EBEVEYN BOŞANMASI DENEYİMİNE SAHİP BİREYLERİN AİLE KURUMUNA BAKIŞI VE EŞ SEÇİM KRİTERLERİ

Öz

Ebeveyni boşanmış bireylerin aile kurumuna bakışını ve eş seçim kriterlerini ortaya koymayı hedefleyen bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda fenomenolojik araştırma deseninde bir çalışma yapılmış olup derinlemesine görüşme ve gözlem tekniğinden faydalanılmıştır. Çalışmada Osmaniye’de yaşayan yirmi katılımcı ile mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler tematik içerik çözümlemesi yoluyla analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda kişilerin içinde yaşadığı aile biçiminin aile olgusuna bakışları ve eş seçimiyle ilişkili olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Sağlıklı olmayan iletişim içeren, huzur, mutluluk ve güvenden mahrum, çatışmaların yoğun yaşandığı bir ailede büyüyen çocuk; aileyi tanımlarken sosyal destek olgusuna ağırlık vermektedir. Zira boşanma neticesinde oluşan ebeveyn eksikliği bireyin destek mekanizmasını negatif yönde etkilemektedir. Ayrıca ebeveyni boşanmış bireyler hem aile kurmakta zorlanmakta hem de gelecekte evlenirlerse boşanma olasılığını daha fazla düşünmektedirler. Ebeveynlerinin boşanma nedeni de kişilerin eş seçiminde önemli bir etkendir. Bunun yanında aile düzeninin nasıl olduğu bireyin ileride kendini eş olarak görme seviyesini ve ideal eş tanımını da etkilemektedir. Netice itibariyle ebeveyni boşanmış bireylerin boşanma tercihini daha olağan görmeleri söz konusudur ve bu durum onların eş seçimine dair tutumlarını şekillendirmektedir. Bu nedenle boşanmanın bu çalışmada ortaya konulan kuşaklararası aktarımını azaltmak amacıyla sistem kuramı gereği birey-aile-toplum ilişkisinin yakından izlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Aile kurumu
• Boşanma
• Ebeveyn boşanması
• Eş seçimi.

Etik Beyan

BANDIRMA ONYEDİ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ Sağlık Bilimleri Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu'nun E-25691463-900-37553 sayılı Etik Kurul onay belgesi ek dosya olarak eklenmiştir.

THE FAMILY PERSPECTIVE AND SPOUSE SELECTION CRITERIA OF INDIVIDUALS WITH PARENTAL DIVORCE EXPERIENCE

Öz

This study, which aims to elucidate the family institution perspectives and mate selection criteria of individuals with parental divorce experiences, employs a qualitative research methodology. Within this framework, a phenomenological research design was adopted, utilizing in-depth interviewing and observation techniques. Semi-structured interviews were made with twenty people residing in Osmaniye, and the gathered data were subjected to thematic content analysis. The findings reveal that the family structure in which individuals are socialized is intrinsically linked to their conceptualization of family and their mate selection processes. Children raised in dysfunctional family environments characterized by poor communication, intensive conflict, and a lack of peace, happiness, and security tend to heavily emphasize the notion of social support when defining the family. This is because of the fact that parental absence resulting from divorce adversely affects the individual’s social support mechanisms. Furthermore, individuals with divorced parents face distinct challenges in establishing their own families and exhibit a higher propensity to anticipate the likelihood of future marital dissolution. Additionally, the specific reasons underlying the parents’ divorce emerge as a critical determinant in the participants’ mate selection. The previous familial order also conditions the degree to which individuals perceive themselves as future spouses and shapes their definition of an ideal partner. Consequently, individuals with parental divorce experiences tend to normalize divorce as a viable trajectory, a disposition that significantly configures their attitudes toward mate selection. In conclusion, to mitigate the intergenerational transmission of divorce elucidated in this research, it is found that the individual-family-society nexus must be closely monitored in alignment with systems theory.

Anahtar Kelimeler

• Family institution
• Divorce
• Parental divorce
• Spouse selection

Etik Beyan

The Ethics Committee approval document numbered E-25691463-900-37553 from the Bandırma Onyedi Eylül University Rectorate, Non-Interventional Research in Health Sciences, is attached as a supporting file.

Kaynakça

1. Akıntürk, T. (1999). Aile hukuku. ÖSYM Basım Matbaası.
2. Akpınar, M. (2021). Bireyin bağlanma stili ile eş seçimi arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
3. Amato, P. R. & Booth, A. (1991). Consequences of parental divorce and marital unhappiness for adult well-being. Social Forces, 69(3), 895-916. https://doi.org/10.1093/sf/69.3.895
4. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB). (2021). Türkiye aile yapısı araştırması. Türkiye İstatistik Kurumu Yayınları.
5. Arıkan, Ç. (2009). Çocuk adalet sistemi: 5395 sayılı çocuk koruma kanunu ve çocuk koruma mekanizmasının psikososyal boyutları (Shçek Konya örneği). İmaj Yayınevi.
6. Aydın, O. & Baran, G. (2010). Toplumsal değişme sürecinde evlenme ve boşanma. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(2), 117-128. https://izlik.org/JA99XL38WS
7. Bağ, H. (2019). Sosyal hizmet öğrencilerinin eş seçimi ve evliliğe ilişkin tercihleri [Yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
8. Bartan, M. & Er, H. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin tek ebeveynli aileden gelen çocuklara ilişkin görüşleri ve uygulamalarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 364-383. https://doi.org/10.17679/inuefd.446087

9. Başyiğit, Ö. & Ülgen, H. (2024). Türkiye’de yapılmış çalışmalar bağlamında eş seçiminde etkili faktörler (2013-2023): sistematik derleme. Aile Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 7(1), 23-42. https://doi.org/10.58434/apdad.1438684
10. Benedek, E. P. & Brown, C. F. (2012). Boşanma ve çocuğunuz: çocuğunuzun boşanmanızla baş etmesine nasıl yardımcı olursunuz? (Çev. S. Katlan). HYB Yayıncılık. (Orijinal çalışma 1995 yılında yayımlandı.)
11. Bowlby, J. (2012). Bağlanma (Çev. T. V. Soylu). Pinhan Yayıncılık. (Orijinal çalışma 1969 yılında yayımlandı.)
12. Buss, D. M. (1999). Evolutionary psychology: the new science of the mind. Routledge.
13. Çelik, A.R. (2018). Üniversite öğrencilerinin eş seçim tutumlarında toplumsal cinsiyet rolleri algısı ve değer yönelimlerinin etkileri [Yüksek Lisans Tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
14. Çelik, A. R., Asqarova, S. & Tutgun Ünal, A. (2021). Üniversite öğrencilerinin eş seçim tutumlarında değer yönelimlerinin etkileri. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(38), 5042-5070. https://doi.org/10.26466/opus.883241
15. Dağtekin, O. C. (2022). İktisatçılar âşık olursa: eş seçimine dair bir perspektif. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(2), 1335-1344. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.22.06.1868
16. Dursun Durmazkul, A. (1991). Cinsiyete göre üniversite öğrencilerinin eş seçimi tercihleri [Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
17. Eraslan, Ş. (2020). 3-6 yaş çocuklarının ebeveynlerine bağlanma stilleri: tek ve evli ebeveynlerin karşılaştırılması [Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
18. Erola, J., Härkönen, J. & Dronkers, J. (2012). More careful or less marriageable?: parental divorce, spouse selection and entry into marriage. Social Forces, 90(4), 1323-1345. https://doi.org/10.1093/sf/sos073
19. Halisdemir, D. (2020). Boşanmaya uyum programının velayeti üstlenmiş anne ve çocuklarının boşanmaya uyum, psikolojik sağlamlık ve aile yaşam doyumlarına etkisi [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
20. House, J. S. (1981). Work stress and social support. MA: Addison-Wesley.
21. İlhan, H. (2024). Eş seçiminde toplumun etkisi. İmeva Kitapları.
22. Kalkan, M. & Hamamcı, Z. (2015). Evlilik öncesi psikolojik danışma. Anı Yayıncılık.
23. Kalkınç, F. (2013). Hayat arkadaşım 2. Fer Kitap.
24. Karakamış, E. (2020). Üniversite öğrencilerinin eş seçim stratejileri ve algıladıkları anne-baba tutumlarının incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Ufuk Üniversitesi.
25. Karataş, K. (2001). Toplumsal değişme ve aile. Toplum ve Sosyal Hizmet, 12(2), 89-98. https://izlik.org/JA37AF69FE
26. Kır, İ. & Bülbül, Ö. (2012). Islahiye ilçesinde boşanma olgusu üzerine sosyolojik bir İnceleme. KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 99-122. https://izlik.org/JA82MB39RK
27. Kıran, E. & Bölükbaşı, A. (2021). Sosyo-ekonomik bir gösterge olarak boşanma: Tekirdağ ili örneği. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 6(1), 165-187. https://izlik.org/JA22ZK37CN
28. Knox, D., Zusman, M. & Nieves, W. (1997). College students’ homogamous preferences for a date and mate. College Student Journal, 31, 445-448.
29. Korunur, R. & Taştan, N. (2020). Üniversite öğrencilerinin eş seçimi kriterlerinin kişilik özellikleri ile ilişkisinin incelenmesi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 313-322. https://izlik.org/JA55GW23BS
30. Kotan, T. Ş. (2016). Boşanmış ve boşanmamış ailelere sahip üniversite öğrencilerinde reddedilme duyarlılığının bağlanma stilleri ile ilişkisinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Işık Üniversitesi.
31. Langeroodi, R. R., Aazizinashad, M. & Hashemi, M. (2011). The investigation of biological and psychological marriage criteria from the view points of Iranian university students with that of their parents. Procedia – Social and Behavioral Sciences, (28), 406-410. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.11.077
32. Lazinski, J. M. & Ehrenberg, M. F. (2024). Young adult’s outlook on marriage: the influence of parental divorce, family of origin functioning and attachment style. Family Transitions, 65(7), 459-486. https://doi.org/10.1080/28375300.2024.2382994
33. Nazlı, S. (2016). Aile danışmanlığı. Anı Yayıncılık.
34. Ondaş, B. (2007). Üniversite öğrencilerinin evlilik ve eş seçimiyle ilgili görüşlerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
35. Öngider, N. (2013). Boşanmanın çocuklar üzerindeki etkisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 5(2), 140-161. https://doi.org/10.5455/cap.20130510
36. Özabacı, N. (2009). Evlilik öncesi ilişkiler. H. Yavuzer (Ed.), Evlilik okulu: evlilikte kişilerarası ilişkiler ve iletişim becerileri içinde (s. 48-60). Remzi Kitabevi.
37. Özgüven, İ. E. (2014). Evlilik ve aile terapisi. Nobel Yayınları.
38. Öztürk, M. T. (2019). Boşanmış ve boşanmamış ebeveynlerin 15-18 yaş grubu çocuklarında okula bağlanma şiddete yönelik tutum ve başa çıkma becerilerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Haliç Üniversitesi.
39. Riggio, H. R. & Weiser D. A. (2008). Attitudes toward marriage: embeddedness and outcomes in personal relationships. Personal Relationships, 15(1), 123-140. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2007.00188.x
40. Saraç, A. (2020). Hiç evlenmemiş gençlerin benlik modelleri ile eş seçimini sınırlandırıcı inançları arasındaki ilişki: Ankara, İstanbul, Şanlıurfa ve Mardin örnekleri [Yüksek Lisans Tezi]. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
41. SDAM. (2018). Sebep ve sonuçlarıyla Türkiye’de boşanma sorunu. Stratejik Düşünce Araştırma Merkezi. Strateji Düşünce ve Analiz Merkezi Yayınları.
42. Soureh, N. F. (2011). Türk ve İranlı üniversite öğrencilerinin eş seçimi ile ilgili görüşleri [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
43. Sönmez, F. (2001). Anne-Babası boşanmış ergenlerle, anne-babası boşanmamış ergenlerin benlik imgelerinin karşılaştırılması [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
44. Söyler, E. (2021). Üniversite öğrencilerinin bağlanma stilleri, kimlik statüleri ve eş seçim tercihleri [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.
45. Story, L. B., Karney, B. R., Lawrence, E. & Bradbury, T. N. (2004). Interpersonal mediators in the intergenerational transmission of marital dysfunction. Journal of Family Psychology, 18(3), 519–529. https://doi.org/10.1037/0893-3200.18.3.519
46. Şentürk, Ü. (2012). Parçalanmış aile çocuklarının eğitimdeki başarı/başarısızlık durumu (Malatya örneği). Sosyal Politika Çalışmaları, 7(29), 105-126. https://doi.org/10.21560/spcd.99961
47. Şimşek, A. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
48. Şirvanlı Özen, D. (1998). Eşler arası çatışma ve boşanmanın farklı yaş ve cinsiyetteki çocukların davranış ve uyum problemleri ile algıladıkları sosyal destek üzerindeki rolü [Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
49. Tarhan, N. (2021). Toplumsal ve insani boyutta imkân ve imtihan alanı olarak aile. Çocuk ve Medeniyet, 6(11), 17-29. https://izlik.org/JA39SN24YX
50. Tarhanacı, M. (2017). Boşanma avukatlarının anlatısıyla Trabzon'da boşanma ve aile olgusu. İmgelem, 1(1), 89-120. https://izlik.org/JA75KA76UU
51. Tekin, H. H. (2017). Ebeveyni boşanmış ergenler ile ebeveyni birlikte yaşayan ergenlerin benlik saygılarının iletişim becerilerinin ve baş etme yollarının karşılaştırılması [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Beykent Üniversitesi.
52. Toro-morn, M. & Sprecher, S. (2003). A cross-cultural comparison of mate preferences among university students: The United States vs. The People’s Republic of China (PRC). Journal of Comparative Family Studies, 34, 151-170. https://doi.org/10.3138/jcfs.34.2.151
53. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). Evlenme ve boşanma istatistikleri. www.tuik.gov.tr. Tütengil, C. O. (1978). Aile ve evlilik araştırması sonuçları. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Sosyoloji Enstitüsü Yayını.
54. Uğur, R. (2017). Heteroseksüel çiftlerin bağlanma romantizm ve eş seçimine yönelik tutumlarının çift uyumu ile ilişkisi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi.
55. Vural, G. (2021). Çocuklarda ebeveyn kaybı ile ebeveyn boşanmasının travmatik etkileri. İksad Yayınları.
56. Wolfinger, N. H. (2003). Parental divorce and offspring marriage: Early or Late? Social Forces, 82(1). 337-353. https://doi.org/10.1353/sof.2003.0108
57. Wolfinger, N. H. (2005). Understanding the divorce cycle: The children of divorce in their own marriages. Cambridge University Press.
58. Worden, M. (2013). Aile terapisi: temelleri (Çev. T. Akbaş). Nobel Kitabevi. (Orijinal çalışma 1994 yılında yayımlandı.)
59. Yalçın Aktosun, Y. (2007). Evli misiniz eşli misiniz? Timaş Yayınları.
60. Yavuzer, H. (2008). Çocuk psikolojisi. Remzi Kitabevi.
61. Yavuzer, H. (2010). Evlilik okulu. Remzi Kitabevi.
62. Yılmaz, N. D. (2011). Çatışma yaşayan ve boşanmış ailelerin ilköğretim çağındaki 7-12 yaş çocuklarının benlik algıları ve kaygı düzeyleri açısından çatışma yaşamayan ailelerin çocukları ile karşılaştırılması [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Maltepe Üniversitesi.
63. Yılmazçoban, M. (2011). Evlilikte çiftleri etkileyen unsurlar ve arkadaşlık ilişkileri. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 178-195. https://izlik.org/JA26HY82XL
64. Yörükoğlu, A. (1988). Çocuk ruh sağlığı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.