s. 809-815). Ankara Üniversitesi Basımevi - Ankara Üniversitesi Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Uygulama ve Araştırma Merkezi.
10. Canlı, S., & Bozkurt, B. Ü. (2019). Çocuklar için felsefe dizilerinde metin yapısı görünümleri. S. Karagül (Ed.), Prof. Dr. Sedat Sever’e armağan – Türkçe eğitimi ve çocuk edebiyatı kurultayı içinde (s. 523-531). Ankara Üniversitesi Yayınları.
11. Chen, X. (2023). The role of childhood nostalgia in the reception of translated children’s literature. Target, 35(4), 595-620. https://doi.org/10.1075/target.21103.xue
12. Chirouter, E. (2024). Çocuk, edebiyat ve felsefe (Çev. D. Pınarbaşı). Sözelti: Children’s and Youth Literature Journal, 11(Nisan–Mayıs). https://www.sozelti.com/cocuk-edebiyat-ve-felsefe/ (Orijinal çalışma 2015 yılında yayımlandı.)
13. Çimen Karayürek, E. (2022). Jean-Christophe Grangé’nin Leyleklerin Uçuşu, Lontano ve Kongo’ya Ağıt adlı polisiye romanları bağlamında Sahraaltı Afrika kültürüne ait unsurların çevirisi [Doktora tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
14. Çiner, H., & Erginer, E. (2023). Çocuklar için felsefe (P4C) üzerine odaklanmış çocuk edebiyatı eserlerinin analizi üzerine bir sistematik derleme. Kapadokya Eğitim Dergisi, (Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı), 93-118.
15. Delisle, J. (1980). L’analyse du discours comme méthode de traduction [Doktora tezi, Université d’Ottawa]. Université d’Ottawa.
16. Demiral, S. (2022a). Erken çocukluk döneminde felsefe aracılığıyla yeni pedagoji. Antropoloji (43), 50-62.
17. Demiral, S. (2022b). Çocukluk konumunu politik bir pratik olarak düşünmek. Cogito – Çocuk Düşüncesi (108), 52-67.
18. Demirhan, H. (2022). Translating gender and sexuality in children’s literature: Turkey as a case study. MonTI. Monografías de Traducción e Interpretación, (14), 149-179. https://doi.org/10.6035/MonTI.2022.14.05
19. Direk, N. (2006). Düşleri düşünceye çevirmek. Y. Çotuksöken & N. Neydim (Eds.), Çocuk ve ilkgençlik edebiyatı kurultayı içinde (s. 117-122). T.C. Maltepe Üniversitesi Yayınları.
20. Direk, N. (2015). Çocuklar için Felsefe Kitapları Üzerine. B. Çotuksöken & H. Tepe (Eds.), Çocuklar İçin Felsefe Eğitimi içinde (s. 97-99). Şen Matbaa.
21. Doğan, S. S. (2017, 11 Temmuz). “Farklı alfabe, merakımı gıdıklıyor” diyen Azade Aslan Oğlak Sohbetleri’nde. Oğlaklara Kitaplar. https://www.oglaklarakitaplar.com/2017/07/farkli-alfabe-merakimi-gidikliyor-diyen-azade-aslan-oglak-sohbetlerinde/
22. Dumanlı Kadızade, E., & Aslan, Y. (2019). “Çıtır Çıtır Felsefe” adlı telif çocuk edebiyatı serisinin Jackson konsepti bağlamında incelenmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 7(3), 14-30. https://doi.org/10.29228/ijlet.36849
23. Edebiyathaber.net. (2014, 3 Mart). Müren Beykan: “Çıtır Çıtır Felsefe dizisini çocuklarıyla birlikte okuyanlar çok!”. https://www.edebiyathaber.net/muren-beykan-citir-citir-felsefe-dizisini-cocuklariyla-birlikte-okuyanlar-cok-ki-bizler-de-bunu-oneriyoruz/
24. Éditions Milan. (2022). 40 ans à lire ensemble. https://www.editionsmilan.com/wp-content/uploads/sites/3/2022/08/Mook_40ans_historique-Milan.pdf
25. Elçin, G. (2018). Çeviri çocuk kitaplarının çocuğa görelik ilkesi açısından incelenmesi. Sosyal Bilimler Dergisi/The Journal of Social Sciences, 5(32), 698-708. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.4690
26. Eren, Z. (2013). Brigitte Labbé ve Michel Puech’ın Aşk ve Dostluk, Şiddet ve Şiddetsizlik Başlıklı Kitapları. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(10), 265-272. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.5122
27. Erkalan Çakır, N. (2023). Tenten’in Maceraları adlı çizgi roman serisinin çevirilerinde yer alan mizah unsurlarının çeviride sadakat yaklaşımı bağlamında incelenmesi [Doktora tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
28. Frege, G. (1956). The thought: A logical inquiry. Mind, 65(259), 289-311. https://doi.org/10.1093/mind/65.1.289
29. Gregory, M. (2011). Philosophy for children and its critics: A Mendham dialogue. Journal of Philosophy of Education, 45(2), 199-219. https://doi.org/10.1111/j.1467-9752.2011.00795.x
30. Guidère, M. (2010). Introduction à la traductologie: Penser la traduction: hier, aujourd’hui, demain. Groupe de Boeck.
31. Guo, W. (2021). Eco-translatology-based analysis of children’s literature translation: A case study of Peter Pan. English Language and Literature Studies, 11(2), 99-108. https://doi.org/10.5539/ells.v11n2p99
32. Gutiérrez Lanza, C., & Gómez Castro, C. (2024). Revision and retranslation of children’s classics in modern-day UK and Spain: The case of Enid Blyton’s The Famous Five and Malory Towers. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, 32(6), 1098-1114. https://doi.org/10.1080/0907676X.2023.2237982
33. Günışığı Kitaplığı [@Gunisigi]. (2022, 24 Haziran). Kamuoyuna duyuru: İki kitabımız için gerçek dışı suçlamalar! [Görsel içeren gönderi]. X. https://x.com/_Gunisigi/status/1539551166538870784
34. Han, Y. (2025). Normalization or creation? A corpus-based study of normalization in the Chinese translation of English children’s literature. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 1051. https://doi.org/10.1038/s41599-025-05379-6
35. He, Q., & Shi, X. (2025). A revolutionary wonderland: Layered didacticism in Chen Bochui’s Miss Alice (1931-1932). Children’s Literature in Education, 56(1), 104-116. https://doi.org/10.1007/s10583-023-09551-x
36. Hurtado Albir, A. (1990). La notion de fidélité en traduction. Didier Érudition.
37. Kansu Yetkiner, N. (2010). Çocuk yazınındaki dilsel ve dil ötesi normlar bağlamında Felaket Henry serisinin Türkçeye çevirileri. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 27(2), 55-77.
38. Karadağ, A. B., Bozkurt, E., & Alimen, N. (2015). Çeviri ve yönlendirme: Sabiha ve Zekeriya Sertel’in çeviri çocuk edebiyatı eserleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 2, 93-112. https://doi.org/10.29000/rumelide.133746
39. Klingberg, G. (1986). Children’s fiction in the hands of the translators. Liber/Gleerup.
40. Köle, M. (2019). Ahmet Vefik Paşa’nın “Yorgaki Dandini” adlı uyarlamasının Yorumlayıcı Anlam Kuramı açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
41. Labbé, B. & Puech, M. (2000a). Les Goûters Philo - La guerre et la paix. Éditions Milan.
42. Labbé, B. & Puech, M. (2000b). Les Goûters Philo - La vie et la mort. Éditions Milan.
43. Labbé, B. & Puech, M. (2000c). Les Goûters Philo - Prendre son temps et perdre son temps. Éditions Milan.
44. Labbé, B. & Puech, M. (2007). Çıtır Çıtır Felsefe - Savaş ve Barış (Çev. A. Aslan). Günışığı Kitaplığı.
45. Labbé, B. & Puech, M. (2008). Les Goûters Philo - Moi et les autres. Éditions Milan.
46. Labbé, B. & Puech, M. (2010a). Çıtır Çıtır Felsefe - Ben ve Başkaları (Çev. A. Aslan). Günışığı Kitaplığı.
47. Labbé, B. & Puech, M. (2010b). Çıtır Çıtır Felsefe - Yaşam ve Ölüm (Çev. A. Aslan). Günışığı Kitaplığı.
48. Labbé, B. & Puech, M. (2011). Çıtır Çıtır Felsefe - Zaman Çok ve Zaman Yok (Çev. A. Aslan). Günışığı Kitaplığı.
49. Lathey, G. (2006). The translation of children’s literature: A reader. Multilingual Matters.
50. Lederer, M. (1994). La traduction aujourd’hui: Le modèle interprétatif. Hachette.
51. Lefevere, A. (1992). Translation, rewriting, and the manipulation of literary fame. Routledge.
52. Leonardi, V. (2020). Ideological manipulation of children’s literature through translation and rewriting: Travelling across times and places. Palgrave Macmillan.
53. Lévêque, M. (2016). Traduire pour la jeunesse en France, 2000–2015. mediAzioni, 19. https://shs.hal.science/halshs-03840453
54. Lévêque, M. (2023). Les voix de la traduction : le roman traduit pour la jeunesse en France à la fin des années 1960. Classiques Garnier.
55. Lipman, M. (1982). Philosophy for children. Thinking: The Journal of Philosophy for Children, 3(3/4), 35-44.
56. Liu, Y. (2024). Adult translators and child readers: A case study of The Wind in the Willows in Chinese translation. New Voices in Translation Studies, 29(1), 67-96. https://doi.org/10.14456/nvts.2024.4
57. Matthews, G. B. (2000). Çocukluk felsefesi (Çev. E. Çakmak). Gendaş Kültür. (Orijinal çalışma 1994 yılında yayımlandı.)
58. Neydim, N. (2005). Küçük Prens çevirilerindeki çevirmen kararlarına erek odaklı bakışla karşılaştırmalı bir inceleme. Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi, 17(17), 99-110.
59. Neydim, N. (2020). Çocuk edebiyatı klasiklerinde çeviri yaklaşımları: Uyarlama, yeniden yazma, kültürel müdahale. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (19), 851-858. https://doi.org/10.29000/rumelide.752864
60. Nières-Chevrel, I. (2022). La littérature de jeunesse au prisme de ses traductions françaises. Cahiers d'études germaniques, 1, 24-40. https://doi.org/10.4000/ceg.15279
61. Oittinen, R. (1993). I am me – I am other: On the dialogics of translating for children. University of Tampere.
62. Oittinen, R. (2000). Translating for children. Garland Publishing.
63. Okyayuz, A. Ş. & Kaya, M. (2018). Çevirmenlerin gözünden çocuk yazını: Çeviribilim sınıflarında çocuk yazını eğitimi verilirken üzerinde durulması gereken konuların kısa bir tanıtımı. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi/ASOS Journal The Journal of Academic Social Science, 6(64), 14-39. https://doi.org/10.16992/ASOS.13367
64. O’Sullivan, E. (2005). Comparative children’s literature (Çev. R. Stocks). Routledge. (Orijinal çalışma 2000 yılında yayımlanmıştır)
65. Özbek, M. (2025). Çocuklar için felsefe yayıncılığı alanı: Çeviri sosyolojisi ışığında “Çıtır Çıtır Felsefe” [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
66. Özcan, O. (2018). Yorumlayıcı Çeviri Kuramı çerçevesinde Eugène Ionesco’nun tiyatro oyunlarının Türkçeye çevirilerinin incelenmesi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
67. Özcan, O. (2019). Yazın çevirisi incelemelerinde yorumlayıcı çeviri kuramı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (16), 587-603. https://doi.org/10.29000/rumelide.619082
68. Özdemir, Ö. (2021). Felsefe sınıfı: İlkokul öğretim programıyla bütünleştirilmiş çocuklarla felsefe uygulamaları. Nobel Akademik Yayıncılık.
69. Pınarbaşı, D. (2025). Çocuklar için felsefe metinleri çevirisinde Yorumlayıcı Anlam Kuramı: Les Goûters Philo [Çıtır Çıtır Felsefe] dizisi örneği [Doktora tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
70. Puech, M. (2006). Livres pour enfants: Brigitte Labbé, Michel Puech, Les Goûters Philo, illustrations Jacques Azam, éditions Milan. http://michel.puech.free.fr/pages/gouters.html
71. Puurtinen, T. (1995). Linguistic acceptability in translated children’s literature. University of Joensuu.
72. Saldanha, G., & O’Brien, S. (2014). Research methodologies in translation studies. Routledge.
73. Seleskovitch, D. & Lederer, M. (1993). Interpréter pour traduire (4. bs.). Didier Érudition.
74. Sezer, E. S. (2026). Stereotyping vs. prototyping: The social construction effect of translated children’s literature. Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi, 6(2), 212-229. https://doi.org/10.58306/wollt.1821774
75. Shavit, Z. (1986). Poetics of children’s literature. University of Georgia Press.
76. Tabbert, R. (2002). Approaches to the translation of children’s literature: A review of critical studies since 1960.
77. Target: International Journal of Translation Studies, 14(2), 303-351. https://doi.org/10.1075/target.14.2.06tab
78. T.C. Resmî Gazete. (2022, 24 Haziran). Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu kararı (Sayı: 31876). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220624.pdf
79. Tekin, N. (2013). L’analyse de la traduction des éléments culturels dans le roman “Le Rocher de Tanios” d’Amin Maalouf d’après la théorie interprétative [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
80. Toury, G. (1995). Descriptive translation studies and beyond. John Benjamins.
81. Uluşahin, E. (2017). Orhan Kemal’in “Bereketli Topraklar Üzerinde, Müfettişler Müfettişi, Üçkağıtçı” adlı yapıtlarının Fransızca çevirilerinde folklorik unsurların Yorumlayıcı Anlam Kuramı bağlamında incelenmesi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
82. UNESCO. (2007). La philosophie, une école de la liberté: Enseignement de la philosophie et apprentissage du philosopher: État des lieux et regards pour l’avenir (M. Goucha, Ed.). UNESCO.
83. Ünal, B. N. (2025). Yorumlayıcı Çeviri Kuramı çerçevesinde haber çevirilerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
84. Yurtoğlu, G. Ö. (2025). Tasavvufi metin çevirileri için bir yöntem önerisi: Nevit Oğuz Ergin ve Coleman Barks’ın Mevlâna’nın Dîvân-ı Kebîr eserinin çevirileri üzerine bir inceleme [Doktora tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
85. Zhu, K., & Guo, G. (2023). Transediting classic English novels for children in China: A narratological case study of Gulliver’s Travels. Asia Pacific Translation and Intercultural Studies, 10(2), 158-178. https://doi.org/10.1080/23306343.2023.2265765