BEING AT HOME, MOTHERHOOD, AND EDUCATED WOMAN IDENTITY AMONG UNIVERSITY-EDUCATED HOUSEWIVES

Öz

Women’s experience of being a housewife is shaped at the intersection of cultural and social context, the meanings attributed to family and motherhood, domestic responsibilities, and expectations regarding working life. This study aims to understand the experience of being at home among university-educated housewives in relation to everyday family life, motherhood, educated woman identity, and future work expectations. A phenomenological approach, one of the qualitative research designs, was adopted. The study group consisted of 22 university-educated housewives living in different provinces of Türkiye. Participants were reached through snowball sampling. The inclusion criteria were being a university graduate, having at least one child, not being engaged in active income-generating work, and experiencing domestic labor and care responsibilities as a central part of everyday life. Data were collected through a sociodemographic information form and a semi-structured interview form; the interview data were analyzed using thematic analysis. Four main themes were identified: the organization of family-centered everyday life, invisible and unpaid domestic labor, educated woman identity and the meaning of being at home, and the desire to work and the reconstruction of identity in the future. Domestic labor was often described as a form of work without fixed hours, financial return, or sufficient recognition. While university education contributed to conscious motherhood, self-confidence, and personal development, the lack of professional realization could also feed feelings of inadequacy, dullness, non-belonging, and regret. Motherhood was a key reason that made being at home meaningful for many participants. Nevertheless, the desire to work continued through expectations of rebuilding professional identity, contributing to the family budget, entering social life, and strengthening personal competence. The study shows that housewifery cannot be reduced to a binary of victimhood or satisfaction; it is a multilayered life position. Therefore, the labor of women who view being at home as a meaningful choice for childcare and family life should be made visible, while flexible, secure, and family-compatible opportunities should be supported for women who wish to return to working life.

Anahtar Kelimeler

• Educated woman identity
• Domestic labor
• Family
• Housewifery
• Motherhood.

ÜNİVERSİTE MEZUNU EV HANIMI KADINLARDA EVDE OLMA, ANNELİK VE EĞİTİMLİ KADIN KİMLİĞİ

Öz

Kadınların ev hanımı olma deneyimi, kültürel ve toplumsal bağlamın, aileye ve anneliğe yüklenen anlamların, ev içi sorumlulukların ve çalışma hayatına ilişkin beklentilerin kesişiminde şekillenmektedir. Bu çalışma, üniversite mezunu ev hanımı kadınların evde olma deneyimini gündelik aile yaşamı, annelik, eğitimli kadın kimliği ve geleceğe ilişkin çalışma beklentileri bağlamında anlamayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik yaklaşım benimsenmiştir. Çalışma grubunu Türkiye’nin farklı illerinde yaşayan 22 üniversite mezunu ev hanımı kadın oluşturmaktadır. Katılımcılara kartopu örnekleme yoluyla ulaşılmış; üniversite mezunu olma, en az bir çocuğa sahip olma, düzenli gelir getirici aktif bir işte çalışmama ve ev içi emek ile bakım sorumluluklarını gündelik yaşamın temel parçası olarak deneyimleme ölçütleri dikkate alınmıştır. Veriler, sosyodemografik bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla elde edilmiş; görüşme verileri tematik analiz yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Bulgular, katılımcıların gündelik yaşamlarının çocuk bakımı, yemek, temizlik, ev düzeni, okul ve sağlık süreçlerinin takibi, aile üyelerinin ihtiyaçlarını karşılama ve günü planlama gibi sorumluluklar etrafında kurulduğunu ortaya koymaktadır. Ev içi emek, çoğu katılımcı tarafından mesaisiz, karşılıksız ve değeri yeterince görülmeyen bir çalışma biçimi olarak tanımlanmaktadır. Üniversite eğitimi kadınlara bilinçli annelik, özgüven ve kişisel gelişim açısından katkı sağlarken; mesleki karşılık bulmadığında eksiklik, körelme, aidiyetsizlik ve pişmanlık duygularını da besleyebilmektedir. Annelik, birçok katılımcı için evde olmayı anlamlı kılan temel gerekçelerden biridir. Buna karşın çalışma arzusu; mesleki kimliği yeniden kurma, aile bütçesine katkı sağlama, sosyal hayata açılma ve kişisel yeterlilik duygusunu güçlendirme isteğiyle varlığını korumaktadır. Araştırma, ev hanımlığı deneyiminin mağduriyet ya da memnuniyet ikiliğine indirgenemeyecek çok katmanlı bir yaşam konumu olduğunu göstermektedir. Bu nedenle evde olmayı çocuk bakımı ve aile yaşamı açısından anlamlı bir tercih olarak gören kadınların emeği görünür kılınmalı; çalışma hayatına dönmek isteyen kadınlar için ise esnek, güvenceli ve aile yaşamıyla uyumlu imkânlar desteklenmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Aile
• Annelik
• Ev hanımlığı
• Ev içi emek
• Eğitimli kadın kimliği.

Kaynakça

1. Akçakaya, G., & Can, Y. (2024). Ev kadınlığının sosyolojik analizi: Kayseri örneği. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 7(4), 383-402. https://doi.org/10.59182/tudad.1554954
2. Aktaş, G. (2013). Üretiyorum öyleyse varım: Buldan’da ev eksenli çalışan kadınların aile ve toplumsal yaşamda görünmeyen emeği. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5(1), 258-267.
3. Aldemir, Ç. (2016). Kadının görünmeyen emeğinin görünür kılınması: Ev içi emeğin ücretlendirilmesi [Yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
4. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231-274.
5. Benería, L. (1999). The enduring debate over unpaid labour. International Labour Review, 138(3), 287-309.
6. Bora, A. (2021). Kadınların sınıfı: Ücretli ev emeği ve kadın öznelliğinin inşası (10. baskı). İletişim Yayınları.
7. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
8. Charmes, J. (2019). The unpaid care work and the labour market: An analysis of time use data based on the latest world compilation of time-use surveys. International Labour Organization.

9. Chee, K. H., Conger, R. D., & Elder, G. H., Jr. (2009). Mother’s employment demands, work-family conflict, and adolescent development. International Journal of Sociology of the Family, 35(2), 189-202.
10. Ciciolla, L., & Luthar, S. S. (2019). Invisible household labor and ramifications for adjustment: Mothers as captains of households. Sex Roles, 81, 467-486. https://doi.org/10.1007/s11199-018-1001-x
11. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev.; 3. bs.). Eğiten Kitap.
12. Çam, S., & Şener, C. (2024). Ev kadınlarında tükenmişliğin yordayıcısı olarak kişilerarası problem çözme becerilerinin incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (16), 98-113. https://doi.org/10.21733/ibad.1404444
13. Daminger, A. (2019). The cognitive dimension of household labor. American Sociological Review, 84(4), 609-633. https://doi.org/10.1177/0003122419859007
14. Daniels, A. K. (1987). Invisible work. Social Problems, 34(5), 403-415. https://doi.org/10.2307/800538
15. Demircioğlu, S. (2019). Günümüz Türkiye’sinde “ev hanımları” ve sorunları [Yüksek lisans tezi,]. Sakarya Üniversitesi.
16. Erdoğan, T. (2016). Kentlileşme süreci ve ailede toplumsal cinsiyet rolleri ile kalıpyargıların dönüşümü: Denizli-Sevindik Mahallesi örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 143-166.
17. Etiler, N. (2015). Çalışan kadınlar ile ev kadınlarının sağlık durumu üzerine bir analiz. Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 37-47.
18. Görgün Baran, A., Özcan Demir, N., & Ulusoy, D. (2005). Türkiye’de aile içi ilişkiler ve aile yapısı. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 22(2), 61-78.
19. Gürsoy Çuhadar, S. (2024). Ev içi emek bölüşümü: Kabuller ve çatışmalar. Çalışma ve Toplum, 2(81), 565-589. https://doi.org/10.54752/ct.1461501
20. Harcourt, W. (2026). The ethics and politics of care: Reshaping economic thinking and practice. Review of Political Economy, 38(1), 150-166.
21. Hays, S. (1996). The cultural contradictions of motherhood. Yale University Press.
22. Hochschild, A. R. (1983). The managed heart: Commercialization of human feeling. University of California Press.
23. Hochschild, A. R., & Machung, A. (1989). The second shift: Working parents and the revolution at home. Penguen. International Labour Organization. [ILO]. (2024, October 29). Unpaid care work prevents 708 million women from participating in labour market. https://www.ilo.org/resource/news/unpaid-care-work-prevents-708-million-women-participating-labour-market
24. Kaplan, M. (2011). “Kaplumbağa’nın özgürlüğü”: Kadınlar ve ev içi emek. Folklor/Edebiyat, 17(65), 163-172.
25. Karakaya, H. (2018). Görünmez emek ve ev kadınları. Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(1), 73-94.
26. Karaköse, S., & Ulusoy, A. N. (2022). Housewife burnout and somatization: Predictors of depression. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology, 4(1), 94-102. https://doi.org/10.35365/ctjpp.22.1.10
27. Kırcal Şahin, A. (2021). Yüksek eğitimli, ev hanımı annelerin uluslararası göçü: Birleşik Krallık örneği [Doktora tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
28. Koçak Turhanoğlu, F. A., & Çetin, O. B. (2023). Toplumsal cinsiyet bağlamında ‘ev’in anlamı ve ev ile kurulan ilişkinin farklılaşması. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 26(1), 40-60. https://doi.org/10.18490/sosars.1290150
29. Koçer, B. Ü. (2024). Karaman’da gündelik hayat ve ev hanımlığı [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
30. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1985). The role of sex and family variables in burnout. Sex Roles, 12, 837-851. https://doi.org/10.1007/BF00287876
31. Mezzadri, A., Newman, S., & Stevano, S. (2022). Feminist global political economies of work and social reproduction. Review of International Political Economy, 29(6), 1783-1803. https://doi.org/10.1080/09692290.2021.1957977
32. Oakley, A. (1974). The sociology of housework. Pantheon Books.
33. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
34. Pehlivan, Z., Ada, E. N., & Öztaş, G. (2017). Ev kadınlarının sosyal görünüş kaygıları ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları. Spor Bilimleri Dergisi, 28(1), 11-23.
35. Rubin, S. E., & Wooten, H. R. (2007). Highly educated stay-at-home mothers: A study of commitment and conflict. The Family Journal, 15(4), 336-345. https://doi.org/10.1177/1066480707304945
36. Sadıkoğlu, Z. Z. (2024). Türkiye’de “gelecek beşerî sermaye” olarak çocuğun değerine dair bir değerlendirme. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 12(24), 335-357. https://doi.org/10.20304/humanitas.1536284
37. Sadıkoğlu, Z. Z., & Erdoğan Coşkun, A. (2024). Being “a good mother” in Türkiye: Negotiating expert advice and intensive motherhood. Families, Relationships and Societies, 13(4), 586-602.
38. Savran, G. A., & Demiryontan, N. T. (2020). Kadının görünmeyen emeği. Yordam.
39. Stone, P. (2007). Opting out? Why women really quit careers and head home. University of California Press.
40. Turgut, F. (2017). Tarihsel süreçte aile kurumunun dönüşümü ve geleceğine yönelik çıkarımlar. Medeniyet ve Toplum, 1(1), 93-117.
41. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK], & UN Women. (2025). Türkiye’de istatistiklerle kadın: 2025. Türkiye İstatistik Kurumu ve UN Women Türkiye. https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/ist_kadin2025.pdf
42. Türk, N. (2025). Görünmeyen emeğe ilişkin kavramsal ve tarihsel bir inceleme. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 11-23. https://doi.org/10.54838/bilgisosyal.1653122
43. Ulusoy, A. N. (2021). Ev kadınlarında tükenmişliği yordamada eş desteği ve evlilik uyumunun rolü [Yüksek lisans tezi]. Işık Üniversitesi.
44. Üstün, K. T. (2020). Kadının ücretsiz bakım emeğinin azaltılması kapsamında kurumsal çocuk bakım hizmetlerine erişim (kreş) hakkı. Çalışma ve Toplum, 2020(3), 1557-1592.
45. Vatandaş, C. (2011). Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Sosyoloji Konferansları, 35, 29-56.
46. Yeşilsoy, K., & Arslanoğlu, B. S. (2022). Ev kadınlarının yaşadıkları aile içi problemler üzerine nitel bir araştırma. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 2(2), 337-358.
47. Yüksel Şahin, F., & Taşkın, T. (2019). Çalışmayan ev kadınlarının mutluluk ve kişisel gelişim yönelimi düzeylerinin incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 15(Özel Sayı 1), 24-36. https://doi.org/10.17244/eku.491068