Araştırma Makalesi

BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: “İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK”

Cilt: 14 Sayı: 28 14 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: “İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK”

Öz

Günümüzde bağımlılık tedavisine ilişkin yaklaşımlarda akut bakım modellerinin ötesine geçilerek tedaviye katılımı ve sürdürülebilir iyileşmeyi destekleyen akran iyileşme danışmanlığı daha fazla önem kazanmaktadır. Bu yöndeki literatür, eski kullanıcı bireylerin iyileşme danışmanı olarak yer aldığı tedavi modellerinin daha etkili sonuçlar verdiğini ifade etmektedir. Bu araştırma, Türkiye alanyazında konuya ilişkin belirgin boşluktan hareketle pratikte var olan akran iyileşme desteğini ele almaktadır. Nitel araştırma desenine göre kurgulanan bu çalışma, Türkiye’deki tedavi ekosisteminde iyileşme danışmanı olarak yer alan beş eski madde kullanıcısı ve aktif tedaviye devam eden yedi madde kullanıcısının deneyimlerine dayalı olarak 12 erkek katılımcıyla yürütülmüştür. Araştırma bulguları, eski kullanıcıların "iyileşirken iyileştirme" felsefesiyle hareket ederek, başkalarına yardım etme aracılığıyla aslında kendi ayıklıklarını koruduklarını göstermektedir. Eski kullanıcılar sağaltım sürecinde profesyonellerin erişemediği veya erişmekte zorlandıkları alanları doldurarak iyileşme umudu sağlama ve rol model olma, derin empati kurma, yalan ve manipülasyonu yakalama, krizleri erken fark etme ve kesintisiz rehberlik sağlama gibi özgün pratik işlevler sergilemektedir. Diğer yandan bu deneyimsel uzmanlık tetiklenme ve aşerme korkusu, aşırı özdeşim kurma ve sınır ihlalleri gibi çeşitli riskleri de beraberinde getirmektedir. Sonuç olarak, bağımlılık döngüsünü kırmada stratejik iyileşme aktörü olan eski kullanıcıların sahip olduğu bu yaşantısal tecrübe, iyileşme başarısını artıran ve profesyonelleri tamamlayıcı, güçlü bir araç olarak yorumlanmaktadır. Bunun yanında karşılaşılan zorluklar göz önüne alındığında, akran iyileşme danışmanlarının tedavi modellerine süpervizyon ve kurumsal destek mekanizmalarıyla korunan entegre profesyoneller olarak dahil edilmeleri önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Araştırmanın etik kurul onayı İstanbul Üniversitesi – Cerrahpaşa Sosyal ve Beşeri Bilimleri Etik Kurulu’nun 06.08.2024 tarihli toplantısında 2024/370 numaralı onay formu ile alınmıştır.

Teşekkür

Bu araştırmanın yürütülmesi sırasında katılımcılara ulaşmamda bana destek olan Pusula Ayık Yaşam Derneği'ne içtenlikle teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
  2. Bell, J. S., Watson, D. P., Griffin, T., Castedo de Martell, S., Kay, E. S., Hawk, M., & Hudson, M. (2025). Workforce outcomes among substance use peer supports: A scoping review of individual and organizational influences. Frontiers in Public Health, 12, 1515264. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1515264
  3. Bilge, M. (2025). İnternet bağımlılığını önlemede Türkiye ve Güney Kore uygulamalarının karşılaştırılması. Bağımlılık Dergisi, 26(2), 264–273.
  4. Creswell, J. W. (2016). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
  5. Dar, M. A., Gani, I., & Ara, I. (2023). Overview of substance use disorder and available treatments. International Journal of Current Research in Physiology and Pharmacology, 7(2), 3-7.
  6. Day, E., Pechey, L. C., Roscoe, S., & Kelly, J. F. (2025). Recovery support services as part of the continuum of care for alcohol or drug use disorders. Addiction, 120(8), 1497-1520. https://doi.org/10.1111/add.16751
  7. Du Plessis, C., Whitaker, L., & Hurley, J. (2020). Peer support workers in substance abuse treatment services: A systematic review of the literature. Journal of Substance Use, 25(3), 225-230. https://doi.org/10.1080/14659891.2019.1677794
  8. Eddie, D., Hoffman, L., Vilsaint, C., Abry, A., Bergman, B., Hoeppner, B., ... & Kelly, J. F. (2019). Lived experience in new models of care for substance use disorder: A systematic review of peer recovery support services and recovery coaching. Frontiers in Psychology, 10, 1052. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01052

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Psikolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

14 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

15 Haziran 2026

Kabul Tarihi

22 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 28

Kaynak Göster

APA
Karaman, H. (2026). BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: “İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK”. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 14(28), 295-311. https://doi.org/10.20304/humanitas.1971466
AMA
1.Karaman H. BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: “İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK”. Humanitas. 2026;14(28):295-311. doi:10.20304/humanitas.1971466
Chicago
Karaman, Hakan. 2026. “BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: ‘İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK’”. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 14 (28): 295-311. https://doi.org/10.20304/humanitas.1971466.
EndNote
Karaman H (01 Ekim 2026) BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: “İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK”. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 14 28 295–311.
IEEE
[1]H. Karaman, “BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: ‘İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK’”, Humanitas, c. 14, sy 28, ss. 295–311, Eki. 2026, doi: 10.20304/humanitas.1971466.
ISNAD
Karaman, Hakan. “BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: ‘İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK’”. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 14/28 (01 Ekim 2026): 295-311. https://doi.org/10.20304/humanitas.1971466.
JAMA
1.Karaman H. BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: “İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK”. Humanitas. 2026;14:295–311.
MLA
Karaman, Hakan. “BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: ‘İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK’”. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, c. 14, sy 28, Ekim 2026, ss. 295-11, doi:10.20304/humanitas.1971466.
Vancouver
1.Hakan Karaman. BAĞIMLILIKTA BİR İYİLEŞME SERMAYESİ OLARAK ESKİ MADDE KULLANICILARININ KONUMU: “İYİLEŞİRKEN İYİLEŞTİRMEK”. Humanitas. 01 Ekim 2026;14(28):295-311. doi:10.20304/humanitas.1971466