STIGMATIZATION PROCESSES OF THE MIGRANT IDENTITY: AN ANALYSIS OF ELLBOGEN BY FATMA AYDEMIR WITHIN THE FRAMEWORK OF STIGMA THEORY

Öz

This study examines Ellbogen, the novel published in 2017 by the post-migrant Turkish-German author Fatma Aydemir, through the theoretical framework of sociologist Erving Goffman's stigma theory. It first discusses the phenomenon of migration and migrant literature, followed by an explanation of Goffman's theory of stigma. After introducing the author and the novel, the study analyzes the text through qualitative textual analysis based on this theoretical framework. According to Goffman, stigma is a process of social labeling that excludes individuals from socially accepted categories of "normality" and shapes both their self-perception and social relationships This process takes three main forms: physical, character-based, and ethnic stigmas. Focusing on ethnic stigmas associated with race, nationality, and religion, this study examines the experiences of exclusion, othering, and stigmatization encountered by the novel's protagonist, Hazal, as a young woman of migrant background in Germany. Hazal, as a young woman of migrant background in Germany. It also demonstrates that stigma is not confined to a particular geographical context but continues after Hazal's arrival in Turkey. Accordingly, Hazal's move to Turkey is interpreted not as a conventional narrative of "returning home" but as a continuation of the process of stigmatization. The study demonstrates that otherness is not a fixed identity but is constructed through a continuously reconstructed process that remains open to stigmatization.

Anahtar Kelimeler

• Ellbogen
• Erving Goffman
• Fatma Aydemir
• Migration
• Stigma.

GÖÇMEN KİMLİĞİN DAMGALANMA SÜREÇLERİ: FATMA AYDEMİR’İN ELLBOGEN ADLI ROMANININ DAMGA KURAMI EKSENİNDE İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışma, postgöçmen Türk-Alman yazar Fatma Aydemir’in 2017 yılında yayımlanan Ellbogen adlı romanını toplumbilimci Erving Goffman’ın damga kuramı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle göç olgusu ve göçmen yazını ele alınmakta, akabinde Goffman’ın damga kuramı açıklanmakta; yazar ve yapıtına ilişkin bilgilerin ardından roman kuramsal çerçeve doğrultusunda nitel metin çözümlemesi yöntemiyle irdelenmektedir. Goffman’a göre damga, bireyi “normal” kabul edilen toplumsal kategorilerin dışına iten ve benlik algısı ile toplumsal ilişkilerini etkileyen bir işaretleme sürecidir. Bu süreç, fiziksel, karaktere ilişkin ve etnik damgalar olmak üzere üç temel biçimde ortaya çıkar. Bu çalışma, özellikle ırk, ulus ve din gibi aidiyetlere bağlı etnik damgalar üzerinden ilerlemekte; romanın başkarakteri Hazal’ın Almanya’da göçmen kökenli genç bir kadın olarak deneyimlediği dışlanma, ötekileştirilme ve damgalanma pratiklerine odaklanmaktadır. Bunun yanında damganın belirli bir coğrafyayla sınırlı kalmayıp, Hazal’ın Türkiye’ye geldikten sonra da devam ettiğini göstermektedir. Bu nedenle çalışmada, Hazal’ın Türkiye’ye yönelişi geleneksel bir “yuvaya dönüş” anlatısı değil, damganın süreklilik kazandığı bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, öteki kimliğin sabit bir yapıdan ziyade, sürekli yeniden kurulan ve damgalanmaya açık bir yapı içinde inşa edildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Damga
• Ellbogen
• Erving Goffman
• Fatma Aydemir
• Göç.

Kaynakça

1. Allan, K. (2020). Çağdaş sosyal ve sosyolojik teori: toplumsal dünyaları görünür kılmak (Çev. A. Bora, S. Coşar, H. Ergül, M. Pamir, E. Ünal, 1. Baskı). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal çalışma 2013 yılında yayımlandı.)
2. Asutay, H., & Atik, O. (2012). Fatih Akın’ın “Kurz und Schmerzlos” filminde Türk-Alman gençlik alt kültürlerinin yansımaları. Zeitschrift für die Welt der Türken, 4(2), 37-51.
3. Asutay, H., & Çarıkçı, T. (2015). Göçün ellinci yılında Almanya’da yükselen değer: Türk-Alman göçmen yazını. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(5), 17-32. https://doi.org/10.20304/husbd.45555
4. Asutay, H., & Çelikten, S. (2013). Birinci kuşak göçmen yazınına Bekir Yıldız’ın “Alman Ekmeği” açısından bakış. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 211-220. https://izlik.org/JA87UM26MZ
5. Aydemir, F. (2017). Ellbogen. München: Carl Hanser Verlag.
6. Aydemir, F. (2018a). “Irkçılık ve cinsiyetçilik sadece kişisel yaralar değil, kurumsallaşmış hakikatlerdir”. Söyleşi. Erişim: https://www.k24kitap.org/irkcilik-ve-cinsiyetcilik-sadece-kisisel-yaralar-degil-kurumsallasmis-hakikatlerdir-1808 (10.02.2026).
7. Aydemir, F. (2018b). Capturing the questions of our time: An interview with Fatma Aydemir. Röportaj. Erişim: https://wordswithoutborders.org/read/article/2018-03/an-interview-with-fatma-aydemir-canan-marasligil/ (10.04.2026).
8. Aydemir, F. (2022). “Göç olgusunun hayatlarımızda bıraktığı izleri inceliyorum”. Söyleşi. Erişim: https://bianet.org/haber/fatma-aydemir-goc-olgusunun-hayatlarimizda-biraktigi-izleri-inceliyorum-268615 (01.02.2026).

9. Baran, I. (2025). Damga ve sürekli yabancılık: Almanya Türk toplumu örneği. Eskiyeni, 56, 67-101. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1601323
10. Becker, H. S. (2015). Hariciler (Outsiders): Bir sapkınlık sosyolojisi çalışması (Çev. Ş. Geniş, L. Ünsaldı, 2. Baskı). Ankara: Heretik Yayıncılık. (Orijinal çalışma 1963 yılında yayımlandı.)
11. Bodur, R. (2025). Fakir Baykurt’un göçmen yazını eseri “Telli Yol”da Türk-Alman kültürü yansımaları. Söylem Filoloji Dergisi, 10(1): 147-161. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1621221
12. Boyacı, İ. (2010). Pazarkaya örneğinde göçmen Türk aydınının kimlik problemi ve bu problemin çözümü. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 5(2), 878-896. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.1278
13. Cho-Polizzi, J. (2022). “Almanya: A [Different] Future is Possible”. Defying narratives of return in Fatma Aydemir’s Ellbogen. TRANSIT, 13(2), 98-110. https://doi.org/10.5070/T713258825
14. Dursun, H. (1997). Damgalama teorisi ve suç. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 3-4, 309-322.
15. Galter, S. (2018). Das Bild der zornigen jungen Frau in Fatma Aydemirs Debütroman Ellbogen. Germanistische Beiträge, 43, 53-66.
16. Gelgeç Bakacak, A. (2002). Modern dönemde Becker ve Goffman’ın yaklaşımlarında etiketlenmiş suçlu anlayışı ve günümüzdeki yansımalar [Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
17. Goffman, E. (2022). Damga: Örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar (Çev. Ş. Geniş, L. Ünsaldı, S. N. Ağırnaslı, 8. Baskı). Ankara: Heretik Yayıncılık. (Orijinal çalışma 1963 yılında yayımlandı.)
18. Günay Köprülü, S. (2020). Almanya’da yaşayan Türklerin yazınsal eserlerinde tema ve dil değişimi. Söylem Filoloji Dergisi, 5(1), 40-48. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.704129
19. Haas, H., Castles, S., & Miller, M. J. (2022). Göçler çağı: Modern dünyada uluslararası nüfus hareketleri (Çev. B. A. Evranos, 1. Baskı). Ankara: GAV Perspektif Yayınları. (Orijinal çalışma 1993 yılında yayımlandı.)
20. Henneberg, N. (2017). Fatma Aydemir im Porträt: Das Zentrum der Welt liegt am Leopoldplatz. Erişim: https://www.tagesspiegel.de/kultur/das-zentrum-der-welt-liegt-am-leopoldplatz-3824953.html (12.02.2026). Hofmann, M. (2006). Interkulturelle Literaturwissenschaft: Eine Einführung. Paderborn: Wilhelm Fink Verlag.
21. IOM. (2003). World Migration 2003 – Managing migration: Challenges and responses for people on the move. Genova: IOM.
22. Karaca, İ. (2006). Bir reddedişin hikâyesi: Almanya’da göç edebiyatı. Eskiyeni, 1, 75-80.
23. Koçak, S. (2021). Literarische Synthese zum türkischen Frauenbild. Ein Vergleich der Protagonistinnen bei Kurban Said: Das Mädchen vom Goldenen Horn und Fatma Aydemir: Ellbogen [Magisterarbeit]. Hacettepe Universität.
24. Lorenz, S. (2025). Die Kontrolle über das Narrativ in einer postmigrantischen Gesellschaft am Beispiel von Fatma Aydemirs Roman Ellbogen. DİYALOG. Interkulturelle Zeitschrift für Germanistik, Sonderausgabe: Band I, 334-351. https://doi.org/10.37583/diyalog.1824309
25. Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü (Çev. O. Akınhay, D. Kömürcü, 1. Baskı). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları. (Orijinal çalışma 1994 yılında yayımlandı.)
26. Nakiboğlu, M. (2020). Hip hop kültürü: Küçük İstanbul Kreuzberg ve 36 boys. Konya/İstanbul: Çizgi Kitabevi.
27. Nakiboğlu, M. (2021). 60. yılında Almanya’da göçmen edebiyatı. Memleketim Dergisi, 5, 36-45.
28. Nakiboğlu, M. (2025). Türkiye’den Almanya’ya işçi göçü: Tarihsel süreç, sosyokültürel dönüşüm ve gelecek perspektifi. Konya: Çizgi Kitabevi.
29. Nakiboğlu, M., & Aşık, B. (2021). Bekir Yıldız’ın “Türkler Almanya’da” isimli eserinin pozitivist bir yaklaşımla incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 1280-1290. https://doi.org/10.32709/akusosbil.915673
30. Saka, N. (2018). Almanya’daki Türk göçmen yazınına kavramsal bir yaklaşım. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22, 1875-1888. https://izlik.org/JA24WM75TU
31. Shapiro, J. R., & Neuberg, S. L. (2008). When do the stigmatized stigmatize? The ironic effects of being accountable to (perceived) majority group prejudice-expression norms. Journal of Personality and Social Psychology, 95(4), 877-898. https://doi.org/10.1037/a0011617
32. Uzunaslan, Ş., & Duyan, V. (2022). Damgalanmış bir grubun “farklılık” algısı ve damganın yeniden üretilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(1), 1-21. https://doi.org/10.33417/tsh.933131
33. Yalçın, C. (2004). Göç Sosyolojisi. Ankara: Anı Yayıncılık.
34. Zengin, D. (2000). Göçmen Edebiyatı’nda yeni bir yazar. Mehmet Kılıç ve “Fühle Dich Wie Zu Hause” adlı romanı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 40(3-4), 103-128. https://izlik.org/JA99AH42DS
35. Zengin, E. (2010). Türk-Alman edebiyatına tarihsel bir bakış ve bu edebiyata ilişkin kavramlar. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (HÜTAD), 12(12), 329-349. https://izlik.org/JA57CA65YF