Investigation of Teachers' Cognitive Constructs of the Ideal Student in the Context of the Maarif Model Student Profile

Yıl 2026, Cilt: 41 Sayı: 1, 156 - 173, 23.01.2026

Oğuzhan Sevim , Ali Uzun

Öz

This study aims to examine teachers' cognitive constructs of the ideal student in the context of the TCEM Student Profile. In line with this purpose, the study was conducted with the phenomenology design from qualitative research. The participants in the study consisted of 24 teachers with at least five years of teaching experience working in MoNE secondary schools in Erzurum and Kahramanmaraş provinces and teaching within the scope of TCEM. Teachers' cognitive construct data on the ideal student were collected with the Repertory Grid Form (RGF), analyzed with the descriptive analysis technique, and presented in tables and graphs. The research findings reveal that teachers' cognitive constructs of the ideal student are generally shaped within a value-based framework; as emphasized in the TCEM Student Profile, a student model that prioritizes individual responsibility and is equipped with ethical values that will contribute to social life. In addition, the study revealed that teachers shaped the definition of the ideal student not only through cognitive competencies but also through a multifaceted personality structure. When the qualities put forward by the teachers were evaluated in terms of frequency and importance scores, it was concluded that the themes of “Moral”, “Willful” and “Productive” were represented more intensely than the other themes. In addition, it is seen that the concepts of moral consistency, internal control and productive participation are at the forefront in teachers' mental representations of the ideal student, while the other qualities serve the integrity of this triad with a supportive function.

Anahtar Kelimeler

Education Model for the Turkish Century , student profile , cognitive fiction , repertoire grid form

Kaynakça

• Akgül, İ. (2015). Sınıf öğretmenlerine göre ideal ilkokul öğrencisi nasıl olmalıdır? Esenler ilçesi örneği. Journal of Research in Education and Teaching, 4(3), 142-149. https://jret.elapublishing.net/files/109/MAN/4-3/4-3-18.pdf
• Alkış, S., & Güleç, S. (2006). The opinion of primary school students on social studies course. İlköğretim Online, 5(1), 7-22. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/91058
• Ateş, H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde bahsedilen öğrenci profili ‘yetkin ve erdemli insan’a ulaşmanın yolu. Sosyal Bilimler Dergisi 7(1), 13-35. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.77101
• Arık, A., Arkonaç, S. A., Yılmazer, N., & Cinan, S. (1991). Bir grup lise öğretmeninin ideal öğrenci ile ilgili algıları. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 3, 17-23. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruaebd/article/1886
• Arslan, A. (2025). TYMM erdem-değer-eylem çerçevesi’nin incelenmesi. Temel Eğitim, 7(27), 106-121. https://doi.org/10.52105/temelegitim.1758139
• Arslan, A., & Çelikel, S. (2025). Okul öncesinden hayat bilgisi dersine erdem-değer-eylem. Asya Studies, 9(31), 89–106. https://doi.org/10.31455/asya.1609975
• Avcı, Ö. Y., & Durmuşçelebi, M. (2014). Öğretmen görüşlerine göre ideal öğrenci tipi. OPUS Türkiye Sosyal Politika ve Çalışma Hayatı Araştırmaları Dergisi, 4(6), 22-44. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/210699
• Aybek, B., & Oğuz, O. (2025). Sustainable and inclusive education reform in Türkiye: A cipp evaluation of the primary Turkish language curriculum. Sustainability, 17(19), 8659. https://doi.org/10.3390/su17198659
• Aydın, Z. N. (2025). Oz Büyücüsü’nün Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni’nde belirtilen “Yetkin ve Erdemli İnsan” profili açısından incelenmesi. Bezgek Yabancılara Türkçe Öğretimi Dergisi, 4(1), 11–21. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4605061
• Aydoğdu, F., Altay, Y., & Dilber, Y. (2021). Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim gören ortaöğretim öğrencilerinin internete ilişkin bilişsel kurgularının belirlenmesi. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 1(2), 174-206. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2114802
• Babaoğlan, E., Çelik, E., & Nalbant, A. (2018). İdeal öğrenci velisi üzerine nitel bir çalışma. E-International Journal of Educational Research, 9(1), 51-65. https://doi.org/10.19160/ijer.370497
• Berkowitz, M. (2002). The science of character education. (Ed. W. Damon), Bringing in a new era in character education, 43-63. Palo Alto. https://archive.org/details/bringinginnewera0000unse_d8p8
• Birgün, M. (2023). Yabancı dil zümre başkanlarının etkili liderliğe ilişkin bakış açılarının araştırılması. (Ed. Eren, Z. ve Kuru Çetin, S.) Sosyal bilimlerde mükemmellik arayışı. Duvar yayınları. İzmir https://www.duvaryayinlari.com/Webkontrol/IcerikYonetimi/Dosyalar/sosyal-bilimlerde-mukemmellik-arayisi-2023-editorler-dr-zeynep-eren-ve-drsaadet-kuru-cetin_icerik_g3902_dmK7ffiB.pdf
• Burr, V., King, N., & Butt, T. (2012). Personal construct psychology methods for qualitative research. International Journal of Social Research Methodology, 17(4), 341-355. https://doi.org/10.1080/13645579.2012.730702
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Ceylan, T. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli DKAB öğretim programlarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 63(1), 55–70. https://doi.org/10.29288/ilted.1598481
• Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods]. Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Demeuse, M., & Strauven, C. (2016). Eğitimde program geliştirme politik kararlardan uygulamaya. (Çev. Yusuf Budak). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Demirel, Ö. (2007). Kurumdan uygulamaya eğitimde program geliştirme. (10. Bsk.) Ankara: Pegem A Yayıncılık.
• Doğan, S., & Aşlamacı, İ. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin değer eğitimi açısından analizi. Çukurova Araştırmaları, 11(1), 72–90. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.80525
• Elenbaas, L., & Killen, M. (2021). The importance of mutual respect, fairness, and compassion in educational settings. Zeitschrift Für Entwicklungspsychologie Und Pädagogische Psychologie, 52(3-4), 57-63. https://doi.org/10.1026/0049-8637/a000229
• Elias, J. M., Kranzler, A., Parker, S. J., Kash, V. M., & Weissberg, R. P. (2014). The Complementary perspectives of social and emotional learning, moral education, ad character education. In (L. Nucci, D. Narvaez & T. Krettenauer). Handbook of moral and character education (pp. 272-289). New York: Routledge.
• Erdağ, C., & Karadağ, E. (2017). Öğretmenler ve okul müdürleri perspektifinden okul hesap verebilirliği politikaları. International Journal of Society Researches 7(13), 459-496. https://doi.org/10.26466/opus.292614
• Ertürk, S. (1975). Eğitimde program geliştirme. (2. Bsk.). Ankara: Cihan Matbaası.
• Eurydice. (2025). National reforms in higher education – Türkiye. European Education and Culture Executive Agency. Retrieved from https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/eurypedia/turkiye/national-reforms-higher-education
• Giorgi, A. (1997). The Theory, Practice, and evaluation of the phenomenological method as a qualitative research procedure. Journal of Phemomenological Psychology, 28(2), 235-260. https://doi.org/10.1163/156916297X00103
• Gökçeli, M. Z. (2025). Integrating character education across the curriculum: Teachers’ perspectives and experiences. Değerler Eğitimi Dergisi, 23(49), 91-119. https://doi.org/10.34234/ded.1642899
• Gömleksiz, M. N., & Bulut, İ. (2006). Yeni ilköğretim programının uygulamadaki etkililiğinin değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 47 393-421. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/108338
• Gönüldaş, H., Atmaca, U., & Yılmaz, Y. (2025). Yöneticilerinin gözünden özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri: Bir fenomenolojik araştırma. Millî Eğitim, 54(246), 997-1040. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1518506
• İçme, T., & Büyük, U. (2023). İdeal öğretmen ve öğrenci özellikleri: Öğretmen ve öğrenci görüşleri. Maarif Mektepleri Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 6(2), 16-33. https://doi.org/10.47155/mamusbbd.1294622
• Kadıoğlu Ateş, H., & Görgülü, E. (2023). Köy enstitüsü sisteminin 1940-1954 yılları arasında kuruluşu, kapatılışı ve öğretim programları açısından incelenmesi. Kesit Akademi Dergisi, 9(34), 576-604. http://dx.doi.org/10.29228/kesit.68366
• Kadıoğlu Ateş, H. Aydın, A., & İstemihan, O. (2023). Sınıf öğretmenlerinin Türk eğitim sistemine ilişkin metaforları. The Journal of Social Sciences, 10(62), 90-107. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.68184
• Karadağ, E. (2011). Okul müdürlerinin niteliklerine ilişkin olarak öğretmenlerin oluşturdukları bilişsel kurgular: fenomonolojik bir çözümleme. Eğitim ve Bilim, 36(159), 25-40. http://dx.doi.org/10.15390/ES.2011.905
• Karataş, İ. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli hakkında. Alanyazın 5(1), 6-11. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3942615
• Karataş, F. (2025). Öğretmen adaylarının gözüyle Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM): Değerlendirme raporlarının tematik analizi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 15(2), 1068–1087. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1622630
• Kaymakcan, R. (2009). Öğretmenlerine göre din kültürü ve ahlak bilgisi dersleri. İstanbul: Dem Yayınları. https://media.dem.org.tr/dir/dem/dem/yayin/goruntuleme/20181209201556_0.pdf
• Kelly, G.A. (1955). The psychology of personal constructs. Northon, New York.
• Kerlinger, F. N., & Lee, H. B. (1999). Foundations of behavioral research. New York: Harcourt College Publishers.
• Klenke, K. (2016). Oualitative research in the study of leadership. Emerald Group Publishing Limited.
• Kuzu, O., Göçer, V., & Akçay, A. O. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında ilkokul matematik dersi öğretim programının incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (41), 640-667. https://zenodo.org/record/13337757
• LeCompte, M. D., & Goetz, J. P. (1982). Problems of reliability and validity in ethnographic research. Review of Educational Research, 52(1), 31–60. https://doi.org/10.3102/00346543052001031
• Mertens, D. M. (2014). Research and evaluation in education and psychology: Integrating diversity with quantitative, qualitative, and mixed methods. New York: Sage Publ.
• Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage.
• Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2023). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Öğrenci profili ve değerler çerçevesi. https://tymm.meb.gov.tr/ogrenci-profili
• Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. Ankara. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
• Nucci, L. P. (2001). Education in the moral domain. New York: Cambridge University Press.
• Oprandi, P. (2022). Introduction to theory and curriculum design. In Ideas for active learning (pp. 1–12). University of Sussex Press. https://openpress.sussex.ac.uk/ideasforactivelearning/chapter/introduction-to-theory-and-curriculum-design/
• Ryan, K., & Bohlin, K. E. (1999). Building character in schools: Practical ways to bring moral instruction to life. Jossey-Bass Publishers. https://books.google.com.tr/books/about/Building_Character_in_Schools.html?id=w16fAAAAMAAJ&redir_esc=y
• Sevim, O., Akan, D., & Yıldırım, İ. (2020). Cognitive constructs of teacher candidates on ıdeal qualifications of academicians. International Journal of Education and Literacy Studies, 8(3), 76-89. https://www.researchgate.net/publication/343584804_Cognitive_Constructs_of_Teacher_Candidates_on_Ideal_Qualifications_of_Academicians#fullTextFileContent
• Şan, İ., & Aslaner, R. (2024). 2024 Yılı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Matematik Öğretim Programının İncelenmesi. In H. Ateş (Ed.), Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programlarına Genel Bakış (pp. 127–148). Eğitim Yayınevi. https://www.egitimyayinevi.com/turkiye-yuzyili-maarif-modeli-ogretim-programlarina-genel-bakis
• Tanhan, F. (2013). Repertory grid görüşme tekniğine dayalı olarak okul psikolojik danışmanlarının niteliklerinin incelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(40), 186-197. https://dergipark.org.tr/en/pub/tpdrd/article/230040
• Uyumaz, F., & Karadoğan, A. (2025). 2024 TYMM Turkish language education curriculum 5th grade differentiation (supporting and academic enrichment) Activities: With artificial intelligence supported examples. Degres Journal, 10(7), 398-408. https://doi.org/10.5281/zenodo.16732658
• Winter, D. (1985). Repertory grid technique in the evaluation of therapeutic outcome. In N. Beail (Ed.), Repertory Grid Technique and Personal Constructs: Applications in Clinical and Educational Settings (pp. 154-172). Croom Helm. https://researchprofiles.herts.ac.uk/en/publications/repertory-grid-technique-in-the-evaluation-of-therapeutic-outcome/
• Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Evaluation of the Türkiye Century Education Model in terms of 21st Century Human Profile, Electronic Journal of Education Sciences, 13(26), 204-220. https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (12. Edt.) Seçkin Yayıncılık.
• Yurdakul, İ. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: 2024 İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın (1, 2, 3 ve 4. sınıflar) incelenmesi. Temel Eğitim Dergisi 22, 76-88.
• Yürük, T., & Topchubaev, K. (2022). Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretim programlarının incelenmesi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22(1), 415-436. https://doi.org/10.30627/cuilah.1100948
• Zengin, M. (2010). Yeni ilköğretim DKAB öğretim programının uygulamadaki etkililiğinin değerlendirilmesi. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/22 (2010), 121-160. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/191888